วันนั้นเมื่อ20ปีก่อน

โดย...ชัยฤทธิ์ ยนเปี่ยม

11 ธ.ค. เลยวันรัฐธรรมนูญ (รธน.) มา 1 วัน แต่ผมมีเรื่องเล่าเล็กๆ ถึงประสบการณ์การทำข่าวร่าง รธน.ฉบับปี 2540 ที่ประชาชนมีส่วนร่วมมากที่สุดฉบับแรกของประเทศ

การเกิดขึ้นของ รธน. 2540 มาจากปัญหาการเมืองที่สะสมมาเรื่อยๆ จนระเบิดเกิดกระแสเรียกร้องให้มีการร่าง รธน.ฉบับใหม่ขึ้น ทำให้ บรรหาร ศิลปอาชา อดีตหัวหน้าพรรคชาติไทย หยิบไปหาเสียงว่าจะรื้อและแก้ รธน.ทั้งฉบับ เมื่อได้เป็นรัฐบาลจึงสานต่อให้มีการยกร่าง รธน.ครั้งประวัติศาสตร์ฉบับนี้ขึ้นมา

การร่าง รธน.ฉบับ 2540 มีอานันท์ ปันยารชุน เป็นประธานคณะกรรมาธิการได้เปิดให้สื่อมวลชนเข้าร่วมฟังอย่างโปร่งใสแทบทุกขั้นตอน พร้อมกับตั้งคณะกรรมาธิการขึ้นมารับฟังความเห็นประชาชนทั่วประเทศ จนเป็นแม่แบบให้การร่าง รธน.หลังจากนั้นเป็นต้นมา

แม้ว่าการร่าง รธน.ครั้งนั้นจะราบรื่นใช้เวลา 8 เดือน แต่ก็มีการแบ่งกลุ่มประลองความคิดกันเข้มข้นระหว่าง สมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญ (ส.ส.ร.) สายต่างจังหวัด นำโดย แก้วสรรอติโพธิ ส.ส.ร.สายนักวิชาการที่ผันตัวไปอยู่กับกลุ่มต่างจังหวัด กับ ส.ส.ร.สายวิชาการ นำโดย บวรศักดิ์ อุวรรณโณ เลขานุการกรรมาธิการยกร่าง รธน.ผู้เป็นมันสมองของ กมธ.

หลายเรื่องที่นำมาใส่ใน รธน.หวังแก้ปัญหาการเมืองและเพิ่มอำนาจประชาชน มีการยกโมเดลวิชาการของเหล่าดอกเตอร์ที่ไปเรียน มาทดลองใส่ใน รธน.จึงเกิดข้อถกเถียงว่า เรื่องไหนควรยึดวัฒนธรรมการเมืองไทยๆ หรือควรอิมพอร์ตสูตรจากต่างประเทศมาแก้ปัญหา

กระนั้น สมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญ (ส.ส.ร.) บางรายถูกกล่าวหาว่า เป็น “ร่างทรงการเมือง” จากพฤติกรรมรวมกลุ่มล็อบบี้แก้ไขร่าง รธน.เพื่อเอื้อประโยชน์ให้พวกพ้องที่เตรียมมาเล่นการเมืองหลังร่าง รธน.เสร็จ

ขณะนั้น ต้นร่างที่ อาจารย์บวรศักดิ์ ทำขึ้น กำหนดคุณสมบัติ สส. เรื่องการถือหุ้นเอกชนเพื่อห้ามคนมีผลประโยชน์ทับซ้อนมาเล่น แต่ ส.ส.ร.ร่างทรงอาศัยจังหวะช่วงที่ประชุมโหรงเหรงตอนดึก แอบรวมกลุ่มไปตัดเนื้อหานี้ออกตอนค่ำ ดูแล้วพฤติกรรมช่างไม่ต่างจากออกกฎหมายนิรโทษกรรมลักหลับเลย

แรกๆ ไม่มีใครรู้ว่า ส.ส.ร.รายนั้น ทำเพื่อใคร แต่กว่าจะได้รู้อีกทีก็ตอนเขาหมดจาก ส.ส.ร. แล้วผันตัวมาอยู่พรรคใหญ่ เป็นที่ปรึกษาฝ่ายกฎหมายให้นายใหญ่ นี่แหละเขาเรียก “ระยะทางพิสูจน์คน”

ช่วงที่ลุ้นที่สุดเห็นจะเป็นตอนที่รัฐสภาเตรียมพิจารณาจะให้ร่าง รธน.ที่ ส.ส.ร.ออกแบบเสร็จว่าจะผ่านความเห็นชอบเพื่อประกาศใช้หรือไม่ พล.อ.ชวลิต ยงใจยุทธ นายกรัฐมนตรี ขณะนั้น ก็ยังไม่ชัดเจนว่า จะเอาด้วยกับร่าง รธน.ฉบับธงเขียวแค่ไหน และสมัยนั้นยังไม่มีการทำประชามติ เพราะถือว่า รัฐสภาคือตัวแทนประชาชนเหมือนกัน

จำได้ว่า ก่อนที่ กมธ.ยกร่าง รธน.ของสภาร่างฯ จะขึ้นชี้แจงต่อรัฐสภาในช่วงเช้า อาจารย์บวรศักดิ์ บอกกับนักข่าวมั่นใจว่า รธน.จะผ่านเพราะมีสัญญาณลึกๆ จากผู้ใหญ่ จากนั้นนำพวงมาลัยดอกมะลิไปวางไปที่หน้าพระบรมราชานุสาวรีย์รัชกาลที่ 7 ที่ตั้งอยู่หน้าอาคารรัฐสภา พร้อมยกมือไหว้ขอพร

ช่วงแรกที่ “บิ๊กจิ๋ว” ขึ้นพูด อารัมภบทอยู่นาน ทุกคนพยายามจับท่าทีว่านายกฯ จะรับร่าง รธน.หรือไม่ เพราะผู้คนคาดหวังไว้สูงถ้าผ่าน การเมืองก็จะนิ่งเศรษฐกิจปี 2540 ขณะนั้นก็ไม่ดี

แต่ “บิ๊กจิ๋ว” พูดวกวนลึกซึ้งจนฟังไม่รู้เรื่องตามสไตล์ เมื่อพูดเสร็จช่วงแรกก็ยังไม่รู้ว่าจะรับไม่รับ ชิงชัย มงคลธรรม ลูกพรรคความหวังใหม่เลยใช้สิทธิขอพูดแทนว่า ที่ท่านบิ๊กจิ๋วพูดทั้งหมด หมายถึง “จะรับร่างนะฮะ” เล่นเอาฮากันทั้งสภา

ไม่ถึงชั่วโมง “บิ๊กจิ๋ว” ขึ้นมาพูดอีก จากที่มีคนมาแก้ต่างว่าจะรับร่าง สุดท้ายก็ไม่ชัดเจนอีกว่า จะรับไม่รับหรืออย่างไร ตลาดหุ้นก็แกว่งไปแกว่งมา รอท่าทีว่าร่าง รธน.จะผ่านหรือไม่ ทำให้ จาตุรนต์ ฉายแสง ต้องลุกขึ้นมาชี้แจงแทนว่า ท่านนายกฯ ต้องการรับร่าง รธน.

หลังร่าง รธน.ผ่านความเห็นชอบจากรัฐสภาท่วมท้น ส.ส.ร.จัดงานเลี้ยงอำลาด้วยความดีใจที่ประเทศไทยจะเกิดการเปลี่ยนแปลงในทางที่ดีนักข่าวเอาสมุดร่าง รธน.ฉบับพกพาให้ ส.ส.ร.เซ็นเป็นที่ระลึก บรรดา ส.ส.ร.บอกกับพวกเราว่า ดีใจได้ร่วมทำงานประวัติศาสตร์ร่วมกันเพราะ “วันแบบนี้จะไม่มีอีกแล้ว”

แต่ใครจะรู้ รธน.ประกาศใช้ได้ไม่ถึง 5 ปี สุดท้ายก็ถูกรัฐบาลขณะนั้นปู้ยี่ปู้ยำ รธน.จนเละเทะและเกิดกระแสเรียกร้องให้แก้ รธน. 2540 เพื่ออุดช่องว่างขึ้น 

มาถึงวันนี้ผ่านมาเกือบ 20 ปี ในปี 2559 นึกไม่ถึงเรามี รธน.ตามมาอีกถึง 4 ฉบับ คือ 1.ฉบับตุลาการภิวัฒน์ ปี 2550 2.ฉบับ (ชั่วคราว) รัฐประหาร คสช.ปี 2557 3.ฉบับ สปช.ร่างแล้วไม่ได้ใช้ปี 2558 และ 4.ฉบับรอยต่อ 2 รัชกาล ปี 2559