วิบากกรรมข้าวไทย

โดย...กรกิจ ดิษฐาน

ผมคิดมาเสมอว่า เมืองไทยเราจริงจังกับการเป็นผู้ส่งออกข้าวติดอันดับโลก แต่ไม่สนใจที่จะทำให้ชาวนารวยที่สุดในโลก พอตกอันดับชาติส่งออกก็ทุรนทุราย แต่กับเรื่องปัญหาชาวนาไม่ค่อยใส่ใจนัก

เมืองไทยนั้นเจริญมาได้เพราะขายข้าวมาก่อน แต่ผ่านมาเป็นร้อยปีนับแต่เปิดตลาดข้าวไปสู่ชาวโลก ชีวิตชาวนาก็ยังไม่เจริญสักที

ความบิดเบี้ยวที่ว่านี้เกิดจากอะไร?

ผมลองพลิกงานวิจัยดู พอจะเห็นคำตอบรางๆ เลยลองสรุปคร่าวๆ อย่างนี้

1.แต่ก่อนคนไทยปลูกข้าวเอง สีเองกินเอง ไม่ค่อยมีหนี้ จนกล่าวกันว่าใครซื้อข้าวกินถือว่าขี้เกียจและเป็นพวกที่อยากทำให้ราคาข้าวต่ำ กระทั่งสมัยรัชกาลที่ 4 เปิดตลาดส่งออกข้าว มีการส่งเสริมให้ปลูกข้าวด้วยการลดภาษีที่ดินซึ่งไทยต่ำที่สุดในเอเชีย สภาพดินฟ้าก็เอื้อกับการปลูกข้าวอย่างมาก แต่ผลผลิตต่ำอย่างเหลือเชื่อ เพราะการจัดการชลประทานและที่ดินไม่ดี แถมระบบค้าขายยังให้เอกชนนำ รัฐบาลแทบไม่ทำอะไรเป็นชิ้นเป็นอัน ทุกวันนี้ก็ยังเป็นเช่นนั้น

2.เมื่อประมาณ 100 ปีก่อนเมียนมาเป็นผู้ส่งออกข้าวรายใหญ่ที่สุด มีสภาพดินฟ้าเหมือนไทย แต่ระบบชลประทานดีกว่ามาก (เพราะอังกฤษสร้างให้) ทำใผ้ผลผลิตสูงแซงไทย ส่วนไทยมีการเสนอโครงการชลประทานใหญ่ๆ ตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5 แต่ล้มไปเกือบหมด เหลือแค่โครงการเล็กๆ ทุกวันนี้ข้าวไทยไม่ได้แข่งกับเมียนมา แต่ยังต้องแข่งกับเวียดนามแบบหายใจรดต้นคอกัน เพราะเรายังไม่ทันเรื่องเพิ่มผลผลิต และชลประทานไม่ครอบคลุม (ปัญหาเดิมๆ)

3.ประมาณ 2460 กว่าๆ ชาวนาผูกติดกับโรงสีของคนจีนกับฝรั่งแบบเต็มตัว จีนในไทยส่งออกข้าวไปเอเชียบูรพา มาลายา สิงคโปร์ ฝรั่งส่งออกข้าวไปยุโรปกับอเมริกา “คนไทยปลูกอย่างเดียว” ตอนหลังโรงสีเป็นของคนเชื้อสายจีน 90% ทุกวันนี้ก็ยังเป็นเช่นนั้น สมัยนั้นรัฐบาลพยายามจะแทรกแซงการผูกขาดของโรงสี แต่ทำได้นิดหน่อย เช่น ตั้งสหกรณ์ ซึ่งหลักการดีแต่ผลสัมฤทธิ์จิ๊บจ๊อย และทุกวันนี้ก็ยังอีหรอบเดิม

4.หลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง เพราะกลัวการผูกขาดคณะราษฎรจึงตั้งบริษัทข้าวไทย ได้โรงสีข้าวจีน 10 โรงใหญ่มาจัดการ ซึ่งได้ผลพอควร แต่แล้วหลังสงครามไทยถูกบังคับให้ขายข้าวราคาถูกมากให้อังกฤษ (โทษฐานร่วมมือกับญี่ปุ่น) ทั้งๆ ที่ตอนนั้นความต้องการข้าวในตลาดโลกสูงมาก แต่ไทยขายแล้วเข้าเนื้อ แถมรัฐบาลยังผูกขาดการค้าข้าวเพื่อเอาไปประเคนให้อังกฤษ 1.5 ล้านตัน ชาวนากับคนกินตายหยังเขียด ดีที่มีตลาดมืดมาช่วยไว้

เรื่องนี้ยังไม่จบ สัปดาห์หน้าจะมาต่อครับ