อนาคตบทบาท กระทรวงวัฒนธรรม

โดย...วีระศักดิ์ โควสุรัตน์

มีผู้บริหารระดับสูงของกระทรวงวัฒนธรรมท่านหนึ่ง ขอให้ผมลองเสนอแนวคิดว่า อะไรคือยุทธศาสตร์ 5 ปี 10 ปี 15 ปี และ 20 ปีข้างหน้าของกระทรวงวัฒนธรรม เพื่อใช้ประกอบการพิจารณาดูว่าภารกิจและบทบาทในอนาคตของกระทรวงวัฒนธรรมอาจจะมีอะไรที่เปลี่ยนแปลงบ้าง นี่คือสิ่งที่ผมเขียนไว้ให้ครับ

ใน 5 ปีข้างหน้า งาน วธ.จะถูกสภาพแวดล้อมพาให้ต้องเพิ่มโฟกัสไปที่ GMS หรือลุ่มน้ำโขง เนื่องจากความเจริญของเมืองรอบไทยจะก้าวถึงจุดเปลี่ยนขนาดเล็กอีกครั้งหนึ่ง ทั้งทางพัฒนาบริการการศึกษาและการบริหารวัฒนธรรมของแต่ละประเทศ ซึ่งกำลังจะสามารถก้าวข้ามประวัติศาสตร์แห่งความขัดแย้งในตำรา ตั้งแต่ยุคเก่าไปสู่ผลผลิตรุ่นใหม่ที่สนใจความสะดวกและโอกาสการข้ามพรมแดนอย่างมีความรู้

วธ.จึงควรมีความสามารถวิเคราะห์ลักษณะนิสัยใจคอของคนไทยรุ่นใหม่ในเมืองกับคนไทยรุ่นใหม่นอกเมืองได้แม่นยำขึ้น สามารถวิเคราะห์ความแตกต่างทางวัฒนธรรมของเพื่อนบ้านเป็นรายภาครายพื้นที่ได้ แล้วกระจายความเข้าใจนี้ให้คนในสังคมทราบ เพราะนี่จะช่วยให้ลดความขัดแย้งแย่งชิงพื้นที่ทางวัฒนธรรม และยังจะนำไปสู่ความร่วมมือของภาคประชาชนในการทำมาค้าขาย การลงทุนร่วมกัน การสื่อสารตลาดร่วมกัน

งานของ วธ.จึงควรถูกคาดหมายให้ทำให้คนไทยไหลลื่นเกลื่อนกลืนเข้าหา GMS ให้ได้ในระยะ 10 ปีข้างหน้า รถไฟเชื่อมจีนอาเซียนจากนโยบาย One belt One road จะสมบูรณ์ คนอาเซียนจะพบกับแม่น้ำความเร็วสูง นั่นคือรถไฟสายนานาชาติจากจีนเชื่อมสู่ทะเลในบริเวณต่างๆ ของอาเซียนและไทย

สถานีรถไฟทุกแห่งระหว่างจีนสู่ทางออกทะเลจะเป็นโหนดของเมืองบริวารและการบริหารที่ทุนแบบจีนจะเข้าจับจองได้ก่อนกลุ่มชาติอื่นๆ คล้ายกับที่จีนมีบทบาทเหนือปริมาณและฤดูกาลในแม่น้ำโขงนั่นเอง เพียงแต่คราวนี้ไหลย้อนขาขึ้นได้ด้วยพลังที่เท่าเทียมกับตอนขาไหลลง

ครั้นในระยะ 15 ปีข้างหน้า ภารกิจของ วธ.จะถูกรุมล้อมด้วยปัญหาคนต่างวัย คนอายุ 50 ปีในวันนี้ จะอายุ 65 ปีแล้ว พลังความสามารถในการนำในสังคมจะเปลี่ยนไปอยู่ในมือคนอายุ 35 ปีในปัจจุบัน คนอายุ 35 ปีในปัจจุบันเป็นกลุ่มที่เราเรียกว่า Gen Y พวกเขาไม่ติดยึดกับสถาบันใดๆ มากนัก ผูกพันกับกลุ่มความสนใจมากกว่า ไม่เคร่งครัดแบบพิธี ไม่มีลูกกันง่ายๆ คุ้นเคยกับสากล ค้นหาความจริงใหม่ มีภาวะเป็นผู้ตามที่ฉลาดเฉลียว และจะเป็นผู้นำที่คาดเดาทิศทางไม่ได้ง่ายๆ ต่างจากรุ่นก่อนหน้า

สิ่งที่ วธ.ในวันที่คนเหล่านี้โตเป็นผู้ถือครองสินทรัพย์และอำนาจส่วนใหญ่ของชาติ คือการที่ วธ.จะร่วมกับเครือข่ายสนับสนุนบริหารการใช้ซอฟต์เพาเวอร์ได้แบบทุกๆ วัน เงินและกติกาของรัฐแทบไม่มีความหมายอีกแล้ว คน Gen Y ที่มีอำนาจสูงยิ่งทางเศรษฐกิจจะไม่ฟังใครง่ายๆ อีกแล้ว รัฐเองก็จะเหลือพลังน้อยเต็มที วธ.จึงต้องเล่นกับคอนเทนต์ทุกชนิดได้คล่องมือไปหมดแล้ว เพื่อสื่อสารกับคนในสังคมขนาดใหญ่ที่ทั้งเก่ง เชื่อมั่นในตนเอง และเป็นอินเตอร์ได้แม่นๆ และบ่อยๆ เนียนๆ เพื่อซ่อนซ้อนให้เขาเหล่านี้มีสำนึกร่วมบางอย่างที่จำเป็น ซึ่งจะทำให้ชาติเป็นชาติที่สนองตอบต่อทุกคนในแผ่นดินได้ดียิ่งขึ้นไป ไม่ใช่แค่เก่งในการแก่งแย่ง แต่มีพลังเข้มแข็งยิ่งในการแบ่งปัน โดยเฉพาะปันโอกาส ไม่ใช่ปันเพียงน้ำใจ

สร้างคนที่จะกล้าสละมรดก สร้างคนที่จะกล้าตัดกองความมั่งคั่งของเขาและตระกูลกลับออกมาเป็นทุนเพื่อการค้นคว้าวิจัย เป็นทุนสนับสนุนสิ่งแวดล้อม ไม่ใช่เพียงการซื้อหาบุญบริจาคเล็กๆ เพื่อกุศลอย่างเดียวเท่านั้น

นี่เป็นที่มาที่ทำไมผมจึงพยายามผลักดันให้มีองค์การและเครือข่ายของนักเขียนบท นักเล่าเรื่อง นักผลิตเรื่อง ทั้งหนังสั้นหนังยาวทั้งแอนิเมชั่น ทั้งคาแรกเตอร์ ทั้งเพลงทั้งดนตรี นักออกแบบกราฟฟิก นักออกแบบเกมก็จะได้มีต่อเนื่องเสียตั้งแต่เดี๋ยวนี้ เพราะต้องใช้เวลาราว 15 ปี ที่จะทำให้องค์กรด้านนี้แข็งแรงพอที่จะผลิตความคิดและภาษาสังคมที่เก่งไล่กันทันทั้งองค์กร ไม่ใช่แค่องค์กรมีลูกจ้างไว้รับคำสั่งนาย

ดังนั้น วธ.ควรต้องสร้างความสามารถสื่อความหมายกับระบบอินเทอร์เน็ต ออฟ ธิงส์ ให้ได้ ข้อมูลความรู้จะเป็นเพียงดาต้าที่ระบบเน็ตแห่งชีวิตจะดึงมาวิเคราะห์และเสนอออกมาเป็นทางเลือก ตามแต่ที่อารมณ์ของปัจเจกแต่ละคนจะประสงค์ ภายใต้กรอบที่ผู้ออกแบบระบบจะจำกัดทางเลือกการตัดสินใจของแต่ละและของทุกๆ คนที่มาใช้บริการ ด้วยเงื่อนไขและเป้าหมายที่สนองต่อความจริงทางวิทยาศาสตร์ สิ่งแวดล้อม และสุขภาพ โดยแทบไม่ให้รู้ตัว

วธ.ในวันนั้นจึงเกือบจะเหลือฐานะเป็นหน่วยเสนอและธำรงความมีสติสัมปชัญญะระบบสังคม เป็นโหนดที่ช่วยให้ความกระจ่างเรื่องความเชื่อ ความรัก ความเป็นเพื่อน ความเป็นมนุษย์ให้ยังมีความหมาย และเป็นแก่นของการอยู่ร่วมกันแบบมีสำนึกความเป็นคน รู้ว่าความตายเป็นสถานะที่เราทุกคนพึงต้องไปให้ถึงอย่างมีความรู้ มีความเท่าทัน

เป็น วธ. ที่เป็นเจ้าภาพให้ได้ในสารพัดมิติ ไม่เป็นเจ้าของ และเป็นมิตรที่ฉลาดเฉลียวปราดเปรียวของบรรดาเจ้ามือแห่งอนาคต