เทพรัตนแห่งแผ่นดิน (73)

โดย...วิมลพรรณ ปีตธวัชชัย

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ทรงอุปถัมภ์โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดน (ตชด.) ในทุกภาคทั่วประเทศ ทรงดูแลอย่างดี โรงเรียนหนึ่งๆ จะมีข้อมูลระบุในบันทึกว่าโรงเรียนนี้เสด็จฯ ครั้งแรกเมื่อใด บางโรงเรียนเสด็จฯ 4-5 ครั้ง เนื่องจากมีโรงเรียนจำนวนมากและมีพระราชภารกิจมาก จึงไม่ได้เสด็จฯ ทุกปี แต่มีบันทึกระบุไว้ที่โรงเรียนและทุกครั้งที่พระองค์เสด็จฯ จะทรงบันทึกว่า มีโครงการอะไรบ้างในโรงเรียนแต่ละแห่ง

เจ้าหน้าที่ที่ถวายงานในวัง เล่าว่า สมุดที่พระองค์ทรงบันทึกได้ถูกจัดวางไว้อย่างเป็นระบบ สำหรับพระองค์ทรงหยิบดูข้อมูลได้ตลอดเวลา และเจ้าหน้าที่สามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้ด้วย เช่น เมื่อเสด็จฯ ไปเยี่ยมโรงเรียนนี้ เคยเยี่ยมมาเมื่อ 2 ปีที่ผ่านมา เจ้าหน้าที่จะนำสมุดบันทึกของพระองค์มาตรวจสอบว่า 2 ปีที่แล้วมีโครงการอะไรบ้าง เพื่อเตรียมการในการทรงติดตามงานได้อย่างครบถ้วน ซึ่งการทรงจดบันทึกนับเป็นเรื่องที่สำคัญและทรงเป็นตัวอย่างที่ดี

พระองค์ทรงมีพระเมตตาต่อเด็กและเยาวชนในถิ่นทุรกันดารให้ได้รับโอกาสในการศึกษาอย่างเท่าเทียม ทรงอุปถัมภ์โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดน (ตชด.) ทั้งระบบจำนวน 196 โรงเรียน (ข้อมูล ณ ปี 2557) ซึ่งแต่ละแห่งมีโครงการพระราชดำริของพระองค์ประมาณ 7-8 โครงการ และเป็นตัวอย่างสำหรับการดูงานได้ทุกแห่ง อาทิ โครงการเกษตรเพื่ออาหารกลางวันซึ่งทำทุกแห่ง มีพื้นที่ทำการเกษตร เลี้ยงเป็ด ไก่ หมู ปลา ปลูกผัก และไม้ผล นอกจากจะนำมาปรุงเป็นอาหารให้เด็กแล้ว ยังสามารถนำมาแปรรูปได้อีก โดยมีเจ้าหน้าที่จากกระทรวงเกษตรและสหกรณ์มาสอนให้เด็กๆ ได้เรียนรู้อย่างครบวงจร ทั้งการทำกับข้าว การปลูกผัก เลี้ยงสัตว์ และมีเด็กนักเรียนรับผิดชอบการเพาะเห็ด แปลงผักทุกแปลงจะต้องมีชื่อเด็กปักไว้ และมีคนดูแล รดน้ำ พรวนดิน เรื่องเกษตรอาหารกลางวันนับเป็นเรื่องใหญ่ แนวทางนี้โรงเรียนอื่นๆ ก็น่าจะทำได้เช่นเดียวกัน

ทรงสนับสนุนโครงการสหกรณ์โรงเรียนซึ่งเป็นโครงการที่น่าทึ่งมาก รับสั่งว่าจะเป็นประโยชน์ต่อเด็กในหลายเรื่องด้วยกัน เช่น การทำงานร่วมกัน ความสามัคคี การรู้จักจดรายงานการประชุม การรู้จักวางแผนธุรกิจของสหกรณ์ คือ การค้าขายและที่สำคัญรับสั่งว่า เป็นกระบวนการให้เด็กเรียนรู้ประชาธิปไตย เพราะว่าทุกคนมี 1 หุ้น 1 เสียงเท่ากัน และทุกคนมาประชุมเพื่อจะประกอบกิจการเพื่อประโยชน์ของทุกคน นับเป็นการเรียนรู้ประชาธิปไตยที่ดีมาก เพราะคุณค่าทางจิตใจของประชาธิปไตยอยู่ที่ว่าเด็กทุกคนมีความรู้สึกว่าทุกคนเป็นหุ้นส่วนเท่ากัน และทุกคนต้องมาประชุมหารือกัน ตกลงกันเพื่อที่จะประกอบกิจการที่เป็นประโยชน์กับทุกฝ่าย อันนี้คือประชาธิปไตยที่ลึกซึ้งกว่า

พระองค์ทรงให้ความสำคัญกับการพัฒนาสุขภาพของเด็ก เยาวชน ตลอดจนชาวบ้านที่อยู่ในพื้นที่ห่างไกล โดยมีพระราชดำริให้ดำเนินโครงการสุขศาลาพระราชทานโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดน (ตชด.) หรือ “โครงการห้องยา” หรือบางแห่งก็เรียกว่า “ห้องพยาบาลประจำโรงเรียน” ซึ่งมีสาธารณสุขอำเภอและพยาบาลมาช่วยดูแลประชาชนที่อยู่ไกลโรงพยาบาล พระองค์รับสั่งให้กระทรวงสาธารณสุขดำเนินโครงการสุขศาลาพระราชทานขึ้นที่โรงเรียน ตชด.เพื่อให้ประชาชนที่อยู่ไกลมากๆ ไม่สามารถเดินทางไปโรงพยาบาลอำเภอ หรือสุขศาลาของรัฐบาลมารับการรักษาที่โรงเรียนได้ โดยมีการฝึกครู ตชด.ให้หัดทำคลอด เจาะเลือด และตรวจคนไข้ จัดยาโดยมีหมอและพยาบาลไปสอน และให้เครื่องมือที่จำเป็น เขาก็สามารถทำงานได้ดี

ในโรงเรียน ตชด.ยังมีโครงการน้ำดื่มไอโอดีน ทุกโรงเรียนมีหม้อน้ำไอโอดีน และมีเด็กรับผิดชอบมีคู่มือเตรียมน้ำไอโอดีน ในตอนเช้าเด็กทุกคนมาเปิดก๊อกและดื่มน้ำซึ่งมีไอโอดีนผสมตามที่หมอกำหนดเพื่อป้องกันโรคเอ๋อ โรคคอหอยพอก ซึ่งกระทรวงศึกษาธิการควรนำไปศึกษาและประยุกต์ใช้กับโรงเรียนของกระทรวงได้ โครงการเหล่านี้เป็นประโยชน์ต่อนักเรียนและครูเป็นอย่างยิ่ง

นอกจากนี้ พระองค์ทรงสนพระราชหฤทัยเรื่องโครงการพรรณไม้ในโรงเรียนมาก ทรงให้ครูและนักเรียนปลูกต้นไม้หลากหลายพันธุ์ เช่น สมุนไพร ไม้ดอก ไม้ประดับของไทย ขยายสู่การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อการวิจัย และเผยแพร่ความรู้ โดยบางโรงเรียนมีห้องปฏิบัติการสำหรับเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ มีศูนย์สมุนไพรซึ่งช่วยเสริมในการเรียน ทั้งด้านชีววิทยา การเกษตร และคณิตศาสตร์ด้วย

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ได้พระราชทานความช่วยเหลือแก่โรงเรียนในสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) และสำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย (กศน.) กระทรวงศึกษาธิการ ที่ตั้งอยู่ตามชายแดนทั่วประเทศ และทรงอุปถัมภ์โรงเรียนพระปริยัติธรรมทุกแห่ง รวมทั้งได้พระราชทานความช่วยเหลือไปยังโรงเรียนในถิ่นทุรกันดารในประเทศต่างๆ อาทิ สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว สาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม สาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมา ราชอาณาจักรกัมพูชา สาธารณรัฐประชาชนบังกลาเทศ และสาธารณรัฐมองโกเลีย อย่างต่อเนื่องและประสบความสำเร็จเป็นอย่างดี