ทรัพย์สินทางปัญญาในพระปรมาภิไธย และรางวัลสดุดีพระเกียรติคุณ (ต่อ)

โดย...พวงรัตน์ อัศวพิศิษฐ์

ทรัพย์สินทางปัญญาในพระปรมาภิไธยนั้น นอกจากงานด้านลิขสิทธิ์ซึ่งพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ทรงเป็นเจ้าของงานด้านลิขสิทธิ์หลายประเภทดังได้กล่าวมาแล้วในฉบับก่อนๆ พระองค์ยังทรงเป็นเจ้าของนวัตกรรมการประดิษฐ์ ประเภทสิทธิบัตรอีกจำนวนมากเช่นกัน ซึ่งล้วนมาจากน้ำพระทัยที่ทรงห่วงใยราษฎรของพระองค์ และมีพระราชประสงค์จะแก้ไข บรรเทาปัญหาและทุกข์ภัยที่เกิดกับประชาชน

งานที่เป็นที่รู้จักกันดีของประชาชนคนไทยและชาวต่างชาติก็คือ กังหันน้ำชัยพัฒนา หรือมีชื่อทางวิชาการว่า เครื่องกลเติมอากาศที่ผิวน้ำ (หมุนช้า แบบทุ่นลอย) หรือกังหันน้ำชัยพัฒนา และเครื่องกลเติมอากาศแบบอัดอากาศ และดูดน้ำ (ชัยพัฒนาแอร์เจท)

นวัตกรรมเกี่ยวกับกังหันน้ำนี้ สะท้อนถึงแนวทางการทรงงานของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชที่ทรงนำเทคโนโลยีเรียบง่ายมาผสมผสานกับภูมิปัญญาท้องถิ่น และเป็นหลักการทางวิทยาศาสตร์ในเรื่องของธรรมชาติกับธรรมชาติ และที่สำคัญคือเป็นการแก้ไขปัญหาน้ำเน่าเหม็นที่ชาวบ้านต้องเผชิญให้บรรเทาเบาบางลง

ภูมิปัญญาท้องถิ่นที่พระองค์ทรงนำมาใช้เป็นต้นแบบกังหันน้ำชัยพัฒนา คือ ท้องถิ่นทางภาคเหนือ ที่ชาวบ้านเรียกว่า “หลุก” หรือกังหันกระบอกไมไผ่ เพื่อให้มีความประหยัด บำรุงรักษาง่าย ต้นทุนไม่สูง แต่มีประสิทธิภาพและใช้งานได้นาน โดยพระองค์ทรงวิจัยและพัฒนาปรับปรุงอย่างต่อเนื่องจนมีทั้งหมด 9 รูปแบบ ตัวอย่างเช่น

1.เครื่องกลเติมอากาศระบบเป่าอากาศลงไปใต้น้ำและกระจายฟอง Chaipattana Aerator, Model RX-1 ใช้การอัดอากาศเข้าไปในท่อน้ำแล้วแยกไปตามท่อกระจายอากาศ เพื่อปล่อยอากาศออกมาเติมให้แก่น้ำเสีย ขณะเดียวกันจะมีแรงดันส่งผลให้การเติมอากาศในน้ำเสียดีขึ้น

ปัจจุบันเครื่องกลเติมอากาศแบบนี้มิได้นำมาใช้งาน เนื่องจากประสิทธิภาพต่ำ และมีปัญหาท่อกระจายฟองอากาศมักอุดตัน

2.เครื่องกลเติมอากาศที่ผิวน้ำ (หมุนช้า แบบทุ่นลอย) หรือกังหันน้ำชัยพัฒนา Chaipattana Aerator, Model RX-2 ใช้ใบพัดขับเคลื่อนน้ำหมุนรอบเป็นวงกลม และวิดน้ำขึ้นไปสาดกระจายเป็นฝอย เพื่อให้สัมผัสกับอากาศได้อย่างทั่วถึง เป็นผลให้ออกซิเจนในอากาศสามารถละลายผสมกับน้ำได้เร็ว ขณะเดียวกัน ในช่วงที่น้ำเสียถูกยกขึ้นมากระจายสัมผัสกับอากาศและตกลงไปยังผิวน้ำ จะเกิดฟองอากาศจมตามลงไป ก่อให้เกิดการถ่ายเทออกซิเจนอีกส่วนหนึ่ง มีประสิทธิภาพในการบำบัดน้ำเสียที่มีค่าความสกปรก (BOD Biochemical Oxygen Demand) 250 มิลลิกรรม/ลิตร ได้วันละ 600 ลูกบาศก์เมตร ทำให้มีประสิทธิภาพในการลดค่า BOD ได้สูงกว่า 90% โดยเสียค่าใช้จ่าย 96 สตางค์/ลูกบาศก์เมตร ซึ่งกรมทรัพย์สินทางปัญญาได้น้อมเกล้าฯ ถวายการจดสิทธิบัตรการประดิษฐ์ เลขที่ 3127 แด่พระองค์ท่านเมื่อวันที่ 2 ก.พ. 2536

3.เครื่องกลเติมอากาศระบบเป่าอากาศหมุนใต้น้ำ หรือชัยพัฒนาซูเปอร์ฟองแอร์ Chaipattana Aerator, Model RX-3 เป็นเครื่องกลเติมอากาศแบบทุ่นลอย ใช้วิธีอัดอากาศลงไปใต้น้ำ แล้วแยกกระจายเป็น 8 ท่อตามแนวนอน ท่อนี้จะหมุนเคลื่อนที่ได้โดยรอบ ทำให้การเติมอากาศเป็นไปอย่างทั่วถึง ชัยพัฒนาซูเปอร์ฟองแอร์มีประสิทธิภาพในการถ่ายเทออกซิเจนได้เท่ากับ 0.75 กิโลกรัมของออกซิเจนต่อแรงม้าต่อชั่วโมง และได้นำไปทดลองใช้งานที่วัดบวรนิเวศวิหาร และโรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า

4.เครื่องกลเติมอากาศแรงดันใต้น้ำ หรือชัยพัฒนาเวนจรี่ Chaipattana Aerator, Model RX-4 ใช้ปั๊มแบบจุ่ม (ไดรโว) เป็นตัวขับเคลื่อนน้ำให้ไหลออกไปตามท่อจ่ายน้ำ โดยปลายท่อทำเป็นคอคอด เพื่อดูดอากาศจากข้างบนผสมกับน้ำที่อัดลงด้านล่าง เครื่องนี้ทดสอบประสิทธิภาพในการถ่ายเทออกซิเจนได้เท่ากับ 0.55 กิโลกรัมของออกซิเจนต่อแรงม้าต่อชั่วโมง ติดตั้งใช้อยู่ที่กรมชลประทาน อ.ปากเกร็ด จ.นนทบุรี

5.เครื่องกลเติมอากาศระบบอัดอากาศและดูดน้ำ หรือชัยพัฒนาแอร์เจท Chaipattana Aerator, Model RX-5C เป็นเครื่องกลเติมอากาศที่ใช้ใบพัดหมุนอยู่ใต้น้ำให้เกิดการปั่นป่วนและมีความเร็วสูง สามารถดึงอากาศจากด้านบนลงมาสัมผัสกับน้ำด้านล่างได้อย่างมีประสิทธิภาพ ชัยพัฒนาแอร์เจทได้รับสิทธิบัตรเลขที่ 10304 เมื่อ พ.ศ. 2544

6.เครื่องกลเติมอากาศแบบตีน้ำสัมผัสอากาศ หรือเครื่องตีน้ำชัยพัฒนา Chaipattana Aerator, Model RX-6 ใช้ใบพัดตีน้ำให้กระจายเป็นฝอย เพื่อให้น้ำสัมผัสกับอากาศด้านบน ขณะนี้ติดตั้งใช้อยู่บึงมักกะสัน เป็นต้น

เฉพาะสิ่งประดิษฐ์กังหันน้ำชัยพัฒนานี้ มีผู้ทูลเกล้าฯ ถวายรางวัลสดุดีพระเกียรติคุณถึง 6 รางวัล ได้แก่

1.สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ ได้ทูลเกล้าฯ ถวายรางวัลที่ 1 ประเภทผลงานคิดค้น หรือสิ่งประดิษฐ์ซึ่งเป็นประโยชน์แก่ประเทศชาติประจำปี พ.ศ. 2536

2.องค์กรสิ่งประดิษฐ์ที่เก่าแก่ที่สุดของยุโรป ตั้งอยู่ที่ประเทศเบลเยียม (The Belgian Chamber of Inventor) ได้ทูลเกล้าฯ ถวายรางวัล เหรียญรางวัล และประกาศนียบัตร แด่พระองค์รวม 5 รางวัล ในหมวดการควบคุมมลพิษและสิ่งแวดล้อม

2.1 เหรียญรางวัล Prix OMPI (Organisation Mondiale de la Propriété Intellecuelle) หรือรางวัลสิ่งประดิษฐ์ดีเด่นระดับโลก พร้อมประกาศนียบัตร และเงินรางวัลจำนวน 2,000 เหรียญสหรัฐ

2.2 เหรียญรางวัล Gold Medal with Mention หรือรางวัลสรรเสริญพระอัจฉริยภาพแห่งการใช้เทคโนโลยีอย่างมีประสิทธิภาพ และประกาศนียบัตร เกียรตินิยมจากบรัสเซลส์ ยูเรกา ประจำปี พ.ศ. 2543

2.3 รางวัล Grand Prix International เป็นรางวัลผลงานด้านการประดิษฐ์ดีเด่นสูงสุด โดย International Council of the World Organisation of Periodical Press เป็นผู้ทูลเกล้าฯ ถวาย

2.4 ถ้วยรางวัล Minister J. CHABERT เป็นรางวัลผลงานด้านสิ่งประดิษฐ์ดีเด่น Minister of Economy of Brussels Capital Region เป็นผู้ทูลเกล้าฯ ถวาย

2.5 ถ้วยรางวัล Yugoslavia Cup เป็นรางวัลสรรเสริญพระอัจฉริยภาพของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช โดยกลุ่มประเทศยูโกสลาเวียเป็นผู้ทูลเกล้าฯ ถวาย

โดยเกณฑ์การถวายรางวัลคือทุกสิ่งประดิษฐ์จะต้องนำไปใช้ได้อย่างกว้างขวาง เกิดประโยชน์ต่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตและสิ่งแวดล้อมทั่วโลก

ในโอกาสนี้ คณะกรรมการได้ประกาศยกย่องพระอัจฉริยภาพ และกล่าวเทิดพระเกียรติคุณของพระองค์ว่า

“พระมหากษัตริย์ของไทยทรงเป็นนักพัฒนา มีพระวิริยะอันสูงส่ง มีพระอัจฉริยภาพและพระวิสัยทัศน์ที่ดี ทรงงานหนักเพื่อประชาชนของพระองค์เอง ทรงใช้เทคโนโลยีที่เรียบง่าย สิ่งประดิษฐ์ในพระองค์ สามารถนำไปใช้งานได้อย่างกว้างกวางทั่วโลก”