ปฏิรูปองค์กรอิสระ โครงสร้างคุณสมบัติ

โดย...เจษฏ์ โทณะวณิก

ประเด็นเรื่องของการปฏิรูปองค์กรอิสระ เป็นเรื่องที่ต้องคุยกันยาว และเป็นเรื่องที่ต้องทำกันอย่างรอบคอบ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการพิจารณาให้เห็นชัดถึงหลักการและเหตุผลในการดำเนินการในแต่ละเรื่อง เรื่องหนึ่งที่ต้องทำเพื่อยกระดับความเป็นองค์กรอิสระ คือ เรื่องการกำหนดคุณสมบัติของผู้ที่จะมาเป็นกรรมการองค์กรอิสระ ซึ่งก็มีข้อติติงกันพอสมควรต่อผู้ที่เป็นผู้ยกร่าง คือ คณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ (กรธ.)

พื้นฐานหลักของการกำหนดคุณสมบัติของกรรมการในองค์กรอิสระนั้น อาศัยส่วนหนึ่งมาจากคุณสมบัติของตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ มีส่วนเพิ่มเติมตามความเหมาะสมขององค์กรอิสระแต่ละองค์กร นอกจากนั้นจะมีส่วนที่เป็นข้อห้าม ซึ่งนำมาจากตุลาการศาลรัฐธรรมนูญส่วนหนึ่ง อีกส่วนหนึ่งนำมาจากผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง เพื่อให้สถานะของกรรมการในองค์กรอิสระนั้นได้รับการยอมรับ เช่นเดียวกับบุคคลผู้อยู่ในฝ่ายตุลาการ เช่น ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ และต้องอยู่ภายใต้สิ่งต้องห้ามในลักษณะเช่นเดียวกับผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง เพื่อความเป็นธรรมต่อบรรดาผู้ดำรงตำแหน่งเหล่านั้นที่จะเป็นบุคคลกลุ่มหลักที่จะต้องถูกตรวจสอบโดยองค์กรอิสระ

คุณสมบัติโดยทั่วไปเป็นที่รับรู้กันและทำความเข้าใจได้ไม่ยากว่าเหตุใดจึงต้องกำหนดคุณสมบัติของกรรมการแต่ละองค์กร อาจจะเป็นสิ่งที่จะต้องทำความเข้าใจกันมากหน่อย เพราะเหตุว่าหากเรามองกันคนละมุม การกำหนดคุณสมบัติที่สมเหตุสมผลสำหรับคนคนหนึ่ง อาจจะกลายเป็นไม่สมเหตุสมผลสำหรับคนอีกคนหนึ่ง หรืออีกหลายๆ คน ดังนั้นจึงต้องมีที่มา
ที่ไป และคำอธิบายซึ่งต้องเป็นเหตุเป็นผลเพียงพอที่จะได้รับการยอมรับ

แต่เนื่องจากคุณสมบัติทั้งหลายของกรรมการในองค์กรอิสระ ปรากฏอยู่ในร่างรัฐธรรมนูญฉบับผ่านประชามติ ซึ่งร่างดังกล่าวผ่านประชามติมาแล้วก็ต้องถือว่าประชาชนเสียงข้างมากในการออกเสียงประชามติเห็นชอบ หรือเห็นด้วยกับคุณสมบัติที่ได้มีการกำหนดเอาไว้ในร่างรัฐธรรมนูญดังกล่าว จะว่าเป็นเหตุเป็นผลหรือไม่เป็นเหตุเป็นผล ก็คงจะต้องรับในการออกเสียงประชามตินั้น

นอกเหนือจากคุณสมบัติที่กล่าวไปนั้น ซึ่งก็จะเป็นเรื่องพื้นๆ เช่น การมีสัญชาติไทยโดยการเกิด สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีหรือเทียบเท่า มีความซื่อสัตย์สุจริตเป็นที่ประจักษ์ มีสุขภาพที่สามารถปฏิบัติหน้าที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ก็จะเป็นเรื่องของลักษณะต้องห้ามต่างๆ