เทพรัตนแห่งแผ่นดิน (78)

โดย...วิมลพรรณ ปีตธวัชชัย

รางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหิดลฯ เป็นรางวัลที่พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานพระบรมราชานุญาตให้จัดตั้งขึ้นเพื่อถวายเป็นพระราชานุสรณ์แด่สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก ผู้ทรงบำเพ็ญประโยชน์ต่อวงการแพทย์ การสาธารณสุข การพยาบาล การเภสัชกรรม ทันตศึกษา การประมง กองทัพเรือ และการศึกษาของประเทศ เป็นคุณูปการโดยเฉพาะอย่างยิ่งเกี่ยวกับการแพทย์ของประเทศไทย ทรงทำนุบำรุงโรงเรียนราชแพทยาลัย และโรงพยาบาลศิริราชให้ทันสมัย ทั้งทรงเป็นผู้แทนรัฐบาลไทยในการเจรจากับมูลนิธิร็อกกี้เฟลเลอร์ ให้มาช่วยเหลือปรับปรุงการแพทย์ของไทย เป็นการวางรากฐานให้การแพทย์ของไทยเจริญรุ่งเรืองทัดเทียมอารยประเทศในปัจจุบัน จนได้รับการถวายพระสมัญญานามว่า องค์บิดาแห่งการแพทย์แผนปัจจุบันของไทย และองค์บิดาแห่งการสาธารณสุขของไทย เป็นการสนองพระมหากรุณาธิคุณให้พระเกียรติยืนยง อยู่ในแผ่นดินนี้และแผ่ขจรขจายไปทั่วโลก

มูลนิธิรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหิดล ในพระบรมราชูปถัมภ์ ได้รับพระบรมราชานุญาตให้จัดตั้งขึ้น เมื่อวันที่ 9 ก.ค. 2534 ด้วยการริเริ่มของคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล ในโอกาสเฉลิมฉลองวันคล้ายวันพระราชสมภพ ในสมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก ครบ 100 ปี ในวันที่ 1 ม.ค. 2535 เพื่อดำเนินการมอบรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหิดลฯ ถวายเป็นพระราชานุสรณ์ และเพื่อเผยแพร่พระราชเกียรติคุณ แห่งสมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก “องค์บิดาแห่งการแพทย์แผนปัจจุบันและการสาธารณสุขของไทย”

เมื่อแรกตั้งใช้ชื่อมูลนิธิว่า “มูลนิธิรางวัลมหิดล ในพระบรมราชูปถัมภ์” และได้เปลี่ยนแปลงเป็น “มูลนิธิรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหิดล ในพระบรมราชูปถัมภ์” เมื่อวันที่ 28 ก.ค. 2540 โดยสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ได้รับพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้เป็นองค์ประธานกรรมการมูลนิธิรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหิดลฯ ซึ่งมีวัตถุประสงค์ ดังนี้คือ

1.เผยแพร่พระเกียรติคุณแห่งสมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก

2.มอบรางวัลแก่บุคคลหรือองค์กรที่ปฏิบัติงาน และ/หรือวิจัยดีเด่นทางด้านการแพทย์ อันก่อให้เกิดประโยชน์แก่มนุษยชาติ

3.มอบรางวัลแก่บุคคลหรือองค์กรที่ปฏิบัติงานดีเด่นทางด้านการสาธารณสุข เป็นประโยชน์แก่สุขภาพอนามัยของมนุษยชาติ

4.ดำเนินการเพื่อสาธารณประโยชน์ หรือร่วมกับองค์กรการกุศลอื่นๆ เพื่อสาธารณประโยชน์

5.ไม่ดำเนินการเกี่ยวข้องกับการเมืองแต่ประการใด

รางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหิดลฯ ดังกล่าว มีจำนวน 2 รางวัล เพื่อโปรดเกล้าฯ พระราชทานแก่บุคคลหรือองค์กรทั่วโลกที่มีผลงานดีเด่นอันก่อให้เกิดประโยชน์แก่มนุษยชาติ ทางด้านการแพทย์ 1 รางวัล และด้านสาธารณสุข 1 รางวัล เป็นประจำทุกปี แต่ละรางวัลประกอบด้วย เหรียญรางวัล ประกาศนียบัตรและเงินรางวัล 1 แสนเหรียญสหรัฐ

สำหรับขั้นตอนในการเสนอชื่อและผลงานของผู้ที่จะเข้ารับรางวัล คือ คณะบุคคลหรือองค์กรใดๆ ทั่วโลก จะส่งรายนามบุคคลหรือกลุ่มบุคคลหรือองค์กรที่สมควรได้รับรางวัลถึงเลขาธิการมูลนิธิ โดยกรอกแบบฟอร์มการเสนอชื่อ แล้วส่งผ่านทางเว็บไซต์ หรือทางไปรษณีย์ ไปยังมูลนิธิ และมูลนิธิจะมีคณะกรรมการตัดสินผู้ที่ได้รับรางวัลตามขั้นตอนต่อไปนี้

1.คณะกรรมการที่ปรึกษาวิชาการ จะพิจารณา กลั่นกรองรายชื่อ สืบค้นข้อมูลเพิ่มเติม

2.คณะกรรมการรางวัลนานาชาติ ซึ่งประกอบด้วย ผู้ทรงคุณวุฒิและมีชื่อเสียงระดับโลก พิจารณารายชื่อที่อยู่ในเกณฑ์การได้รับรางวัล นำเสนอต่อคณะกรรมการมูลนิธิรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหิดลฯ

3.คณะกรรมการมูลนิธิรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหิดลฯ โดยสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี องค์ประธานมูลนิธิ ทรงตัดสินผู้สมควรได้รับรางวัล

พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ได้เสด็จฯ ไปทรงมอบรางวัลมูลนิธิรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหิดลฯ ครั้งแรกเมื่อปี 2535 โดยในระยะเวลา 23 ปีที่ผ่านมา มีผู้เข้ารับพระราชทานรางวัล 70 ราย ในจำนวนนี้มี 2 ราย ที่ได้รับรางวัลโนเบลในเวลาต่อมา คือ ศ.นพ.แบรี่ เจมส์ มาร์แชล รับพระราชทานรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหิดล ปี 2544 ต่อมารับรางวัลโนเบลปี 2548 และ ศ.เกียรติคุณ นพ.ฮารัลด์ ซัวร์ เฮาเซน รับพระราชทานรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหิดลฯ ปี 2548 และรับรางวัลโนเบล ปี 2551 และอีก 1 ราย ดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการองค์การอนามัยโลก ในเวลาต่อมาคือ พญ.มากาเร็ต เอฟซี ซาน รับพระราชทานรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหิดลฯ ปี 2549 นอกจากนี้ยังมีคนไทยเคยได้รับพระราชทานรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหิดลฯ 4 ราย คือ ศ.เกียติคุณ นพ.ประสงค์ตู้จินดา ศ.พญ.สุจิตรา นิมมานนิตย์ รับพระราชทาน ปี 2539 นพ.วิวัฒน์ โรจนพิทยากร และ มีชัยวีระไวทยะ รับพระราชทาน ปี 2552

ในระยะหลังพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ เสด็จออกแทนพระองค์ พระราชทานรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหิดลฯ และพระราชทานพระวโรกาสให้ผู้ได้รับพระราชทานรางวัลเฝ้าทูลละอองพระบาท และแสดงปาฐกถาเกียรติยศในผลงานที่ได้รับด้วย ในคราวหนึ่งสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ได้มีพระราชดำรัสแสดงความชื่นชมยินดีกับผู้ได้รางวัล ความว่า

“...การปฏิบัติพัฒนางานด้านการแพทย์และการสาธารณสุขนั้น เป็นงานที่ยากลำบากและจำเป็นต้องใช้เวลามาก เพราะต้องการศึกษาค้นคว้าวิจัยอย่างกว้างขวาง และนำสิ่งที่ค้นพบมาปรับใช้ให้บังเกิดผลประโยชน์ได้จริง ผู้ปฏิบัติงานด้านนี้จะต้องมีความรู้ความสามารถในศาสตร์ที่เกี่ยวข้องอย่างลึกซึ้ง และมีจิตใจที่เปี่ยมไปด้วยความเมตตากรุณาต่อเพื่อนมนุษย์เป็นอย่างสูง จึงสามารถอดทนเสียสละและพากเพียรกระทำการจนสำเร็จผลที่น่าชื่นชมได้ ข้าพเจ้าจึงขอแสดงความนิยมยกย่องอย่างจริงใจกับผู้ได้รับรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหิดลฯ ประจำปีนี้...”

รางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหิดลฯ จึงเป็นรางวัลเกียรติยศที่ได้รับการยอมรับและยกย่องเชิดชูอย่างกว้างขวางไปทั่วโลก