ปฏิรูปองค์กรอิสระ : ปฐมเหตุ

โดย...เจษฏ์ โทณะวณิก

ได้เขียนเรื่องของประเทศสหรัฐอเมริกากับการเลือกตั้งประธานาธิบดี ซึ่งโดยธรรมเนียมเดิมๆ ที่ปฏิบัติมาบรรดาผู้เลือกตั้งทั้งหลาย (Electors) ก็จะได้ไปดำเนินการให้เป็นไปตามที่คะแนนเสียงข้างมากเขาเป็นกันไปในแต่ละรัฐ แต่ตอนนี้ก็มีคนเชียร์กันให้มีการกลับข้าง อะไรต่อมิอะไร ก็ต้องดูกันไปจะออกอย่างไร เมื่อใกล้ถึงเวลาดังกล่าว เราน่าจะได้คุยกัน

กลับมาที่เมืองไทยไม่มีผู้เลือกตั้ง (Electors) มีแต่ผู้มีสิทธิเลือกตั้ง (Voters) ซึ่งก็ไม่ได้ต้องผ่านกระบวนการลงทะเบียนอะไร มีคุณสมบัติต้องตรงตามที่กำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญ ไม่เข้าข้อห้ามตามรัฐธรรมนูญ ก็มีสิทธิเลือกตั้ง ซึ่งประเด็นรัฐธรรมนูญและการเลือกตั้งนี่ก็โยงไปได้หลายเรื่อง หลายปัญหา เรื่องที่อาจจะคุ้นหูท่านผู้อ่านกันก็คือ เรื่องของคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ซึ่งเป็นหนึ่งในองค์กรอิสระตามร่างรัฐธรรมนูญฉบับผ่านประชามติ ที่มีทั้งเสียงลือ เสียงเล่าอ้าง และการถกเถียงกันมาแทบจะเป็นเดือนแล้วเกี่ยวกับองค์กรนี้ โดยเฉพาะประเด็นที่ว่าทำไมจึงต้องเพ่งเล็งไปที่องค์กรดังกล่าว องค์กรอิสระมีตั้งหลายองค์กร ทำไมไม่พูดถึง

แน่นอน องค์กรอิสระนั้นไม่ได้มีองค์กรเดียว แต่บังเอิญว่าบ้านเมืองจะเดินกันไปสู่การเลือกตั้ง ก็จะต้องมีผู้เข้ามาดูแลเรื่องการเลือกตั้ง รัฐธรรมนูญนับตั้งแต่ปี 2540 ก็ได้บัญญัติให้มี กกต.ขึ้นมา จนถึงร่างรัฐธรรมนูญฉบับผ่านประชามติก็ได้กำหนดให้มีองค์กรดังกล่าวเช่นกัน โดยอาจจะมีคุณสมบัติของผู้ที่จะเข้ามาดำรงตำแหน่ง และรายละเอียดหลายประการแตกต่างไปจากที่รัฐธรรมนูญที่เคยผ่านๆ มา ง่ายๆ คือ รัฐธรรมนูญ 2540 และรัฐธรรมนูญ 2550 เคยกำหนด ซึ่งนี่ก็เป็นที่มาอย่างหนึ่งว่า ทำไมจึงเกิดวิวาทะในหลายคำรบระหว่างหลายฝ่ายขึ้นมา

หากเราย้อนทวนความทรงจำกัน เมื่อวันที่ 22 พ.ค. 2557 ได้เกิดการปฏิวัติรัฐประหารกันขึ้นอีกวาระหนึ่งในบ้านเมืองเรา และก็ตามที่คณะลักษณะดังกล่าวปฏิบัติกันสืบมา คือ ยกเลิกรัฐธรรมนูญ ซึ่งในที่นี้ก็คือ รัฐธรรมนูญ 2550 เมื่อรัฐธรรมนูญดังว่าถูกยกเลิก ก็ต้องถือว่ากลไกทั้งหลายตามรัฐธรรมนูญนั้นสิ้นผลไปด้วย องค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญฉบับที่ถูกยกเลิก ก็ต้องถือว่าสิ้นสภาพไป จากวันนั้นคนก็รอเลือกตั้งกันเป็นสำคัญ กกต.จึงได้ถูกพูดถึงลำดับแรก

ทีนี้เนื่องจากความจำเป็นหลายอย่าง หากร้างซึ่งองค์กรอิสระ งานจำนวนหนึ่งของบ้านเมืองก็จะไม่เดิน ดังนั้นคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ซึ่งก็เป็นผู้ยกเลิกรัฐธรรมนูญ 2550 ก็เลยได้ทำการกู้องค์กรอิสระขึ้นมา เพื่อให้ทำงานไปพลางก่อนจนกว่าจะได้มีรัฐธรรมนูญใหม่ออกใช้ บรรดากลไกต่างๆ ก็จะเป็นไปตามรัฐธรรมนูญที่ออกใช้นี้ ซึ่งก็อาจจะหมายไปได้ถึงการปรับเปลี่ยนองค์กรอิสระไปในทิศทางต่างๆ ด้วย ทั้งนี้เพราะภายใต้มาตรา 35 รัฐธรรมนูญชั่วคราว 2557 ได้มีการกำหนดให้คณะกรรมาธิการ (กมธ.) ยกร่างรัฐธรรมนูญ (ซึ่งสิ้นสภาพไปโดยผลของการลงมติของสภาปฏิรูปแห่งชาติ (สปช.) ไม่ผ่านร่างรัฐธรรมนูญฉบับ กมธ. ต้องจัดทำร่างรัฐธรรมนูญ โดยพิจารณาถึงความจำเป็นและความคุ้มค่าที่ต้องมีองค์กรตามรัฐธรรมนูญหรือองค์กรที่ก่อตั้งขึ้นโดยอาศัยอำนาจตามรัฐธรรมนูญ ในกรณีที่จำเป็นต้องมี ให้พิจารณามาตรการที่จะให้การดำเนินงานขององค์กรดังกล่าวเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและประสิทธิผลด้วย ซึ่งอาณัตินี้คณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ (กรธ.) ก็จะต้องรับมาดำเนินการด้วย นี่จึงเป็นมูลเหตุของการเข้าสู่วงจรการปฏิรูปองค์กรอิสระภายใต้รัฐธรรมนูญ ซึ่งจะเดินกันต่อไปอย่างไร มาติดตามพูดคุยกันในวาระหน้าครับ