ชัยชนะของโดนัลด์ ทรัมป์

โดย...โคทม อารียา

ขอแสดงความยินดีกับ โดนัลด์ ทรัมป์ พรรครีพับลิกัน และชาวอเมริกัน ในโอกาสที่จะมีประธานาธิบดีคนใหม่ สำหรับสหรัฐอเมริกา ผมยังหวังว่า โดนัลด์ ทรัมป์ จะไม่ทำตามหลายสิ่งหลายอย่างที่เขาพูดในขณะที่ทำการหาเสียง เช่น จะไม่บังคับให้เม็กซิโกจ่ายเงินค่าก่อสร้างกำแพงระหว่างสหรัฐกับเม็กซิโกเพื่อป้องกันการหลบหนีเข้าเมือง สหรัฐจะไม่ยกเลิกโครงการประกันสุขภาพที่เรียกกันว่า โอบามาแคร์ เป็นต้น

ผมคิดว่าสิ่งที่เกิดขึ้นเป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นหลายแห่งในโลก ซึ่งเป็นการหันเหสู่อนุรักษนิยม ขณะเดียวกันก็เป็นการฟื้นฟูลัทธิชาตินิยม ซึ่งหมายถึงชนชาติเราต้องมาก่อนชนชาติอื่น หลังสงครามโลกครั้งที่สอง มีช่วงเวลาสามสิบกว่าปีที่เป็นการฟื้นฟูและการเติบโตทางเศรษฐกิจ ความคิดด้านสังคมนิยม มนุษยนิยมจึงได้เข้มแข็งขึ้นและแพร่หลายออกไป มีความเชื่อว่าประชาธิปไตยเสรีคืออนาคต คุณค่าหลักที่มาจากโลกตะวันตกคือ เสรีภาพและความเสมอภาค รวมทั้งสิทธิมนุษยชนและศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์

แต่เศรษฐกิจในประเทศตะวันตกได้ชะลอตัวหรือเติบโตอย่างเชื่องช้ามาหลายทศวรรรษ เหตุผลส่วนหนึ่งอาจมาจากตรรกะธรรมดาที่การเติบโตน่าจะเข้าสู่ความอิ่มตัว การเติบโตแบบทวีคูณหรือแบบดอกเบี้ยทบต้นนั้น หมายถึงมูลค่าทางเศรษฐกิจที่เพิ่มขึ้นอย่างยิ่งที่ยิ่งมหาศาลไปเรื่อยๆ การเพิ่มขึ้นหนึ่งเปอร์เซ็นต์ของเศรษฐกิจสหรัฐไปเรื่อยๆ ก็จะกลายเป็นร้อยเป็นพันเท่าในไม่กี่สิบปี อีกประการหนึ่ง ประเทศที่ยากจนกว่าย่อมมีค่าแรงที่ถูกกว่า มีหลักประกันสังคมที่ด้อยกว่า ดังนั้น เพื่อรักษาการได้เปรียบ บริษัทใหญ่ในประเทศรุ่มรวย มักย้ายฐานการผลิตไปยังประเทศที่ยากจนกว่า ประเทศที่รุ่มรวยจึงเผชิญกับปัญหาการว่างงานและความยากจนภายในประเทศ

แนวการแบ่งอุดมการณ์ทางการเมืองเป็นฝ่ายอนุรักษนิยมหรือฝ่ายขวาที่เข้าข้างนายทุน กับฝ่ายสังคมนิยมหรือฝ่ายซ้ายที่เข้าข้างผู้ใช้แรงงาน ได้เริ่มเลือนรางลงหรือคลุมเครือมากขึ้น เกิดเป็นฝ่ายอนุรักษนิยมใหม่ ฝ่ายชนชั้นนำเดิมที่ลงหลักปักฐานแล้ว และฝ่ายชนชั้นกลางใหม่ที่พยายามฟื้นฟูแนวคิดสังคมนิยม

ที่น่าสนใจคือฝ่ายอนุรักษนิยมใหม่กำลังมาแรง เพราะได้แรงเสริมจากคนว่างงานและคนจน ซึ่งเห็นภัยคุกคามร่วมกัน คนรวยจำนวนหนึ่งคือ ชนชั้นนำเดิมมัวแต่ปกป้องผลประโยชน์ของพวกตน โดยย้ายฐานแรงงานก็ดี โดยจ่ายค่าจ้างให้ประธานเจ้าหน้าที่บริหารอย่างสูงลิบลิ่ว โดยอุ้มธนาคารที่ดำเนินการผิดพลาดจนควรล้มละลาย ภัยคุกคามอีกด้านหนึ่งในทัศนะของอนุรักษนิยมใหม่มาจาก ผู้พลัดถิ่น ผู้ลี้ภัย ผู้แปลกหน้า ผู้ต่างวัฒนธรรม ฯลฯ ซึ่งมาเจือจางวัฒนธรรมอันดีงามของตน อีกทั้งเป็นการง่ายที่จะโยนปัญหาความมั่นคงทางเศรษฐกิจและทางอารมณ์ที่เผชิญอยู่ให้แก่คนเหล่านี้

ภัยคุกคามอีกด้านหนึ่งที่ฝ่ายนี้รับรู้อาจจะเป็นความรู้สึกว่าถูกกำกับให้มีความรับผิดชอบต่อนานาชาติมากเกินไป เช่น ถูกผูกพันโดยกฎหมายระหว่างประเทศ ข้อตกลงทางการค้า พันธกรณีระหว่างประเทศ ไม่ว่าจะเป็นการต่อสู้กับผู้ก่อการร้าย การเคารพสิทธิมนุษยชน การรับมือกับภาวะโลกร้อน การเป็นร่มทางนิวเคลียร์ ฯลฯ  

ผู้สนับสนุนฝ่ายอนุรักษนิยมใหม่ย่อมไม่คิดว่าตัวเองต่ำต้อย หากคิดว่าตนเองคือชนชาติที่ธรรมชาติหรือพระเจ้าทรงโปรดปราน โดยมักขอพรให้พระเจ้าโปรดชนชาติของตนเสมอ ประชาชนในประเทศตะวันตกที่รู้สึกระส่ำระสายในทางเศรษฐกิจหรือการเมืองในขณะนี้ คิดว่าตนเคยเจริญรุ่งเรืองกว่านี้มาก ไม่ว่าจะในยุคฟื้นฟูศิลปวัฒนธรรม ยุคอาณานิคม ยุควิทยาศาสตร์ และแม้กระทั่งในยุคสงครามเย็น มาบัดนี้ความยิ่งใหญ่ ความเป็นประเทศมหาอำนาจทางเศรษฐกิจ ถูกท้าทายจากกลุ่มประเทศ BRICS เป็นต้น หลายประเทศที่ยิ่งใหญ่รู้สึกว่าจมปลักอยู่กับ “สงครามการก่อการร้าย” ที่ยืดเยื้อ ซึ่งแม้จะสูญเสียทรัพยากรในการนี้ไปมากมาย แต่นานาประเทศก็ไม่รู้คุณหรือมาช่วยเท่าที่ควร

ด้วยเหตุผลคร่าวๆ ที่กล่าวมาแล้ว ทำให้คิดว่าเป็นธรรมดาที่กลุ่มอนุรักษ์ใหม่จะเติบใหญ่ขึ้น และหันมายึดอุดมการณ์ชาตินิยมมากขึ้น ต้องการประกาศความยิ่งใหญ่ของชนชาติตนอีกครั้งหนึ่ง จะนำพาชนชาติอื่นน้อยลง จะไม่ใส่ใจในเรื่องการปกป้องสิทธิมนุษยชนมากนัก จะลดความสำคัญของตลาดเสรีหรือข้อตกลงเสรีทางการค้า จะรับผิดชอบจัดระเบียบโลกก็เฉพาะที่เป็นประโยชน์ตนมากกว่าเพื่อมวลมนุษยชาติ

ก่อนที่จะมาถึงผลการเลือกตั้งประธานาธิบดีสหรัฐ หลายคนเคยตกตะลึงมาแล้วกับผลการลงประชามติออกจากสหภาพยุโรปของชาวอังกฤษ การลงประชามติไม่รับผู้ลี้ภัยของชาวฮังการี รวมทั้งผลการเลือกตั้งประธานาธิบดีฟิลิปปินส์ผู้ประกาศและดำเนินนโยบายวิสามัญฆาตกรรมผู้ต้องสงสัยว่าเกี่ยวข้องกับยาเสพติด ต่อไปนี้จึงไม่ควรประมาท ควรจับตาดูการเลือกตั้งในประเทศยุโรปบางประเทศ โดยเฉพาะประเทศฝรั่งเศส ซึ่งจะเป็นการแข่งขันกันระหว่างฝ่ายอนุรักษนิยมใหม่ (ขวาใหม่) กับฝ่ายชนชั้นนำเดิม (ขวาเดิม) โดยฝ่ายชนชั้นกลางใหม่ (ซึ่งในกรณีของสหรัฐ มีแซนเดอร์สเป็นตัวแทนลงแข่งขันในรอบแรก) ก็ยังไม่มีพลังมากพอ

มีคนตั้งข้อสังเกตว่า การเมืองระหว่างประเทศต่อไปนี้จะน่าสนใจขึ้น อะไรที่ไม่คาดฝันก็อาจเกิดขึ้นได้ เรื่องที่คิดไม่ถึงหรือคิดว่าไม่สามารถเกิดขึ้นได้ก็อาจเกิดขึ้น เราจึงควรเริ่มคิดถึงเรื่องที่คิดว่าจะไม่เกิดขึ้น เช่น จะเกิดสงครามนิวเคลียร์ ขึ้นได้ไหม อย่างไร การก่อการร้ายจะสามารถใช้อาวุธเคมี อาวุธชีวภาพ หรือแม้แต่อาวุธนิวเคลียร์อย่างหยาบได้หรือไม่อย่างไร โลกจะหวนกลับสู่ยุคสงครามระหว่างประเทศที่เป็นสงครามตัวแทนเพื่อแย่งชิงทรัพยากรกันหรือไม่อย่างไร โลกที่เคยแบ่งเป็นโลก “เสรี” แบบตะวันตก กับโลก “อำนาจนิยม” จะจัดแบ่งขั้วอำนาจกันใหม่ตามเกณฑ์ผลประโยชน์ใดเป็นสำคัญ

เมื่อทราบผลการเลือกตั้งของสหรัฐ ผมก็มีข้อกังวลเบื้องต้นหลายเรื่องดังที่กล่าวมาแล้ว แต่มีเรื่องหนึ่งที่กังวลและไม่อยากให้เกิดขึ้นจริงๆ ก็คือ การถอนตัวของสหรัฐจากข้อตกลงปารีสในเรื่องภาวะโลกร้อน ซึ่งโลกทั้งโลกจะต้องร่วมมือกันเพื่อไม่ให้อุณหภูมิของโลกร้อนขึ้นกว่าสององศาเซลเซียส ข้อตกลงดังกล่าวเกิดขึ้นเมื่อปีที่แล้ว และเพิ่งได้รับการให้สัตยาบันจากหลายประเทศรวมทั้งประเทศไทย จนทำให้มีผลบังคับใช้ และในช่วงเวลานี้เองที่ประเทศต่างๆ กำลังประชุมขับเคลื่อนข้อตกลงนี้ให้เป็นจริง อยู่ที่เมืองมาราเกช ประเทศโมร็อกโก

ผมคิดถึงสองเรื่องที่เป็นแนวโน้มหลักของโลกคือการเคลื่อนย้ายของประชากรเข้าสู่เมือง และการเสื่อมโทรมของภาวะแวดล้อม เป็นสองเรื่องที่ต้องช่วยกันหาทางรับมือ จึงขอถือโอกาสนี้ออกนอกเรื่องเพื่อเป็นการประชาสัมพันธ์เล็กน้อย ขณะนี้ที่ skywalk ราชประสงค์ มีการแสดงศิลปะในแนวเรื่องของเมืองกับธรรมชาติ ถ้าท่านไปแถวนั้นขอเชิญแวะชมด้วย จนถึงวันอาทิตย์ที่ 13 พ.ย. ครับ