มหาราชในหัวใจคนไทย

โดย...อภิวัจ สุปรีชาวุฒิพงศ์

พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช ทรงเป็นแบบอย่างของการปิดทองหลังพระ

พระราชดำรัสในโอกาสที่ผู้พิพากษาประจำกระทรวงยุติธรรมเฝ้าฯ ถวายสัตย์ปฏิญาณก่อนเข้ารับหน้าที่ เมื่อวันที่ 18 มี.ค. 2525 ทรงอธิบายถึงการทำหน้าที่ โดยมุ่งหวังผลสำเร็จของงานมากกว่าผลตอบแทนว่า

“...งานทุกอย่างมีด้านหน้าและด้านหลังเหมือนเหรียญบาท งานด้านหน้านั้น มีคนทำกันเยอะแยะและมีคนแย่งกันทำ เพราะมีผลเห็นได้ชัดและก็ปูนบำเหน็จกันได้เต็มที่ แต่งานด้านหลังที่ไม่ปรากฏต่อสายตาของคน ต้องเป็นคนที่เข้าใจงานและหน้าที่ของตัวจริงๆ ถึงจะทำได้ และต้องเสียสละด้วย เพราะงานด้านหลังเป็นงานปิดทองหลังพระ ถ้าทำดีแล้วต้องไม่ให้เห็นปรากฏ และต้องยอมรับว่า ไม่ได้อะไรตอบแทนเลย นอกจากความภูมิใจในการทำงานในหน้าที่ของตน…”

ในฐานะประมุข งานของพระมหากษัตริย์นั้นสูงส่ง ทรงเป็นที่เคารพสักการะ เป็นศูนย์รวมใจ เป็นมิ่งขวัญของคนทั้งชาติ ทรงเป็นอัครศาสนูปถัมภก เป็นจอมทัพไทย ทรงใช้อำนาจอธิปไตย ผ่านสถาบันบริหาร นิติบัญญัติ และตุลาการ ทรงอยู่ในสถานะแห่งการยกย่องเทิดทูน

แต่สำหรับพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช กล่าวได้ว่านับตั้งแต่พระปฐมบรมราชโองการ ในพิธีบรมราชาภิเษก เมื่อวันที่ 5 พ.ค. 2493 พระองค์มิเคยย่อท้อในการประกอบพระราชกรณียกิจเพื่อประโยชน์สุขแห่งมหาชนชาวสยาม พระราชกรณียกิจมากมาย ที่เสด็จพระราชดำเนินไปทั่วแผ่นดินอย่างลำบากตรากตรำนานนับหลายสิบปี เป็นภาพที่คุ้นชินและตราตรึงในหัวใจคนไทยมานานแสนนาน

ภาพรถยนต์พระที่นั่งลุยน้ำลึกจนเกือบถึงฝากระโปรงรถ ภาพพระเสโทอาบบนพระพักตร์ ภาพที่ทรงนั่งลงกับพื้นดิน พิงล้อรถยนต์เพื่อรับฟังข้อมูลจากชาวบ้าน และภาพอีกมากมายบอกเล่าถึงพระราชกรณียกิจอันยากลำบาก ที่ทรงทำเพื่อปวงพสกนิกร

พระราชกรณียกิจในที่ห่างไกล ยากลำบาก และบางแห่งถึงขั้นเสี่ยงภยันตราย ทรงมุ่งมั่นประกอบพระราชกรณียกิจเหล่านี้อย่างเข้มแข็งมิย่อท้อ

ทุกพระราชกรณียกิจที่ทรงปฏิบัติ ล้วนเป็นแบบอย่างการปิดทองหลังพระ มิได้มุ่งหวังสิ่งใดเพื่อพระองค์เอง นอกจากผลของงานนั้น คือความสุข ความอยู่ดีกินดีของประชาชน ซึ่งจะส่งผลต่อความเจริญของบ้านเมือง

สิ่งที่ทรงปฏิบัติเพื่อความสุขของปวงพสกนิกร พระราชปณิธานอันเข้มแข็งที่จะครองแผ่นดินโดยธรรมเพื่อประโยชน์สุขของมหาชนชาวสยาม ผ่านพระราชกรณียกิจมากมาย พระจริยวัตรที่พร้อมด้วยทศพิธราชธรรม สิ่งต่างๆ เหล่านี้ล้วนเป็นสิ่งที่ชัดแจ้งอยู่แล้วว่า สิ่งที่พระองค์ทำนั้น คือความเป็นมหาราชโดยแท้

ทรงเป็นมหาราชที่ไม่ปรารถนาการสรรเสริญ แม้รัฐบาลในอดีตจะทูลเกล้าฯ ถวายพระสมัญญานาม ก็ไม่ทรงรับ ยังทรงยึดมั่นอยู่กับการปฏิบัติพระราชกรณียกิจแบบปิดทองหลังพระเช่นเดิม และทรงปลูกฝังให้ผู้อื่นยึดมั่นในการปฏิบัติหน้าที่อย่างเต็มกำลังความสามารถโดยไม่หวังแต่ผลตอบแทน ความดีความชอบ

ช่วงระหว่าง พ.ศ. 2508-2513 ทรงสร้าง พระสมเด็จจิตรลดา หรือพระกำลังแผ่นดิน ด้วยพระองค์เอง เพื่อพระราชทานแก่ทหาร ตำรวจ ข้าราชการ และพลเรือน ซึ่งปฏิบัติหน้าที่ในพื้นที่เสี่ยงภยันตราย และทรงพระราชทานด้วยพระหัตถ์ของพระองค์เอง โดยมีพระราชดำรัสแก่ผู้รับพระราชทานว่า

“ให้ปิดทองที่หลังองค์พระปฏิมา แล้วเอาไว้บูชาตลอดไป ให้ทำความดีโดยไม่หวังสิ่งตอบแทนใดๆ”

คุณธรรมซึ่งพระองค์ทรงปฏิบัติเป็นต้นแบบ สะท้อนให้เห็นได้ว่า คุณค่าของการกระทำอยู่ที่ผลสำเร็จซึ่งเป็นคุณเป็นประโยชน์ หาได้อยู่ที่ผลตอบแทนที่ตามมาแต่อย่างใด ดังเช่นคุณค่าขององค์พระปฏิมา ซึ่งเป็นสิ่งเจริญศรัทธา อิ่มเอิบใจ

นอกจากพระสมเด็จจิตรลดาแล้ว ยังโปรดเกล้าฯ ให้จัดสร้าง พระพุทธนวราชบพิตร เพื่อพระราชทานเป็นพระประจำจังหวัดต่างๆ สำนักพระราชวังได้ออกระเบียบปฏิบัติเกี่ยวกับพระพุทธนวราชบพิตรหลายข้อ อาทิ ให้ประดิษฐานไว้ ณ ที่อันควรในศาลากลางจังหวัด เมื่อทางจังหวัดมีงานพิธีใดๆ ก็ให้อัญเชิญพระพุทธนวราชบพิตรมาประดิษฐานเป็นพระบูชาในพิธีนั้นๆ เมื่อเสด็จพระราชดำเนินไปยังจังหวัดให้อัญเชิญไปประดิษฐานไว้ ณ ที่บูชา เพื่อทรงนมัสการในพลับพลาหรือที่ประทับซึ่งได้จัดไว้

ที่น่าสนใจคือแนวปฏิบัติว่า การปิดทองที่องค์พระพุทธนวราชบพิตรนั้น อาจทำให้เสียความงามไปบ้าง ถ้าหากทางจังหวัดจะประดิษฐานพระพุทธนวราชบพิตรบนฐานซึ่งทำด้วยวัตถุอันอาจปิดทองได้อีกชั้นหนึ่งให้ประชาชนได้ปิดทองได้ ก็จะเป็นการเหมาะสมยิ่งขึ้น

องค์พระปฏิมานั้นกอปรด้วยพุทธลักษณะอันสมบูรณ์ที่สุดอยู่แล้ว ทองที่ปิดทับเพิ่มเข้าไป หาได้ทำให้คุณค่าขององค์พระปฏิมานั้นเพิ่มขึ้นแต่อย่างใด และบางทีอาจกลายเป็นการลดทอนคุณค่าอันสมบูรณ์ดีงามอยู่แล้ว

เช่นเดียวกัน ไม่ว่ารัฐบาลจะถวายพระสมัญญานามแก่พระองค์ท่านหรือไม่ แต่ในหัวใจคนไทยนั้นชัดแจ้งมานานแล้วว่า ในหลวงภูมิพลทรงเป็นมหาราชโดยแท้

คงไม่ต้องรอให้รัฐบาลถวายพระสมัญญานาม “มหาราช” จะมีประโยชน์อันใดที่จะถวายในสิ่งที่พระองค์ท่านมีและทรงเป็นแล้ว

ในฐานะพสกนิกรชาวไทยก็เพียงแค่พร้อมใจกันกล่าวพระนาม พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช ด้วยความสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณอย่างหาที่สุดมิได้