ปฏิรูปองค์กรอิสระ ทำไมต้องกกต.

โดย... เจษฏ์ โทณะวณิก

หนึ่งในกลไกของบ้านเมืองที่จะต้องมีการปฏิรูปกันก็คือ องค์กรอิสระ โดยผู้ที่ทำหน้าที่ร่างรัฐธรรมนูญจะต้องไปพิจารณาความคุ้มค่าในการมีองค์กรที่เรียกว่า องค์กรอิสระนั้น และหากจำเป็นจะต้องมีจะให้มีอย่างไร ซึ่งนี่ก็เป็นหนึ่งในมูลเหตุสำคัญของการริเริ่มขับเคลื่อนการปฏิรูปภายใต้รัฐธรรมนูญ

ภายใต้ร่างรัฐธรรมนูญฉบับผ่านประชามติได้มีการกำหนดการปฏิรูปองค์กรอิสระที่เป็นรูปธรรมทางกฎหมายเกิดขึ้น โดยหนึ่งในสารัตถะหลักของความเป็นองค์กรอิสระที่เป็นตัวเริ่มกระบวนการปฏิรูปคือ การกำหนดคุณสมบัติของกรรมการองค์กรอิสระ ซึ่งก็มีผู้วิพากษ์วิจารณ์กันไปต่างๆ นานา หนึ่งในข้อติติงหลักคือ การกำหนดคุณสมบัติเพ่งเล็งไปที่องค์กรใดองค์กรหนึ่ง และทำโดยปราศจากความรู้ความเข้าใจ และที่สำคัญ ทำไมต้องมุ่งเป้าไปที่คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ซึ่งว่ากันเป็นเบื้องต้นดังที่ได้เคยกล่าวถึงกันไป

เนื่องจากตามแผนที่เดินทาง หรือโรดแมปของ คสช.นั้น มีเรื่องการเลือกตั้งเป็นหนึ่งในทิศทางการเดินที่จะต้องเกิดมีขึ้นโดยเร็ว บรรดาบทกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการเลือกตั้งจึงต้องถูกผลักดันออกมาก่อน และเพื่อเป็นการเตรียมความพร้อมทั้งของผู้เล่นและกรรมการ จึงต้องเริ่มกันที่ กกต.เมื่อมิได้เพ่งเล็ง กกต.นั่นหมายถึงว่า ต่อๆ มาก็จะต้องไปที่องค์กรอิสระอื่นๆ

แต่เมื่อเริ่มที่ กกต.ก็จะต้องดูตัว กกต.เองว่ามีปัญหาอะไรที่สังคมยังกังขาอยู่ ทั้งนี้ โดยที่ กกต.ได้จัดตั้งขึ้นครั้งแรกตามรัฐธรรมนูญปี 2540 เพื่อให้มีหน้าที่จัดการการเลือกตั้งแทนที่กระทรวงมหาดไทย เพราะข้อกล่าวหาว่ามีการทุจริตเลือกตั้งและถูกครอบงำจากฝ่ายการเมือง จึงสร้าง กกต.ขึ้นมา โดยหวังว่าจะแก้ไขปัญหาการเลือกตั้งที่เรื้อรังมาในวงจรการเมืองของสังคมบ้านเราได้

ปรากฏว่าในราวเกือบ 20 ปีที่ผ่านมา ยังมีเรื่องการทุจริตการเลือกตั้งอยู่มากมายอาจจะมากขึ้นเรื่อยๆ ด้วย การซื้อสิทธิ ขายเสียง ก็ไม่ได้ลดน้อยลง พรรคการเมืองยังถูกครอบงำจากนายทุน ประชาชนไม่มีส่วนร่วมทางการเมืองอย่างแท้จริง ไม่สามารถตรวจจับการทุจริตได้ ผู้คนกล่าวหากันว่ามีความเป็นพรรคเป็นพวกกันระหว่างกรรมการกับผู้เล่น

โดยเฉพาะในระดับจังหวัด ดังนั้น จึงต้องมีการปรับเปลี่ยนกันที่เรียกว่าการปฏิรูป ซึ่งสถานหนักคงจะต้องสร้างองค์กรรูปแบบใหม่ สถานกลางก็จะต้องล้างไพ่ เริ่มทำงานกันใหม่ สถานเบา คือ การกำหนดคุณสมบัติที่เหมาะสมขึ้น และใช้บังคับให้ทันแก่การณ์ อันเป็นที่มาว่าทำไมคุณสมบัติกรรมการใน กกต.จึงเป็นเรื่องสำคัญ เพราะนี่คือการปฏิรูป