สถานการณ์ค้าปลีกปัจจุบัน

โดย...ภัทรพงศ์ ปาลกะวงศ์ ณ อยุธยา อนุกรรมาธิการการพาณิชย์ สภานิติบัญญัติแห่งชาติ

สถานการณ์การค้าปลีกปัจจุบันได้รับผลกระทบจากเศรษฐกิจโดยภาพรวมภายในประเทศ การค้าปลีกเป็นพื้นฐานเศรษฐกิจที่มาจากประชาชนในทุกชนชั้นผ่านการซื้อสินค้าบริโภค บริโภคสินค้าฟุ่มเฟือยในรูปแบบต่างๆ จะเห็นได้ว่าทำไมรัฐบาลถึงต้องออกนโยบายเพื่อกระตุ้นการซื้อของประชาชนในช่วงเวลาที่ผ่านมา เพราะนั่นคือการทำให้เกิดการหมุนเวียนกระแสเงินเข้ามาผ่านระบบการค้าในรูปแบบต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นการใช้จ่ายผ่านเงินสด บัตรเครดิต บัตรเดบิต ดังนั้นการค้าปลีกจึงเป็นดัชนีชี้วัดปัจจัยต่างๆ ทางด้านเศรษฐกิจได้เป็นอย่างดี

ในความเป็นจริง วันนี้ถ้าเราได้เดินไปตามธุรกิจค้าปลีกแบบสมัยใหม่ ไม่ว่าจะเป็นห้างสรรพสินค้าต่างๆ ร้านสะดวกซื้อ รวมทั้งร้านค้าโชห่วยที่เป็นธุรกิจการค้าแบบดั้งเดิม จะเห็นได้ว่าจำนวนของผู้ที่ซื้อสินค้าจริงนั้นลดน้อยลงไป ผู้บริโภคจะซื้อของเท่าที่จำเป็นเท่านั้น พฤติกรรมของผู้บริโภคปรับเปลี่ยนไปตามสภาพเศรษฐกิจ ห้างสรรพสินค้าจะคึกคักในช่วงสิ้นเดือน ผู้คนมาเดินมากมายแต่ตัดสินใจซื้อยาก นอกจากกลุ่มผู้บริโภคที่มีกำลังซื้อ หรือผู้ที่ตั้งใจจะมาซื้อจริงๆ ธุรกิจค้าปลีกสมัยใหม่พยายามผลักดันจัดโปรโมชั่นลดแลกแจกแถม สินค้าบางชนิดไม่เคยจัดให้มีเงินผ่อนปลอดดอกเบี้ย ก็ปรับเปลี่ยนยอมแบกภาระดอกเบี้ยแทนลูกค้า สภาพกัดฟันให้อยู่รอดกันในวันนี้

ถ้าเราจะมานั่งดูกันแต่ตัวเลขต่างๆ นั้นก็พอที่จะประเมินสถานการณ์ วางแผนเพื่อที่จะเดินหน้ากันไปต่อให้อยู่รอด แต่เราต้องพิจารณากันในสถานการณ์ความเป็นจริง สิ่งที่สามารถเห็นได้เป็นรูปธรรมจับต้องได้ สิ่งที่เราเห็นได้ด้วยตาเปล่า ฟังจากการแลกเปลี่ยนกับผู้ที่ประสบปัญหาอยู่ เราจะทราบได้ว่าแท้จริงแล้วเรากำลังตั้งเป้าหมายไปบนความเป็นไปได้มากน้อยเพียงใด เรือใหญ่จะแล่นฝ่าพายุไปได้นานแค่ไหน ถ้าเราไม่คำนึงถึงเรือเล็กเรือพ่วงต่างๆ อีกมากมาย ที่จะช่วยเกื้อหนุนทยอยขนสินค้ามาส่งให้เรือใหญ่นั้นเต็มเปี่ยมไปด้วยสรรพกำลัง หรือเรือใหญ่นั้นต้องการแล่นไปเพียงลำเรือเปล่าไปไร้จุดหมาย

การที่เราตั้งเป้าหมายไว้สูงนั้น ก็เป็นเรื่องดีที่จะเป็นแรงผลักดันในการปฏิบัติอย่างมีเป้าหมาย ในมุมกลับกันถ้าทำไม่ถึงเป้าหมายแต่ได้ใกล้เคียงก็ดีไป แต่ถ้าฐานไม่แน่นแล้วต่อยอดสูงขึ้นไปล้มพังครืนมาทั้งหมด เท่ากับสิ่งที่พยายามผลักดันและสั่งสมเพียรสร้างขึ้นมาจะเปล่าประโยชน์ และผู้ที่แพ้ในเกมนั้นคือประชาชน ยิ่งในเศรษฐกิจโลกที่กำลังเดินหน้าแข่งขันกันเอาตัวรอดจากสถานการณ์เช่นนี้ ไม่ว่าจะเป็นประเทศคู่ค้าของไทยอย่างสหรัฐอเมริกา สถานการณ์จากเหตุความไม่สงบในสหภาพยุโรปที่มีมาอย่างต่อเนื่อง จีนที่หันมาสร้างความแข็งแกร่งทางการค้าภายในประเทศ โดยการขยายตัวเศรษฐกิจการค้า การอุตสาหกรรมมาทางยูนนาน ประเทศอาเซียนกลุ่มซีแอลเอ็มวี ที่หันมาพัฒนาศักยภาพสินค้าภายในประเทศเพื่อแข่งขันได้อย่างมีศักยภาพยิ่งขึ้น บางประเทศใช้เทคโนโลยีเข้ามาช่วยในการค้า การผลิต และการให้บริการ ทำให้ประเทศอื่นสนใจหันเข้ามาลงทุนให้ จากสถานการณ์ดังกล่าวล้วนแต่เป็นการตอกย้ำให้เราสมควรหันมาปรับปรุงภายในประเทศให้เป็นรูปธรรมอย่างมีประสิทธิภาพ และต่างชาติจะให้ความสนใจเราเอง

ความแข็งแกร่งทางเศรษฐกิจมิได้เกิดจากการค้าขนาดใหญ่ เงินทุนจำนวนมาก การจะเกิดมวลรวมของภาพใหญ่ขึ้นมาได้นั้น ล้วนเกิดจากการค้ารายย่อยที่มีจำนวนมหาศาล รวมจากจุดเล็กเป็นกระแสเงินขนาดใหญ่ หากเรามองข้ามจุดเล็กไปจุดใหญ่ในบางส่วนมิอาจเกิดได้ การค้าปลีกหลายกิจการในส่วนสินค้าชุมชนจะเป็นที่สนใจแก่ธุรกิจการค้าสมัยใหม่ หรือบริษัทค้าปลีกขนาดใหญ่เข้าไปซื้อกิจการ หรือถือหุ้นในสัดส่วนมาก นั่นบ่งบอกถึงสภาพที่ว่า แม้แต่การค้าสมัยใหม่ยังต้องอาศัยสินค้าจากค้าปลีกดั้งเดิม รายย่อย ธุรกิจขนาดเล็กต่างๆ เพื่อเป็นการสร้างคุณค่า เพิ่มทางเลือกให้แก่ผู้บริโภคในยุคสมัยนี้ที่หันมาให้ความสำคัญแก่อาหารสุขภาพ ปลอดสารพิษ ผลิตภัณฑ์ที่ผลิตจากธรรมชาติทั้งด้านการอุปโภคและบริโภค มองในมุมกลับนั้น ท้ายสุดแล้ว กิจการธุรกิจขนาดเล็ก รายย่อยนั้น ไม่นานก็จะถูกกลืนหาย ล้มตายไปในทางอ้อม เพราะถูกธุรกิจการค้าสมัยใหม่ บริษัทขนาดใหญ่เข้าคุมกิจการ ซึ่งรายย่อยนั้นก็ต้องจำยอม เพราะไม่มีเงินทุนมากพอที่จะประคองธุรกิจตนเองไปได้ต่อ ไม่มีเงินทุนที่จะซื้อเครื่องจักรหรือเทคโนโลยีที่ทันสมัยในการประกอบกิจการ ทั้งหมดล้วนแต่ต้องทำเพื่อความอยู่รอดของตนเองด้วยประการทั้งปวง

จะเป็นไปได้แค่ไหน ถ้าเราทุกฝ่ายจะร่วมกันเดินก้าวไปข้างหน้าอย่างมั่นคงและยั่งยืน สิ่งที่กล่าวไม่ใช่ความฝันเกินเอื้อม หรือแค่นโยบายขายฝัน แต่มันเป็นสิ่งที่เป็นไปได้ เพียงแค่มีกฎหมาย นโยบายของรัฐที่เข้ากำกับดูแลเพื่อให้เกิดความเป็นธรรมแก่ทุกฝ่าย ให้กิจการใหญ่เล็กมีโอกาสเท่าเทียมกันเท่าที่พอจะเป็นไปได้ ไม่ถึงขั้นต้องโดดเด่นเหนือใคร หรือมืดแปดด้านเดินทางไหนก็ตาย อย่าให้เขาถึงทางตัน เพราะจะมีทั้งพวกสู้ยิบตากับพวกที่ขอตายตามศรัทธาก็แค่นั้น

จะนายห้างใหญ่ พ่อค้าวาณิช พ่อค้าเล็ก ก็คนไทยเหมือนกัน