บันทึกสุดท้าย หมายเหตุการสูญพันธุ์

โดย...ธเนศน์ นุ่นมัน

ทุกๆ ปี แวดวงวิชาการด้านสิ่งแวดล้อมจะออกมาเตือนเป็นเสียงเดียวกันว่า โลกกำลังขาดความหลากหลายทางชีวภาพ เนื่องจากมีสิ่งมีชีวิตหลายชนิดสูญพันธุ์ลง โดยเมื่อย้อนกลับไปมองสถิติแล้ว พบว่าหลายทศวรรษที่ผ่านมาปรากฏการณ์นี้ยิ่งเลวร้ายลง และเกิดเร็วกว่าที่มีการคาดกันไว้ และมีการระบุจากที่พบว่าสายพันธุ์สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม 21% สัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำ 30% และสัตว์น้ำ 12% เข้าข่ายสูญพันธุ์จากฝีมือมนุษย์ที่เข้าไปทำลายแหล่งอาศัย กิจกรรมของมนุษย์ทำลายถิ่นที่อยู่อาศัย ทำลายป่า จนคาดการณ์กันว่าส่งผลให้สิ่งมีชีวิตในโลกสูญพันธุ์ไปวันละ 50-150 ชนิด

หลังจากสูญพันธุ์ไปแล้ว เรื่องราวอันแสนเศร้าบอกเล่าถึงชะตากรรมยุคสุดท้ายของพวกมันจะถูกบันทึกในหน้าประวัติศาสตร์ไว้เล่าสู่กันฟังไปจนถึงคนรุ่นหลังสืบไป หากโชคดีกว่านั้นก็ยังพอได้เห็นร่างไร้ชีวิตของพวกมันที่ถูกสตัฟฟ์ แช่แข็ง หรือรูปจำลองไว้ให้ดูต่างหน้า

ในรอบ 500 ปีที่ผ่านมา ได้มีการบันทึกชื่อสัตว์ที่สูญพันธุ์ไปแล้วมากมาย สัตว์สำคัญๆ อย่าง เพนกวินยักษ์ ซึ่งเป็นเพนกวินตระกูลเดียวกันกับเพนกวินที่ยังมีอยู่ในปัจจุบัน แต่ละตัวมีความสูงเกือบ 1 เมตร หนักกว่า 5 กิโลกรัม พบมากในแถบหมู่เกาะนอกชายฝั่งของแคนาดา กรีนแลนด์ ไอซ์แลนด์ นอร์เวย์ ไอร์แลนด์ และอังกฤษ มันถูกระบุว่าสูญพันธุ์ไปเพราะถูกมนุษย์ล่า เมื่อปี 2387 หรือเมื่อ 173 ปีที่ผ่านมานี้เอง

วัวทะเลชเตลเลอร์ เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในทะเลขนาดใหญ่ชนิดหนึ่งในอันดับพะยูน มันเป็นพะยูนที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในโลก มีความยาวเต็มที่ได้ถึง 8 เมตร น้ำหนักมากถึง 3 ตัน อาศัยอยู่เป็นฝูงเล็กๆ ในเขตอาร์กติกและช่องแคบแบริง ซึ่งอยู่ระหว่างสหรัฐกับสหภาพโซเวียต

มันเป็นสัตว์ที่ถูกค้นพบโดยนักวิทยาศาสตร์ชาวเยอรมัน เมื่อปี 2284 ด้วยความที่เป็นสัตว์ขนาดใหญ่แต่เคลื่อนไหวช้า เหมือนพะยูนสายพันธุ์ในปัจจุบัน ประกอบกับมีเนื้อและไขมันปริมาณมาก ทำให้มันตกเป็นเป้าการล่าได้ง่ายมาก พวกมันถูกฆ่าไปเป็นจำนวนมาก ถูกบันทึกไว้ว่าสูญพันธุ์ไปเมื่อปี 2311 หรือเพียง 27 ปี หลังถูกบันทึกการค้นพบ

เสือดาวแซนซิบาร์ เสือชนิดนี้ถูกบันทึกไว้ว่าเคยอาศัยอยู่ในผืนป่าบนเกาะแซนซิบาร์ของประเทศแทนซาเนีย ซึ่งตั้งอยู่ในมหาสมุทรอินเดีย เป็นเสือที่อยู่เฉพาะบนเกาะแห่งนี้เท่านั้น มีข้อมูลของพวกมันอยู่น้อยมาก การขยายตัวของชุมชนบนเกาะ ถูกไล่ล่าจนลดจำนวนลงเรื่อยๆ กระทั่งเมื่อปี 2533 หรือ 27 ปีที่ผ่านมานี้เองที่ถูกระบุว่าสูญพันธุ์ไปจากโลก

ขณะที่ในบ้านเรา เนื้อสมัน หรือสมัน ซึ่งเป็นกวางที่ได้ชื่อว่ามีเขาสวยที่สุดในโลก และมีอยู่แห่งเดียวในโลก คือในประเทศไทย ถูกบันทึกไว้ว่ามันเป็นสัตว์ที่รูปร่างและขนาดใกล้เคียงกับกวางป่า สูงประมาณ 1 เมตร จุดเด่นของสมัน คือเขาของตัวผู้จะมีกิ่งก้านมาก ดูเหมือนสุ่มหรือตะกร้าหงาย จนถูกเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า “กวางเขาสุ่ม”

แต่ด้วยความงามของเขาที่มี กลับกลายเป็นภัยร้ายที่ทำให้พวกมันสูญพันธุ์ เพราะไม่สามารถอาศัยหรือหลบภัยในป่าได้ เพราะเขาจะไปเกี่ยวเข้ากับเถาวัลย์หรือกิ่งไม้ พวกมันรู้ถึงข้อจำกัดนี้ดีจึงต้องอยู่แต่ในทุ่งโล่งและป่าโปร่ง ซึ่งยิ่งทำให้ถูกล่าได้ง่ายขึ้น

เล่ากันว่า มันถูกล่าในทุกฤดู ในฤดูน้ำหลาก สมันจะหลบขึ้นไปอยู่บนเนินตามโคกที่น้ำท่วมไม่ถึง ถูกล่าได้ง่าย โดยพรานจะขี่ควายใช้ไม้หลาวแหลมหรือหอกไล่แทงอย่างง่ายดาย เพราะมันเป็นสัตว์ที่มีจุดอ่อนตรงที่เขามีน้ำหนักมาก ทำให้ว่ายน้ำหนีไม่ทัน

ในฤดูหนาว ซึ่งเป็นฤดูผสมพันธุ์ของพวกมัน พรานจะใช้ซากเขาของสมันที่เคยล่าได้มาเทินไว้บนหัว แล้วคลานเข้าไปในทุ่งหญ้าใกล้ๆ ฝูงสมัน เมื่อตัวผู้เห็นเข้าก็คิดว่าจะมีตัวผู้จากฝูงอื่นมาแย่งตัวเมีย จึงรีบพุ่งเข้าใส่จนถูกแทงด้วยหลาวในที่สุด

กวางเขาสุ่มตัวเป็นๆ ตัวสุดท้ายในประวัติศาสตร์ ถูกบันทึกไว้ว่าเป็นเนื้อสมันที่พระในวัดย่านมหาชัยรูปหนึ่งเลี้ยงไว้ วาระสุดท้ายของมันคือถูกตีจนตายโดยชายเมาสุรารายหนึ่ง ที่ให้เหตุผลว่ามันเดินขวางทาง เป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในปี 2481 หรือเมื่อ 79 ปีก่อน

ถิ่นที่อยู่เดิมของพวกมัน คือ ที่ราบลุ่มภาคกลางแถบทุ่งรังสิต ทุ่งพญาไท พระโขนง กินอาณาบริเวณไปจนถึงสมุทรสงคราม ซึ่งปัจจุบันกลายเป็นชุมชนเมืองที่ไม่เหลือเค้าลางเดิมของถิ่นที่อยู่ของสัตว์ที่ได้ชื่อว่า มีเขาสวยที่สุดในโลกให้เห็นอีกต่อไป