ปฏิรูปองค์กรอิสระ : ปฐมเหตุ

โดย...เจษฏ์ โทณะวณิก

องค์กรอิสระนั้นไม่ได้มีองค์กรเดียว แต่บังเอิญว่าบ้านเมืองจะเดินกันไปสู่การเลือกตั้ง ก็จะต้องมีผู้เข้ามาดูแลเรื่องการเลือกตั้ง รัฐธรรมนูญ (รธน.) นับตั้งแต่ปี 2540 ก็ได้บัญญัติให้มีคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ขึ้นมา จนถึงร่างรัฐธรรมนูญฉบับผ่านประชามติก็ได้กำหนดให้มีองค์กรดังกล่าวเช่นกัน โดยอาจจะมีคุณสมบัติของผู้ที่จะเข้ามาดำรงตำแหน่งและรายละเอียดหลายประการแตกต่างไปจากที่รัฐธรรมนูญที่เคยผ่านๆ มา ง่ายๆ คือ รัฐธรรมนูญ 2540 และรัฐธรรมนูญ 2550 เคยกำหนด ซึ่งนี่ก็เป็นที่มาอย่างหนึ่งว่า ทำไมจึงเกิดวิวาทะในหลายคำรบระหว่างหลายฝ่ายขึ้นมา

หากเราย้อนทวนความทรงจำกัน เมื่อวันที่ 22 พ.ค. 2557 ได้เกิดการปฏิวัติรัฐประหารกันขึ้นอีกวาระหนึ่งในบ้านเมืองเรา และก็ตามที่คณะลักษณะดังกล่าวปฏิบัติกันสืบมา คือ ยกเลิกรัฐธรรมนูญ ซึ่งในที่นี้ก็คือรัฐธรรมนูญ 2550 เมื่อรัฐธรรมนูญดังว่าถูกยกเลิก ก็ต้องถือว่ากลไกทั้งหลายตามรัฐธรรมนูญนั้นสิ้นผลไปด้วย องค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญฉบับที่ถูกยกเลิก ก็ต้องถือว่าสิ้นสภาพไป จากวันนั้น คนก็รอเลือกตั้งกันเป็นสำคัญ กกต.จึงได้ถูกพูดถึงลำดับแรก

ทีนี้เนื่องจากความจำเป็นหลายอย่าง หากเราร้างซึ่งองค์กรอิสระ งานจำนวนหนึ่งของบ้านเมืองก็จะไม่เดิน ดังนั้นคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ซึ่งก็เป็นผู้ยกเลิกรัฐธรรมนูญ 2550 ก็เลยได้ทำการกู้องค์กรอิสระขึ้นมา เพื่อให้ทำงานไปพลางก่อนจนกว่าจะได้มีรัฐธรรมนูญใหม่ออกใช้ บรรดากลไกต่างๆ ก็จะเป็นไปตามรัฐธรรมนูญที่ออกใช้นี้ ซึ่งก็อาจจะหมายไปได้ถึงการปรับเปลี่ยนองค์กรอิสระไปในทิศทางต่างๆ ด้วย ทั้งนี้ เพราะภายใต้มาตรา 35 รัฐธรรมนูญชั่วคราว 2557 ได้มีการกำหนดให้คณะกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญ (กมธ.) (ซึ่งสิ้นสภาพไปโดยผลของการลงมติของสภาปฏิรูปแห่งชาติ (สปช.) ไม่ผ่านร่างรัฐธรรมนูญฉบับ กมธ.) ต้องจัดทำร่างรัฐธรรมนูญ

โดยพิจารณาถึงความจำเป็นและความคุ้มค่าที่ต้องมีองค์กรตามรัฐธรรมนูญหรือองค์กรที่ก่อตั้งขึ้นโดยอาศัยอำนาจตามรัฐธรรมนูญ ในกรณีที่จำเป็นต้องมี ให้พิจารณามาตรการที่จะให้การดำเนินงานขององค์กรดังกล่าวเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและประสิทธิผลด้วย ซึ่งอาณัตินี้คณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ (กรธ.) ก็จะต้องรับมาดำเนินการด้วย นี่จึงเป็นมูลเหตุของการเข้าสู่วงจรการปฏิรูปองค์กรอิสระภายใต้รัฐธรรมนูญ ซึ่งจะเดินกันต่อไปอย่างไร มาติดตามพูดคุยกันในวาระหน้าครับ