การสถาปนาสมเด็จพระสังฆราช

สวัสดีปีใหม่ท่านผู้อ่านทุกท่านในโอกาสปีใหม่นี้ที่ลิงจะไป ไก่จะมา ชาวพุทธเราควรทำแต่เรื่องดีๆ เข้าวัดเข้าวาสวดมนต์ข้ามปีเพื่อความเป็นสิริมงคลให้กับตัวเอง อย่างน้อยก็ไม่ไปดื่มเหล้าฉลองปีใหม่ให้ผิดศีลขาดสติ ปีใหม่อย่างนี้จึงชวนท่านผู้อ่านเข้าวัด คุยกันด้วยเรื่องของพระเรื่องพระศาสนาเรียบร้อยโรงเรียน สนช.ไปแล้ว สำหรับการแก้ไข พ.ร.บ.คณะสงฆ์ ประเด็นการแต่งตั้งสมเด็จพระสังฆราช โดยได้แก้ไขให้กลับไปใช้หลักการเดิมก่อนการแก้ไขเมื่อปี 2535

ถ้าจะสรุปความเป็นมาของหลักเกณฑ์การแต่งตั้งพระสังฆราช ก่อนเปลี่ยนแปลงการปกครองย่อมเป็นอำนาจโดยสมบูรณ์ของพระมหากษัตริย์ หลังเปลี่ยนแปลงการปกครองแล้ว มี พ.ร.บ.คณะสงฆ์ปี 2484 ต่อมาถูกยกเลิกแล้วประกาศใช้ พ.ร.บ.คณะสงฆ์ปี 2505 ซึ่งเป็นฉบับที่ยังใช้มาจนปัจจุบันนี้

การสถาปนาสมเด็จพระสังฆราช เป็นพระราชอำนาจของพระมหากษัตริย์ตลอดมา จนกระทั่งปี 2535 ได้มีการแก้ไข พ.ร.บ.คณะสงฆ์ 2505 เปลี่ยนหลักเกณฑ์การแต่งตั้งพระสังฆราช โดยให้เสนอชื่อเพื่อโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเพียงชื่อเดียวคือ สมเด็จพระราชาคณะผู้มีอาวุโสสูงสุดโดยสมณศักดิ์ คือผู้ที่ได้เป็นสมเด็จนานที่สุด ถ้าจะเรียกแบบไม่ต้องเกรงใจก็ต้องเรียกว่า เป็นกฎหมายล็อกสเปก การแก้ไขดังกล่าว อานันท์ ปันยารชุน เป็นผู้ลงนามรับสนองพระบรมราชโองการ ถ้าอยากทราบรายละเอียดเบื้องหน้าเบื้องหลังก็คงต้องถามกับอานันท์กันเอาเอง ส่วนตุ๊กแกข้างกุฏิแอบกระซิบว่า มีสมเด็จองค์หนึ่งต้องการจะเป็นพระสังฆราช จึงขอให้แก้ไขหลักการแต่งตั้งพระสังฆราชให้ล็อกสเปกไว้

หลักการในทางกฎหมาย การล็อกสเปกย่อมทำให้เกิดทางตันไม่สามารถคัดเลือกบุคคลให้มีความเหมาะสมกับตำแหน่งสูงสุดนี้ได้ หากปรากฏว่าสมเด็จผู้อาวุโสสูงสุดโดยสมณศักดิ์ไม่เหมาะสม ไม่ว่าด้วยประการใด เช่น ต้องคดีอาญาเหมือนสมเด็จช่วง แม้จะยังถือว่าเป็นผู้บริสุทธิ์ แต่ย่อมเป็นผู้ที่มัวหมองไม่เหมาะสมกับตำแหน่งสำคัญอย่างนี้ ตำแหน่งพระสังฆราชเป็นตำแหน่งที่ไม่เฉพาะชาวพุทธทั่วประเทศที่จะกราบไหว้ แม้พระสงฆ์เองก็ให้ความเคารพกราบไหว้ การล็อกสเปกบังคับให้ต้องนำชื่อผู้ที่มัวหมองขึ้นทูลเกล้าฯ ถวายสถาปนาให้ดำรงตำแหน่งสูงสุดในทางสงฆ์เช่นนี้ จึงไม่บังควรอย่างยิ่ง

การแก้ไข พ.ร.บ.สงฆ์ ถูกต่อต้านจากพระกลุ่มหนึ่งที่อ้างเหตุผลเดิมๆ ว่า เป็นการก้าวก่ายล้วงลูกในกิจการของศาสนา อ้างว่าเป็นเรื่องของพระที่ควรให้พระจัดการกันเอง

ผมยืนยันตลอดมาว่า การแต่งตั้งสมเด็จพระสังฆราชก็ดี หรือการให้สมณศักดิ์กับพระก็ดี ไม่ใช่เป็นกิจของสงฆ์พึงทำ ไม่มีในพระธรรมวินัย ไม่มีในพระไตรปิฎก การปกครองคณะสงฆ์นั้น พระพุทธองค์ได้บัญญัติเป็นเหมือนพินัยกรรมไว้แล้วว่า “ธรรมก็ดี วินัยก็ดี อันใดอันเราได้แสดงแล้ว ได้ตรัสไว้แล้วแก่เธอทั้งหลาย ธรรมและวินัยเหล่านั้นจักเป็นศาสดาของเธอทั้งหลาย โดยกาลล่วงไปแห่งเรา”

แม้ภายหลังพุทธกาล พระภิกษุก็ไม่เคยมีการแต่งตั้งสมณศักดิ์ ไม่เคยมีการแต่งตั้งพระสังฆราช พระพุทธองค์บัญญัติกิจอันสงฆ์พึงปฏิบัติไว้ 2 ประการ คือ คันธธุระ การศึกษาเล่าเรียนพระธรรมวินัยและวิปัสสนาธุระ การปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐาน ไม่มีสมณศักดิ์ธุระให้พระต้องแสวงหาการให้สมณศักดิ์ หรือการตั้งพระสังฆราช เป็นเรื่องพระราชอำนาจของพระราชาโดยเฉพาะ ที่ต้องการเชิดชูพระที่พระราชาเคารพยกย่อง แม้ในปัจจุบันที่เป็นประชาธิปไตยแล้วก็ชัดเจนว่า การสถาปนาพระสังฆราชเป็นไปตามพระราชบัญญัติ ซึ่งเป็นกฎหมายของฝ่ายอาณาจักร หากไม่มี พ.ร.บ.คณะสงฆ์ ก็ย่อมไม่มีพระสังฆราช ไม่มีเจ้าคุณ ไม่มีแม้แต่เจ้าอาวาส มีแต่พระเถระที่เคารพกันโดยอาวุโสพรรษา

การแก้ไข พ.ร.บ.คณะสงฆ์ในครั้งนี้ สนช.ได้ประชุมพิจารณาสามวาระรวด เพราะไม่มีประเด็นอะไรมาก มีเพียงประเด็นเดียวว่า การจะเสนอชื่อพระราชาคณะเพื่อโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็นพระสังฆราช ควรจะล็อกสเปกหรือไม่ ซึ่งสามารถพิจารณาได้ทันที สนช.น่าจะทราบดีว่า หากใช้เวลายืดเยื้อออกไป จะมีพระประสาทเจ้าคุณเพี้ยน ปลุกม็อบพระมากดดัน จึงได้พิจารณาสามวาระรวด จนทำให้เจ้าคุณเพี้ยนบางรูปควันออกหู ตั้งหลักปลุกม็อบไม่ทัน ออกมาตีโพยตีพาย ผิดวิสัยสมณะพระที่ท่านปฏิบัติดีปฏิบัติชอบตามธรรมวินัย ท่านไม่ได้มาสนใจกับยศช้างขุนนางพระดังเช่น ท่านเจ้าคุณประยุทธ์ แม้ท่านจะได้รับแต่งตั้งเป็นสมเด็จ ท่านก็ยังยืนยันว่า ไม่ว่าตำแหน่งใดก็เป็นพระองค์เดิม เคยเรียกหลวงพ่อหลวงพี่ หลวงปู่ หลวงตา เรียกกันมาอย่างไร ก็เรียกต่อไปอย่างนั้น ถึงเป็นสมเด็จก็เป็นพระองค์เดิม มีแต่เพียงพระที่ปรารถนายศตำแหน่ง อยากเป็นเจ้าคุณเอาไว้ประดับบารมี เพื่อหาลาภสักการะเท่านั้น ที่อยากจะได้สมณศักดิ์

ทันทีที่กฎหมายผ่านสภา พระประสาน หัวหน้าม็อบพระผู้ต่อต้านการแก้ไข พ.ร.บ.คณะสงฆ์ ได้โต้แย้งเหตุผลของ สนช.สามประการ ที่แก้ไข พ.ร.บ.คณะสงฆ์ในครั้งนี้ โดยการถามกลับ ซึ่ง สนช.เขาคงไม่ตอบ เพราะเห็นว่าเป็นเสียงแร้งเสียงกา ผมจึงขอตอบแทนว่า

1.การแต่งตั้งพระสังฆราชเป็นพระราชอำนาจ พระประสาน อ้างว่า แม้กฎหมายเดิมพระมหากษัตริย์ก็ทรงเป็นผู้สถาปนาพระสังฆราชอยู่แล้ว จึงตั้งประเด็นกลับว่าที่ผ่านมาอำนาจการสถาปนาเป็นพระราชอำนาจหรือไม่ ประเด็นนี้พระประสานยกมาตรา 7 เพียงวรรคแรกมาอ้างเท่านั้น แต่ไม่กล่าวถึงวรรคสองที่ล็อกสเปกไว้ ทำให้การเสนอชื่อพระราชาคณะที่จะให้ทรงสถาปนา จะต้องเป็นสมเด็จพระราชาคณะผู้มีอาวุโสสูงสุด โดยสมณศักดิ์เท่านั้น

2.เพื่อแก้ไขความขัดแย้งในการสถาปนาสมเด็จพระสังฆราช ประเด็นนี้พระประสานอ้างว่าไม่เคยมีความขัดแย้ง ขอให้ยกตัวอย่างให้ชัดเจน พระประสานคงลืมไปแล้วว่า ตัวท่านเองเป็นผู้นำม็อบพระกดดันให้รัฐบาลแต่งตั้งสมเด็จช่วงให้เป็นพระสังฆราช นั่นเป็นความขัดแย้งที่ชัดเจนอยู่แล้ว ยังไม่นับรวมถึงมีพระบางส่วนที่ออกมาคัดค้าน

3.เพื่อตัดอำนาจมหาเถรสมาคม พระประสานอ้างว่า ประเด็นนี้ไม่มีปัญหาเพราะมหาเถรสมาคมไม่ต้องการอำนาจอยู่แล้ว ก็ต้องถามว่าพระประสานเป็นกรรมการมหาเถรสมาคมหรืออย่างไร ทำไมจึงรู้เจตนาของมหาเถรสมาคม ที่ผ่านมามหาเถระสมาคมใช้อำนาจปกป้องธรรมกายอย่างชัดเจนตลอดมา

ปีใหม่อย่างนี้ แม้จะมีพระนอกลู่นอกทางอยู่บ้าง แต่ยังมีเรื่องดีๆ ให้ชื่นชม...สาธุ