มีเงินจ่ายโบนัสหรือไม่

โดย...ทายาท ศรีปลั่ง กรรมการผู้จัดการ บริษัท เดอะไนล์

ในบทความนี้ผมจะกล่าวถึงหลักการจ่ายโบนัสแก่พนักงาน เพราะใกล้สิ้นปีแล้ว ความหมายของโบนัสนั้น พจนานุกรมแปล ไทย-ไทย ราชบัณฑิตยสถาน ให้ความหมายว่า เงินโบนัส เป็นเงินพิเศษที่รัฐวิสาหกิจ องค์การ บริษัท ห้างร้าน เป็นต้น จ่ายให้เป็นบําเหน็จ รางวัลแก่พนักงานเจ้าหน้าที่ของตน นอกเหนือจากเงินเดือนค่าจ้าง หรือเงินที่ให้เป็นส่วนแบ่งพิเศษแก่ผู้ถือหุ้น

ครั้งนี้ขอกล่าวถึงเงินโบนัสที่ให้พนักงานเท่านั้น เพื่อประโยชน์ทางภาษีอากรบริษัทควรกำหนดให้เงินโบนัสเป็นเงินที่จ่ายออกจากผลกำไรสุทธิหรือกำไรขั้นต้นเมื่อสิ้นรอบระยะเวลาบัญชี ดังนั้นการจ่ายเงินโบนัสเป็นขวัญกำลังใจแก่พนักงาน บริษัทควรกำหนดเกณฑ์การจ่ายโบนัสอย่างเป็นทางการ

ปกติบริษัทจะนำผลการทำงานของพนักงาน ซึ่งหัวหน้างานประเมินและผ่านการเห็นชอบของคณะกรรมการบริษัทมาพิจารณาประกอบกับผลกำไรของบริษัทปีนั้น โบนัสจึงเป็นเงินที่มาจากผลกำไรของบริษัท ซึ่งเป็นผลงานปีต่อปี การที่บริษัทจ่ายโบนัสให้พนักงานโดยใช้ผลงานพนักงานเป็นเกณฑ์จ่ายจึงเป็นการกระตุ้นให้พนักงานอยากสร้างผลงานที่ดีให้บริษัท เพราะถ้าเขาทำผลงานได้ดี ก็จะได้ผลตอบแทนจากผลงานที่ดีของเขา

หลักการคำนวณจำนวนเงินโบนัส

โดยทั่วไปบริษัทมักจ่ายโบนัส 3 รูปแบบ 1.จ่ายโบนัสเท่ากันทุกคน คิดเป็นจำนวนเท่าของเงินเดือนคนนั้น ส่วนจำนวนเท่าของเงินเดือนขึ้นอยู่กับกำลังการจ่ายของบริษัท มักเรียกว่า Corporate Bonus 2.จ่ายตามผลปฏิบัติงานของแต่ละคน ซึ่งทำให้จำนวนเงินโบนัสของแต่ละคนไม่เท่ากัน มักเรียกว่า Employee Performance Bonus และ 3.จ่ายแบบลูกผสมระหว่างข้อ 1-2

ขั้นตอนสำคัญในการคำนวณโบนัส

1.การคำนวณเงินงบประมาณการจ่ายโบนัสจากผลประกอบการของบริษัท - ที่จริงแล้ว บริษัทคงทำงบประมาณการจ่ายโบนัสสิ้นปีตั้งแต่ช่วงทำงบประมาณต้นปีเป็นที่เรียบร้อยแล้ว ช่วงปลายปีก็เป็นการนำตัวเลขผลประกอบการจริงและประมาณการของเดือนที่ยังเหลือมาคำนวณ

ปกติบริษัทที่คำนวณงบประมาณการจ่ายโบนัสที่เป็นสากล จะใช้อัตรากำไรต่อยอดขาย (Profit Ratio) เป็นเกณฑ์ คือถ้าผลประกอบการมีอัตรากำไรต่อยอดขายสูงกว่าค่าใดค่าหนึ่ง บริษัทก็จะจ่ายโบนัสได้ เพราะค่าใช้จ่ายโบนัสต้องนำไปลบออกจากกำไรนั้นแล้วนำไปคิดภาษีอีก ดังนั้นกำไรสุทธิหลังเสียภาษีก็ไม่ควรต่ำจนบริษัทไม่มียอดกำไรเหลือไปสะสมปีต่อไป ดังนั้นอัตราทางการเงินที่สำคัญคือ อัตรากำไรต่อยอดขาย (ก่อนเสียภาษี) และอัตรากำไรต่อยอดขายสุทธิ (หลังจากจ่ายโบนัสและเสียภาษีแล้ว)

2.การคำนวณเงินโบนัสจากผลงานของพนักงาน - เมื่อฝ่ายบุคคลได้รับแจ้งงบประมาณจากคณะกรรมการบริหารแล้ว ฝ่ายบุคคลจะนำตัวเลขการจ่ายเงินเดือนจริงของทั้งบริษัทมาเทียบงบประมาณการจ่ายโบนัส ผลลัพธ์จะเป็นจำนวนเท่าของเงินเดือนต่อคน ที่เป็นค่าเฉลี่ย จากนั้นฝ่ายบุคคลก็คำนวณ “เงินโบนัสรวม” ของแต่ละฝ่ายแล้วแจ้งยอดเงินรวมนี้ให้ฝ่ายต่างๆ เพื่อให้แต่ละฝ่ายดำเนินการคำนวณเงินโบนัสของ “พนักงานแต่ละคนในฝ่าย” ตามผลงานแต่ละคน

3.การกระทบยอดเงินโบนัสจากผลประกอบการและจากผลงานของพนักงาน - ถ้าผลคำนวณเงินโบนัสจากผลงานพนักงานเกินกว่าจำนวนเงินที่บริษัทจัดสรรจากผลประกอบการ บริษัทมีทางเลือก 2 ทาง คือ แต่ละฝ่ายต้องเกลี่ยลดเงินโบนัสฝ่ายตนลง ตามสัดส่วนผลงานพนักงาน หรือนำตัวเลขที่เกินไปขออนุมัติจากคณะกรรมการบริหารบริษัท

ทั้งนี้ ผมจะกล่าวเกี่ยวกับผลตอบแทนประเภทอื่นที่บริษัทต้องคำนวณช่วงปลายปีในบทความครั้งหน้า