อุตสาหกรรมลงทุนด้วยเงินตรา แต่ชาวมสบตาพุดและคนระยองลงทุนด้วยชีวิต
..เรณู เวชรัชต์พิมล
การลงทุนด้วยชีวิตคงไม่ใช่แต่คนระยองเท่านั้น ถ้าคนไทยไม่ช่วยกันดูแลรักษาสิ่งแวดล้อม ประเทศไทยก็จะมีคนที่เป็นมะเร็งมากขึ้นและพบในคนที่มีอายุน้อยลงกว่าในอดีต คนวัยทำงานจะมีปัญหาของระบบประสาทมากขึ้น รวมทั้งมีเด็กพิเศษเพิ่มขึ้นเพราะเซลล์ประสาทในสมองถูกทำลายตั้งแต่ยังอยู่ในท้องแม่ ทั้งหมดนี้เพราะในน้ำ อากาศ และดินปนเปื้อนด้วยสารเคมีและสารก่อมะเร็งซึ่งพบสูงเกินมาตรฐานในพื้นที่อุตสาหกรรม ปลาที่ว่ายน้ำปนเปื้อนสารพิษมีโอกาสมาสู่โต๊ะอาหารของพวกเราทุกคน ทั้งในรูปของปลาสด ปลาแห้ง ปลาเค็มและน้ำปลา ฯลฯ จึงจำเป็นที่คนไทยต้องรักษาสิ่งแวดล้อมที่ดีไว้ให้ลูกหลาน มีเงินแต่ร่างกายไม่แข็งแรง พอแก่ตัวก็ต้องวนเวียนอยู่ระหว่างบ้านและโรงพยาบาล ทะเล คือ สาธารณสมบัติ ทะเลต้องรักษาไว้เป็นแหล่งพักผ่อนท่องเที่ยวและอาหาร
ปัญหามลพิษและอุตสาหกรรมในมาบตาพุด รวมทั้งพื้นที่อุตสาหกรรมอื่นๆ ใน จ.ระยอง กำลังกลับมาสู่ความสนใจของสังคมไทยอีกครั้ง หลังจากคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ ได้มีมติที่จะประกาศประเภทอุตสาหกรรมที่อาจก่อให้เกิดผลกระทบรุนแรงต่อชุมชนเพียง 11 ประเภท จาก 18 ประเภทที่คณะกรรมการ4 ฝ่ายแก้ปัญหามาบตาพุดได้เสนอต่อนายกรัฐมนตรี นอกจากจะประกาศเพียง 11 ประเภทแล้ว ยังมีการปรับรายละเอียดจากข้อเสนอของคณะกรรมการ จนทำให้บางโครงการที่ก่อมลพิษเท่าเทียมกับ 11 ประเภทหลุดออกจากรายการด้วย
การประกาศ 11 ประเภท/โครงการนี้ สิ่งที่ต้องระมัดระวังคือการประกาศนี้เป็นการประกาศใช้ทั่วประเทศเป็นการพิจารณาในภาพรวม จึงไม่สามารถนำมาใช้กับโครงการที่จะสร้างในเขตควบคุมมลพิษของ จ.ระยองได้ การที่ศาลมีคำสั่งให้กระทรวงประกาศพื้นที่ 6 แห่งใน จ.ระยอง เป็นเขตควบคุมมลพิษนั้น เพราะศาลได้พิสูจน์ข้อเท็จจริงแล้วว่ามีสารพิษและมลพิษ จนก่อให้เกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ทรัพยากรธรรมชาติและสุขภาพของประชาชน ซึ่งสถาบันมะเร็งแห่งชาติได้เปิดเผยข้อมูลสถิติมะเร็งของประเทศ พบว่า จ.ระยอง มีสถิติมะเร็งเป็นอันดับ 1 ของประเทศ
ในรัฐธรรมนูญไม่มีมาตราใดที่ให้อำนาจหน่วยงานของรัฐประกาศประเภท/โครงการที่อาจก่อให้เกิดผลกระทบรุนแรงต่อชุมชน เพราะต้องการให้สิทธิชุมชนมีส่วนร่วมกับหน่วยงานต่างๆ ในการคุ้มครองส่งเสริม และรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมเพื่อให้ดำรงชีพอยู่ได้อย่างปกติ
ทุกท่านคงไม่อยากให้มีอู่ซ่อมรถหรือโรงกลึงที่มีทั้งกลิ่นสารเคมีและเสียงดังอยู่ข้างบ้านท่าน คนระยองก็ต้องการใช้สิทธินั้นเช่นกัน แต่กำลังสู้กับอุตสาหกรรมที่อ้างว่าจะเสียหายหลายแสนล้านบาท โดยที่คนระยองได้สูญเสียสุขภาพและชีวิต เช่น ลุงน้อย ใจตั้ง ได้สูญเสียคนในครอบครัวที่รักไปด้วยโรคมะเร็งถึง 6 คน รวมทั้งมีพ่อแม่จำนวนหนึ่งที่นอนไม่หลับด้วยลูกมีอาการหอบ เพราะแพ้สารเคมี ก๊าซอันตรายต่อระบบหายใจและฝุ่นผงขนาดเล็กที่มาจากปล่องโรงงานจำนวนมาก
การที่ศาลได้มีคำสั่งคุ้มครองอยู่ว่าโครงการยังดำเนินการไม่ได้จนกว่าจะทำให้ครบถ้วนตามมาตรา 67 วรรค 2 เสียก่อน ที่สำคัญ คือ ต้อง (1) ศึกษาและประเมินผลกระทบต่อคุณภาพสิ่งแวดล้อมและสุขภาพของประชาชนในชุมชน (E/HIA) และ (2) จัดให้มีกระบวนการรับฟังความคิดเห็นของประชาชนและผู้มีส่วนได้เสียก่อน (3) รวมทั้งได้ให้องค์การอิสระ ซึ่งประกอบด้วย ผู้แทนองค์การเอกชนด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพและผู้แทนสถาบันอุดมศึกษาที่จัดการศึกษาด้านสิ่งแวดล้อม หรือทรัพยากรธรรมชาติ หรือด้านสุขภาพให้ความเห็นประกอบก่อนมีการดำเนินการดังกล่าว
” แสดงถึงความชัดเจนว่าเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญที่มุ่งเน้นด้านมาตรการป้องกันไว้ก่อน จึงได้ให้โครงการต่างๆ ไปศึกษาผลกระทบต่อชุมชนให้รอบด้านก่อนดำเนินการผลิต เพราะชุมชนอยู่มาก่อนและวันดี (ร้าย) คืนดี (ร้าย) รัฐก็มีนโยบายที่ขาดการบริหารจัดการด้านสิ่งแวดล้อมที่มีประสิทธิภาพ จนทำให้มีก๊าซรั่ว สารเคมีรั่ว ลักลอบทิ้งสารเคมี จนทำให้มลพิษปนเปื้อนในสิ่งแวดล้อมเกินค่ามาตรฐานและก่อให้เกิดผลกระทบต่อสุขภาพของประชาชนสารพิษที่มีฤทธิ์ทำลายสารพันธุกรรมหรือดีเอ็นเอ (DNA) ยังมีอยู่มากในมาบตาพุดและพื้นที่อุตสาหกรรมในระยอง โดยกรมควบคุมมลพิษรายงานว่าพบสารก่อมะเร็งในอากาศสูงเกินมาตรฐาน ตั้งแต่ปี 2548จนถึงปัจจุบัน เช่น 1, 3 บิวทาไดอีน เบนซีน และ 1, 2 ไดคลอโรอีทเธน ส่วนในน้ำทะเลและตะกอนดินใต้ท้องทะเลพบโลหะหนัก เช่น สารหนู แคดเมียมและปรอทสูงเกินมาตรฐาน
สิ่งที่บ่งชี้ถึงอันตรายจากสุขภาพชัดเจน คือตรวจพบโลหะหนักในบ่อน้ำตื้น 50% และตรวจพบสารอินทรีย์ระเหยง่าย (VOC) 18% ตามที่แถลงข่าวเดือนมิ.ย. 2553 และผลการตรวจสุขภาพประชาชนพบว่า 34.8% พบโลหะหนักในเลือด และพบอนุพันธ์ของสารเบนซีน 3.67%
นอกจากนี้ จากการตรวจหอยแมลงภู่และกบในพื้นที่มาบตาพุดเปรียบเทียบกับแหล่งอ้างอิงอื่น พบว่าหอยแมลงภู่และกบมีสารพันธุกรรมหรือดีเอ็นเอแตกหักสูงกว่าแหล่งอ้างอิง 4.85 และ 72.24 เท่าตามลำดับ จึงเป็นเครื่องยืนยันถึงผลกระทบของสารพิษจากอุตสาหกรรมต่อชุมชนอย่างชัดเจน
ดังนั้น การพิจารณาอนุมัติให้โครงการในมาบตาพุดที่กำลังทำ E/HIA เพื่อยื่นขออนุมัติจากกระทรวงอยู่ในขณะนี้ ต้องให้ความสำคัญกับคุณภาพของรายงานผลการศึกษา E/HIA ให้มาก โดยต้องทำให้ครบถ้วนตามประกาศของกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และมุ่งเน้นการศึกษาผลกระทบต่อประชาชนกลุ่มเสี่ยง มีมาตรการป้องกันและลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ทรัพยากรธรรมชาติและสุขภาพที่ชัดเจน
ภาครัฐจำเป็นต้องให้ความสำคัญกับแก้ปัญหาผลกระทบของอุตสาหกรรมมาบตาพุดต่อชุมชนและเร่งรีบแก้ไข มีการบังคับใช้กฎหมายอย่างเข้มงวดและจริงจัง เพื่อให้ประชาชนในพื้นที่ทั่วประเทศที่อุตสาหกรรมได้ไปกว้านซื้อที่เอาไว้และมีแผนจะก่อสร้างโรงงานอุตสาหกรรมขึ้นในพื้นที่นั้น มีความมั่นใจว่ารัฐจะให้ความคุ้มครองประชาชนมากกว่าการลงทุนข้ามชาติเพราะพวกเขา คือ คนไทย ที่จะไม่หอบเงินออกนอกประเทศแล้วทิ้งซากขยะโรงงานเก่าที่ซ่อมบำรุงแล้วไม่คุ้มค่า ถึงเวลานั้นค่าใช้จ่ายในการกำจัดซากโรงงานเก่าและขยะสารพิษคงไม่พ้นเงินรัฐ
ถ้าปัญหามลพิษในมาบตาพุดยังไม่ได้แก้ไข แล้วโครงการต่างๆ ที่ศึกษาจัดทำรายงานผลกระทบเหล่านี้ได้ระบุชนิดของสารเคมีที่ใช้ในการผลิตและสารพิษที่ปล่อยออกมาสู่ชุมชน
ดังนั้นมลพิษในมาบตาพุดยังคงมีอยู่และมีแนวโน้มจะเพิ่มสูงขึ้นอีก มลพิษเดิมที่สูงเกินมาตรฐานยังไม่ลดลงเป็นปกติ ประชาชนจึงมี ความชอบทำที่จะตั้งคำถามว่าเหตุใดจึงสามารถอนุมัติให้โรงงานที่ปล่อยสารพิษที่มีค่าเกินมาตรฐานสร้างเพิ่มขึ้นได้ในพื้นที่เขตควบคุมมลพิษ อุตสาหกรรมควรรอได้และเร่งรีบลดมลพิษลง มิใช่ให้ประชาชนต้องทนอยู่ในสิ่งแวดล้อมที่มีมลพิษ สุขภาพประชาชนต้องมาก่อน ถ้าภาครัฐไม่เร่งรีบแก้ไขอาจสุ่มเสี่ยงต่อการถูกประชาชนฟ้องศาลตามวรรค 3 ของมาตรา 67
