โฆษณานมผง

โดย...รุจิระ บุนนาค

นมแม่มีประโยชน์ต่อลูก เพราะประกอบด้วยสารอาหารที่ช่วยป้องกันโรคติดเชื้อ เช่น หวัด โปลิโอ วัณโรค ทั้งมี DHA (Docosahexaenoic Acid) กรดไขมันตระกูลโอเมก้า 3 โครงสร้างพื้นฐานของเซลล์สมอง และจอประสาทตา นมแม่มีจุลินทรีย์ช่วยในการขับถ่ายการ ดื่มนมจากอกแม่ จะกระตุ้นพัฒนาการแทบทุกด้าน การรับรสชาติ ได้สัมผัสกลิ่น อันเป็นการฝึกการใช้อวัยวะในช่องปากที่เป็นพัฒนาการอย่างแรกๆ

ผลงานวิจัยจากหลายสถาบันได้ผลตรงกันว่าทารกที่เลี้ยงด้วยนมอื่นที่ไม่ใช่นมแม่ จะมีโอกาสป่วยด้วยโรคติดเชื้อง่ายกว่าทารกที่เลี้ยงด้วยนมแม่ถึง 2 เท่า และมีพัฒนาการทางสมองที่ช้ากว่าทารกที่ได้รับนมแม่

การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่นับเป็นวิถีธรรมชาติปกติที่มีมาแต่ดั้งเดิม จนมาถึงปัจจุบันผู้ผลิตนมผงต่างใช้กลยุทธ์ทางการตลาด คือ การโฆษณาให้เชื่อว่านมผงมีคุณสมบัติเทียบเท่า และสามารถทดแทนนมแม่ได้อย่างปลอดภัย ผู้ผลิตบางรายให้ผลตอบแทนแก่เจ้าหน้าที่สาธารณสุข เพราะเป็นบุคคลที่ดูน่าเชื่อถือ เพื่อให้โน้มน้าวว่านมผงคือความก้าวหน้าของเทคโนโลยีทางการแพทย์ที่สามารถทดแทนนมแม่ได้อย่างอัศจรรย์

ทั้งที่ความเป็นจริงแล้ว นมแม่คือสารที่มีชีวิตซับซ้อน และมีความเฉพาะเจาะจง ไม่สามารถผลิตสิ่งอื่นมาทดแทนเทียบเท่าได้เลย

อย่างไรก็ตาม มีคุณแม่จำนวนมากทั่วโลก รวมถึงไทยนิยมเลี้ยงลูกด้วยนมผง กรมอนามัยของไทยเปิดเผยว่า ในปี พ.ศ. 2555 ไทยติดหนึ่งในสิบประเทศที่มีอัตราการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียวนาน 6 เดือน น้อยที่สุดในโลก โดยอยู่ที่ร้อยละ 12.3

สาเหตุหนึ่งมาจากการทำการตลาด และโฆษณาของผู้ผลิตนมผงที่ชอบอวดอ้างสรรพคุณว่า นมผงมีสารอาหารช่วยให้เด็กฉลาด แข็งแรง มีภูมิต้านทานโรค

อีกไม่นานปัญหานี้อาจคลี่คลายลง เพราะเมื่อต้นเดือน พ.ย. 2559 คณะรัฐมนตรี ได้เสนอร่าง พ.ร.บ.ควบคุมการส่งเสริมการตลาดอาหารสำหรับทารกและเด็กเล็ก พ.ศ...ต่อสภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.)
มีสาระสำคัญหลักๆ  คือ

1.กำหนดให้มีคณะกรรมการควบคุมการส่งเสริมการตลาดอาหารสำหรับทารกและเด็กเล็ก และผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวข้อง หรือ “คสตท.” ที่มีอำนาจ เช่น กําหนดนโยบายและยุทธศาสตร์ในการควบคุมการส่งเสริมการตลาดอาหารสําหรับทารกและเด็กเล็ก

2.กำหนดห้ามมิให้ผู้ผลิต ผู้นำเข้า หรือผู้จำหน่ายซึ่งนมดัดแปลง นมดัดแปลงสูตรต่อเนื่อง และนมสูตรต่อเนื่อง สำหรับทารกหรือเด็ก ทำการโฆษณา แจกตัวอย่าง บริจาคให้ เว้นแต่เพื่อการศึกษาวิจัย โดยบุคลากรวิชาชีพทางการแพทย์ และวิชาชีพทางการพยาบาล

3.กำหนดให้ผู้ผลิต ผู้นำเข้า หรือผู้จำหน่ายซึ่งนมดัดแปลงฯ ต้องให้ข้อมูลตามความเป็นจริงห้ามให้ข้อมูลอันเป็นเท็จ ปิดบัง อำพรางลักษณะ คุณประโยชน์ คุณภาพ หรือสรรพคุณ ห้ามสื่อความหมายเชิงเปรียบเทียบกับนมแม่ไม่ว่าในทางใดหรือภาษาใด

4.กำหนดหลักเกณฑ์การแสดงฉลากอาหารสำหรับทารกและเด็ก รวมทั้งต้องปฏิบัติตามที่กฎหมายกำหนด เช่น ต้องมีข้อความว่า “นมแม่ดีที่สุด” แสดงให้เห็นชัดเจน

5.กำหนดให้หน่วยบริการทางการแพทย์ และสาธารณสุข บุคลากรวิชาชีพที่เกี่ยวข้อง ไม่ว่าจะเป็นแพทย์ พยาบาลมีหน้าที่ หรือห้ามมิให้กระทำการตามที่กฎหมายกำหนด เช่น ต้องให้ความรู้ ส่งเสริม การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ ต้องเฝ้าระวังการส่งเสริมการตลาดห้ามรับของขวัญเงิน สิ่งจูงใจ หรือประโยชน์อื่นใดจากผู้ผลิต ผู้นำเข้า หรือผู้จำหน่าย

ร่าง พ.ร.บ.ฉบับนี้ ทำให้ผู้ผลิต ผู้นำเข้า หรือผู้จำหน่าย นมดัดแปลง นมดัดแปลงสูตรต่อเนื่อง และนมสูตรต่อเนื่อง สำหรับทารกหรือเด็กเล็ก (ทารก-เด็กที่มีอายุตั้งแต่แรกเกิดจนถึงครบอายุสิบสองเดือน เด็กเล็ก-เด็กที่มีอายุเกินสิบสองเดือนจนถึงอายุครบสามปี) ไม่สามารถทำการโฆษณา แจกตัวอย่าง ซึ่งผลิตภัณฑ์ของตนได้ รวมถึงการส่งเสริมการขาย เช่น แจกคูปอง เป็นต้น

การโฆษณา ไม่ว่าจะเป็นทางวิทยุ โทรทัศน์ นิตยสาร ส่วนมากเป็นการโฆษณาเกินจริง ที่ส่งผลทางด้านจิตวิทยา คุณแม่จำนวนไม่น้อยหลงเชื่อว่านมผงมีคุณสมบัติเทียบเท่าแม่ หยุดให้นมแม่ และเปลี่ยนมาให้นมผงแทน จนร่างกายขาดการกระตุ้นการผลิตน้ำนมตามธรรมชาติ

คุณแม่หลายคน เมื่อได้รับแจกนมผงที่ในรูปของสมนาคุณจากโรงพยาบาลที่ฝากครรภ์ จึงคิดว่าน่าจะมีคุณภาพดีพอ มิฉะนั้นทางโรงพยาบาลคงไม่อนุญาตให้แจก จึงนำนมที่ได้รับมาเสริมให้ลูกทาน เมื่อลูกชินกับนมขวด ปัญหาที่ตามมา คือ ไม่ยอมดูดเต้านมแม่อีกต่อไป

เจตนารมณ์ของร่าง พ.ร.บ.ฉบับนี้ คือ ต้องการส่งเสริมให้แม่เลี้ยงลูกด้วยนมตัวเอง เพราะเป็นสารอาหารที่มีประโยชน์จากธรรมชาติ
ทั้งยังไม่ต้องการให้ผู้ผลิตนมต่างๆ ทำการตลาดอันเป็นการแย่งชิงทารกจากอกแม่ และให้รู้เท่าทันตลาดนมผง เพื่อให้เด็กไทยลดความเสี่ยงจากโรคร้าย  และให้เด็กไทยเป็นเด็กที่มีสุขภาพแข็งแรงในอนาคต

การออกบทบัญญัติควบคุมหน่วยบริการทางการแพทย์และสาธารณสุข บุคลากรวิชาชีพที่เกี่ยวข้องนับว่ามีความสำคัญเพราะมีภาพลักษณ์ที่ดูน่าเชื่อถือ สามารถโน้มน้าวใจสตรีมีครรภ์หรือบุคคลในครอบครัวหรือใกล้ตัวคล้อยตาม โดยเชื่อว่านมผงสามารถทดแทนนมแม่ได้

แต่สิ่งสำคัญที่ควรพิจารณาคือ จะทำให้เกิดความเหมาะสมได้อย่างไร ในกรณีที่แม่ไม่พร้อมจะให้นมลูก และจำเป็นต้องให้นมผงแทน โดยยังต้องอาศัยการแนะนำจากเจ้าหน้าที่สาธารณสุข และไม่ให้ผิดตามร่างกฎหมายใหม่นี้