Beach Chair อุปกรณ์ช่วยผ่าตัดข้อไหล่

โดย...วัชราภรณ์ สนทนา สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.)

อาการปวดไหล่นับว่าเป็นปัญหาที่พบได้บ่อยมากที่สุดปัญหาหนึ่ง และเกิดได้จากหลายสาเหตุ เช่น การบาดเจ็บหรือฉีกขาดของเอ็นรอบข้อ ข้อไหล่ติดยึด ซึ่งปัจจุบันการรักษาด้วยการผ่าตัดข้อไหล่ เพื่อแก้ไขความผิดปกติของข้อไม่ได้น่ากลัวเหมือนในอดีต เนื่องจากมีการนำเทคโนโลยีส่องกล้องเข้ามาช่วยในการผ่าตัด ทำให้ไม่จำเป็นต้องเปิดแผลขนาดใหญ่ เสียเลือดขณะผ่าตัดน้อยและลดความเสี่ยงของโรคแทรกซ้อนได้หลายประการ

ทั้งนี้ การผ่าตัดข้อไหล่ผู้ป่วยจะต้องนั่งผ่าตัดในท่านั่งเอนหลัง จึงต้องนำอุปกรณ์ช่วยผ่าตัดข้อไหล่ หรือ Beach Chair มาใช้ช่วยจัดท่านั่งของผู้ป่วย หากแต่ว่าอุปกรณ์ Beach Chair ที่มีอยู่ยังใช้งานยากและมีข้อจำกัด โจทย์ปัญหาที่นำมาสู่ความร่วมมือในการพัฒนา อุปกรณ์ช่วยผ่าตัดข้อไหล่ หรือ “Beach Chair” ฝีมือคนไทย ผลงานการวิจัยพัฒนาโดย นพ.บัญชา ชื่นชูจิตต์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (ศูนย์รังสิต) ร่วมกับ ดร.ดนุ พรหมมินทร์ ดร.พสุ สิริสาลี และปริญญา จันทร์หุณีย์ ทีมนักวิจัยจากห้องปฏิบัติการอุปกรณ์การแพทย์ ศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ (เอ็มเทค) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.)

 

ดร.ดนุ กล่าวว่า จุดเริ่มต้นของการพัฒนา Beach Chair มาจากได้มีโอกาสพูดคุยและทำงานร่วมกับ นพ.บัญชา ทำให้ทราบถึงปัญหาและอุปสรรคการใช้งาน Beach Chair ในการผ่าตัดข้อไหล่ โดยพบว่าปกติการผ่าตัดข้อไหล่ แพทย์จะส่องกล้องเข้าไปผ่าตัดบริเวณหัวไหล่ในมุมต่างๆ ขึ้นอยู่กับบริเวณความเสียหายของข้อไหล่ในผู้ป่วยแต่ละคน ซึ่งบางครั้งอาจต้องมีการยกแขนผู้ป่วยเพื่อการผ่าตัดด้วย เพราะฉะนั้นแพทย์จึงต้องผ่าตัดในท่านั่ง พร้อมทั้งใช้อุปกรณ์ Beach Chair เข้ามาช่วยจัดท่านั่งและมีการปรับเอนผู้ป่วยให้อยู่ในระดับองศาที่เหมาะสม เช่น 45 องศา หรือ 60 องศา เป็นต้น

“ลักษณะและการใช้งาน Beach Chair ในการผ่าตัดก็เหมือนกับเปลชายหาดเลยครับคือ เวลานั่งเราจะปรับสูงหรือต่ำ เอนมากหรือเอนน้อย ก็อาศัยยกพนักพิงเอนเลื่อนขึ้น-ลง ให้ลงตามล็อกของเก้าอี้ที่มีลักษณะเป็นฟันปลา ฟังดูเหมือนไม่น่ายาก แต่อย่าลืมว่าเวลาปรับระดับที่นั่งเปลชายหาดนั้นไม่ได้มีคนนั่งอยู่ด้วย แต่ในกรณีการผ่าตัดจะมีผู้ป่วยนอนอยู่บนเตียง เพราะฉะนั้นเวลาที่แพทย์จะปรับท่านั่งผู้ป่วยให้อยู่ในระดับที่ต้องการ จึงมีความยาก โดยช่วงแรกๆ ทีมวิจัยมีโอกาสเข้าไปสังเกตการณ์ในห้องผ่าตัดจะเห็นแพทย์และพยาบาลหลายคนต้องช่วยกันออกแรงในการยกปรับท่านั่งผู้ป่วย อีกทั้งผู้ป่วยเองก็มีอุปกรณ์ต่างๆ ติดอยู่บนร่างกาย มีสายระโยงระยาง การยกปรับท่าผู้ป่วยแต่ละครั้ง จึงเต็มไปด้วยความทุลักทุเล”

 

ดังนั้น เพื่อลดข้อจำกัดและอุปสรรคในการผ่าตัด ทีมวิจัยเอ็มเทคได้ร่วมกันประดิษฐ์อุปกรณ์ช่วยผ่าตัดข้อไหล่ ที่สามารถจัดท่าการปรับเอนตัวผู้ป่วยได้ง่ายผ่านระบบแก๊สสปริง ซึ่งแพทย์สามารถปรับระดับท่านั่งเอนในองศาที่ต้องการผ่านการทำงานเพียงคนเดียว ไม่ต้องใช้หลายคนออกแรงยกผู้ป่วยเหมือนเช่นที่ผ่านมา

ปริญญา กล่าวว่า ทีมวิจัยได้พัฒนาอุปกรณ์ Beach Chair มาช่วยในการจัดท่าผู้ป่วยในการผ่าตัดข้อไหล่และแขนที่ใช้ในการยกร่างกายท่อนบนของผู้ป่วยขึ้นมา เพื่ออยู่ในท่านั่งเอนหลังก่อนทำการผ่าตัด และสามารถพับเก็บอุปกรณ์นี้ให้อยู่ในท่านอนราบได้ ซึ่งแตกต่างจากระบบอื่น ทำให้มีความสะดวกในการใช้งาน โดยในส่วนของกลไกออกแบบด้วยโครงสร้างเหล็ก มีจุดหมุนด้านหน้าบริเวณตรงก้น และเลือกระบบแก๊สสปริงมาใช้ช่วยผ่อนแรงในการยกผู้ป่วย เนื่องจากราคาถูก หาซื้อง่าย ขนาดกะทัดรัด

“เราเลือกใช้ระบบแก๊สสปริงที่ใช้ทั่วไปในอุตสาหกรรมรถยนต์ มาเป็นตัวช่วยผลักแทนการออกแรงของคน ซึ่งหากอธิบายให้เห็นภาพอาจนึกถึงเก้าอี้ทำงานที่สามารถดึงคันโยก เพื่อปรับระดับสูงต่ำได้ เนื่องจากมีวาล์วปิด-เปิด ซึ่งอุปกรณ์ชิ้นนี้ก็ทำงานคล้ายกัน เพียงแต่เป็นการใช้งานเพื่อยกผู้ป่วยจากท่านอนเป็นนั่งและปรับแขนให้วางอยู่ในร่องที่ต้องการ รวมทั้งปรับระดับความสูง หรือองศาของการเอนหลังของผู้ป่วย โดยข้อดีของการใช้ระบบแก๊สสปริงมาช่วยคือ แพทย์หรือพยาบาลสามารถปรับเอนหลังผู้ป่วยได้ด้วยตัวเอง เพียงใช้มือบีบที่คันโยก เมื่อระบบแก๊สสปริงทำงาน ก็โยกปรับเอนหลังตามองศาที่ต้องการ เมื่อถึงระดับที่ต้องการแล้วก็แค่ปล่อยมือ ระบบจะล็อกด้วยตัวเอง ที่สำคัญอุปกรณ์ชิ้นนี้สามารถปรับเอนตามมุมตามองศาได้ง่ายและละเอียดกว่าแบบเดิมเป็น 10 15 25 หรือ 50 องศา แต่ของเดิมอาจปรับมุมได้แค่ 45 60 หรือ 90 องศา จึงทำให้สะดวกต่อการทำงานมากขึ้น”

 

นอกจากนี้ ทีมวิจัยยังออกแบบให้มีระบบป้องกันการตกที่ทำหน้าที่เป็นระบบป้องกันอันตราย เสริมกับระบบแก๊สสปริง เพื่อป้องกันความผิดพลาดที่อาจเกิดขึ้นได้ ในกรณีที่ของรั่วไหลภายในระบบแก๊สสปริงมีการรั่วไหล ซึ่งแม้ว่าจะมีโอกาสเกิดน้อยมากก็ตาม อีกทั้งยังมีระบบป้องกันอันตรายที่ทำหน้าที่ป้องกันการบีบ หรือกดกลไกการทำงานของระบบแก๊สสปริงโดยไม่ได้ตั้งใจด้วย จึงทำให้ระบบมีความปลอดภัยในการใช้งานสูง

อย่างไรก็ดี ปัจจุบันอุปกรณ์ Beach Chair ที่ทีมวิจัยเอ็มเทคพัฒนาขึ้น ได้ถูกนำไปใช้งานในการผ่าตัดข้อไหล่ที่โรงพยาบาลธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ รวมทั้ง นพ.บัญชา และทีมแพทย์ยังได้นำอุปกรณ์ไปใช้ผ่าตัดช่วยเหลือคนไข้ในอีกหลายจังหวัดทั่วประเทศ ซึ่งก็พบว่าใช้งานได้ดี ช่วยให้การผ่าตัดเป็นไปอย่างสะดวกรวดเร็ว ทำให้การรักษามีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น

“การช่วยเหลือผู้ป่วยนอกจากจะเป็นหน้าที่ของแพทย์โดยตรงแล้ว พวกเราในฐานะนักวิจัย หากสามารถพัฒนาอุปกรณ์ทางการแพทย์ที่เอื้ออำนวยให้แพทย์นำไปใช้ดูแลรักษาผู้ป่วยได้ดีขึ้น ก็รู้สึกดีใจ เพราะอย่างน้อยก็ได้มีส่วนช่วยให้ผู้ป่วยมีสุขภาวะที่ดีขึ้น” ดร.ดนุ กล่าวทิ้งท้าย