บันคีมุนกับการเมืองเกาหลี

โดย...อรุณ จิรชวาลา

บันคีมุน เพิ่งประกาศเมื่อวันที่ 1 ก.พ.ที่ผ่านมาว่าเขาขอถอนตัว ไม่ลงชิงชัยในตำแหน่งประธานาธิบดีเกาหลีใต้แทน ปาร์กกึนเฮ ที่ถูกสภาลงมติถอดถอน เขาอ้างว่าเขามีเจตนาอันบริสุทธิ์ที่จะทำเพื่อประเทศชาติ แต่กลับถูกเล่นงานด้วยข่าวลือที่เป็นเท็จต่างๆ นานา เขาบอกอีกว่ารู้สึกผิดหวังกับการเมืองเกาหลีใต้ นักการเมืองเกาหลีมีแต่ประเภทหัวโบราณ ไม่มีประโยชน์ที่เขาจะคิดร่วมงานกับคนเหล่านี้

เมื่อสิ้นปี 2016 หลังจากอยู่ในตำแหน่งมา 10 ปีเต็ม บันคีมุนก็ลงจากเก้าอี้เลขาธิการคนที่ 8 ของสหประชาชาติ ก่อนหน้านี้เขาเป็นชาวเกาหลีคนแรกที่ลงสมัครในตำแหน่งนี้ ในการนี้เขาเอาชนะผู้สมัครจากชาติอื่นอีก 6 ประเทศ รวมทั้งรองนายกฯ สุรเกียรติ์ เสถียรไทย ของไทยด้วย

ในตอนต้น บันคีมุน ไม่ได้เป็นตัวเต็ง แต่เขาอาศัยตำแหน่งรัฐมนตรีต่างประเทศของเกาหลีใต้ที่เขาดำรงอยู่ ไปเยี่ยมเยียนประเทศสมาชิกของคณะมนตรีความมั่นคงทั้ง 15 ประเทศ เพื่อหาเสียงให้ตัวเองรวมทั้งกล่าวกันว่า รัฐบาลเกาหลีใต้ในขณะนั้นทุ่มสุดตัวเพื่อช่วยเขาโดยการใช้ความเป็นมหาอำนาจทางเศรษฐกิจอันดับที่ 11 ของโลกเจรจาต่อรองให้ความช่วยเหลือประเทศกำลังพัฒนาหลายประเทศแลกกับเสียงสนับสนุนให้บันคีมุน

ในระหว่างดำรงตำแหน่งเลขาธิการสหประชาชาติ บันคีมุนได้แสดงออกหลายครั้งว่าเป้าหมายต่อไปของเขาคือ ตำแหน่งประธานาธิบดีเกาหลีใต้ต่อจากปาร์กกึนเฮ ซึ่งจังหวะเวลาเหมาะสมมาก เพราะเขาจะเป็นเลขาธิการสหประชาชาติสมัยที่ 2 จนสิ้นปี 2016 ส่วนการเลือกตั้งประธานาธิบดีเกาหลีใต้ตามกำหนดเดิมจะมีในปลายปี 2017

เขาเดินทางกลับถึงเกาหลีใต้วันที่ 13 ม.ค. และเริ่มเดินสายหาเสียงให้กับตัวเองในทันที โดยการไปทัวร์ทั่วประเทศและนัดหารือกับผู้ที่มีบทบาทสูงในวงการเมืองหลายคนเรามาลองดูกันว่า สาเหตุที่ทำให้เขาประกาศถอนตัวน่าจะมีเบื้องหน้าเบื้องหลังอะไรบ้าง

หนึ่ง ในอดีต บันคีมุนมีภาพลักษณ์ของความเก่งกล้าสามารถ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในการประสานงาน เพื่อขับเคลื่อนงานในความรับผิดชอบให้ประสบผลสำเร็จ แต่ในระยะหลังภาพเหล่านี้เริ่มมัวหมองลงเป็นลำดับ มีคนวงในสำนักงานเลขาธิการสหประชาชาติออกมาปูดว่าเขาทำงานไม่เป็น ทำให้สำนักงานขาดระเบียบ ยุ่งเหยิง และสับสน เขาเก่งแต่การเอาตัวรอดไปวันๆ ด้วยการพยายามไม่สร้างศัตรู แต่ในขณะเดียวกันก็ไม่มีใครรักและศรัทธาเขาอย่างจริงจัง

บันคีมุน มีประวัติว่าเชี่ยวชาญภาษาอังกฤษกับฝรั่งเศส ซึ่งเป็น 2 ภาษาที่ใช้ในการบริหารงานภายในสหประชาชาติ แต่เขาไม่คล่องภาษาอังกฤษพอที่จะเอาชนะใจคนอเมริกัน รวมทั้งคนในประเทศที่พูดภาษาอังกฤษอื่นๆ ส่วนภาษาฝรั่งเศสยิ่งไปกันใหญ่ เขาเกือบเอาตัวไม่รอดตั้งแต่ก่อนได้เป็นเลขาธิการ เพราะถูกรัฐบาลฝรั่งเศสตำหนิ เขาต้องให้คำมั่นว่าจะเรียนรู้และฝึกฝนเพิ่มเติม

สอง ในอดีต บันคีมุนไม่เคยมีภาพของการทุจริตคอร์รัปชั่น หรือขาดจริยธรรม แต่ในระยะหลังมีเรื่องที่เขาโดนกระแสสังคมเล่นงานหลายเรื่อง เริ่มตั้งแต่เรื่องเล็กๆ คือการเล่นพรรคเล่นพวกมากผิดปกติในสำนักงานเลขาธิการสหประชาชาติ ต่อมามีข่าวลือในเกาหลีว่าเขาเคยรับสินบนสมัยร่วมรัฐบาลของอดีตประธานาธิบดี
โร มูยุน ซึ่งต่อมาได้ฆ่าตัวตาย

ล่าสุด น้องชายและหลานชายของบันคีมุนถูกอัยการของรัฐนิวยอร์กในสหรัฐกล่าวหาว่าสมรู้ร่วมคิดกับเจ้าหน้าที่รัฐ ในการติดสินบนผู้มีอำนาจในตะวันออกกลางประเทศหนึ่งให้นำเงินประมาณ 800 ล้านเหรียญสหรัฐ จากกองทุนความมั่งคั่งมาซื้ออสังหาริมทรัพย์ในโครงการแลนด์มาร์ค 72 ในเวียดนาม ซึ่งมีบริษัทที่ทั้งสองเป็นผู้บริหารเป็นเจ้าของโครงการ

สาม บันคีมุนโตมาจากระบบราชการและเอาตัวรอดเรื่อยมาจากบรรยากาศทางการเมืองที่ดุดันของเกาหลี ด้วยการใช้เวลาส่วนใหญ่อยู่ในสถานทูตเกาหลีใต้ในต่างประเทศ เขาไม่คุ้นเคยกับแวดวงการเมืองเกาหลีใต้ ไม่กว้างขวางในหมู่นักการเมือง เขาเป็นได้เพียงมือใหม่หัดขับเท่านั้น

สี่ ในอดีตเขาเคยเป็นตัวเต็งที่จะเป็นประธานาธิบดีเกาหลีใต้ต่อจากปาร์กกึนเฮ เขาเกาะกระแสของปาร์กกึนเฮ และถูกวางตัวให้ลงเลือกตั้งในนามพรรครัฐบาลของปาร์กกึนเฮ แต่เขาโชคไม่ดี กลับเกิดเรื่องอื้อฉาวเกี่ยวกับปาร์กกึนเฮเสียก่อน ตัวปาร์กกึนเฮถูกสภาลงมติถอดถอน ส่วนพรรคก็แตก สมาชิกกลุ่มใหญ่แยกตัวออกไปตั้งพรรคใหม่ คะแนนนิยมในตัวปาร์กกึนเฮในทุกโพลลดลงเหลือเลขหลักเดียว

บันคีมุนพยายามตีตัวออกห่างจากปาร์กกึนเฮ เขาเจรจาหารือกับแกนนำพรรคอื่นเพื่อหาที่ลง แต่กลับหาจุดยืนให้ตัวเองไม่เจอ

เป็นที่ทราบกันดีว่าการเมืองเกาหลีใต้แบ่งเป็น 2 ขั้วใหญ่ที่ขัดแย้งกัน การพยายามเปลี่ยนจุดยืนมาทรงตัวอยู่ตรงกลางของบันคีมุน อย่าว่าแต่คนอ่อนหัดทางการเมืองอย่างเขาเลย แม้แต่คนที่เชี่ยวชาญกว่าเขามากก็ไม่น่าจะทำสำเร็จ

ห้า บันคีมุนเริ่มหงุดหงิดและควบคุมอารมณ์ไม่ได้ ครั้งหนึ่งเขาหลุดปากด่านักข่าวว่างี่เง่า เมื่อถูกย้ำถามเรื่องที่เขาเคยสนับสนุนปาร์กกึนเฮเกี่ยวกับหญิงเกาหลีที่ถูกเกณฑ์ไปให้บริการทางเพศกับกองทัพญี่ปุ่นสมัยสงคราม เขาเอ่ยปากขอโทษในภายหลัง แต่ความเสียหายก็เกิดขึ้นแล้ว

หก ในวันที่เขาประกาศถอนตัว ความฝันที่จะได้เป็นประธานาธิบดีเกาหลีใต้แทบจะไม่หลงเหลือแล้ว คะแนนนิยมในตัวเขาลดลงเป็นลำดับ จนล่าสุดเหลือเพียงประมาณ 13% ในขณะที่ผู้นำในโพลยังอยู่ที่ระดับ 32%

และที่สำคัญ กระแสในตัวเขากำลังเป็นขาลง ขืนทนสู้ต่อไปอาจจะยิ่งเปลืองตัว ถอยออกมาปกป้องเกียรติภูมิของความเป็นอดีตเลขาธิการสหประชาชาติน่าจะดีกว่า

ข้อสุดท้าย บทเรียนสำหรับบ้านเรา ที่ผมเห็นชัดๆ มีอยู่ 3 เรื่อง

เรื่องแรก การมีกองทุนความมั่งคั่งสำหรับประเทศกำลังพัฒนาเอื้อต่อการทุจริตคอร์รัปชั่น อาจจะเป็นโชคดีของคนไทยที่ความพยายามจัดตั้งกองทุนประเภทนี้ในอดีตของรัฐบาลพลังประชาชนกับรัฐบาลเพื่อไทยไม่ประสบความสำเร็จ

เรื่องที่สอง การดำรงตำแหน่งสูงๆ ในองค์การระหว่างประเทศไม่ได้เป็นหลักประกันความสำเร็จในการเมืองในประเทศ

เรื่องที่สาม ที่บันคีมุนบอกว่า นักการเมืองเกาหลีใต้หัวโบราณและไร้สาระ ผมเชื่อว่าเฉพาะประเด็นนี้เขาพูดไม่ผิด ที่น่าเป็นห่วงคือ นักการเมืองในประเทศที่เจริญมากแล้วอย่างเกาหลีใต้ยังแย่ขนาดนี้ แล้วของเราจะขนาดไหน