ฝนตกก็แช่ง-ฝนแล้งก็ด่า

....อรุณ จิตชวาลา

ภัยธรรมชาติยิ่งนับวันยิ่งหลากหลายและยิ่งรุนแรง ล่าสุดคือเรื่องน้ำท่วมในประเทศจีนกับปากีสถาน ซึ่งเริ่มสร้างความเสียหายมาเดือนกว่าแล้ว แต่ก็ยังไม่ยอมหยุด มีผู้คนถูกผลกระทบนับสิบล้านคน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในปากีสถานที่เจ้าหน้าที่ยูเอ็นประกาศว่า ขอบเขตของความสูญเสียมากกว่าสึนามิเมื่อ 5 ปีก่อนเสียอีก

เกือบจะพร้อมกัน ในประเทศรัสเซีย กลับมีปัญหาภัยแล้งและไฟป่าครั้งร้ายแรงที่สุดในประวัติศาสตร์ของประเทศ

วันนี้ผมจะขอพูดเฉพาะเรื่องไฟป่าในรัสเซีย ซึ่งถึงแม้ขณะนี้สถานการณ์จะดีขึ้นมากแล้ว และความเสียหายโดยรวมจะน้อยกว่าปากีสถาน แต่มีผลกระทบกว้างไกลในหลายมิติ รวมทั้งอาจจะมีบทเรียนที่เป็นประโยชน์กับเราด้วย

เมื่อนึกถึงรัสเซีย เรามักจะนึกถึงอากาศหนาวจัด บ้านเมืองและถนนหนทางถูกปกคลุมด้วยหิมะและน้ำแข็ง ผู้คนสรวมใส่เสื้อขนสัตว์กันหนาวหลายชั้นจนตัวกลม

แต่ฤดูร้อนปีนี้รัสเซียทั้งร้อนและแล้งจัด อุณหภูมิขึ้นสูงกว่า 40 องศาเซลเซียส สูงที่สุดเท่าที่เก็บสถิติมาร้อยกว่าปี และกล่าวกันว่าน่าจะสูงที่สุดในรอบ 1,000 ปีเลยทีเดียว

ภาวะอากาศร้อนจัด บวกกับภาวะอากาศเป็นพิษจากควันไฟป่า เชื่อว่าเป็นสาเหตุการตายก่อนเวลาอันควรของคนนับหมื่นคน

ไฟป่าเริ่มไหม้และขยายวงจนอยู่ในระดับที่ควบคุมไม่ไหวในช่วงปลายเดือน ก.ค. และทวีความรุนแรงตลอดต้นเดือน ส.ค. ในขณะหนึ่งๆ จะมีพื้นที่ถูกไฟไหม้หลายร้อยจุด เมื่อรวมกับจุดที่ดับได้แล้วจะมีทั้งหมดหลายพันจุดทั่วประเทศ ส่วนใหญ่อยู่ในเขตทวีปยุโรป รวมทั้งบริเวณใกล้กรุงมอสโก

สถานการณ์เริ่มดีขึ้นในช่วงกลางเดือน ส.ค. เมื่อฝนเริ่มตก ทำให้อุณหภูมิลดลง อากาศเป็นพิษน้อยลง และทัศนวิสัยดีขึ้น

ในช่วงที่สถานการณ์ไฟป่าคับขัน รัสเซียต้องยอมรับความช่วยเหลือในการดับไฟจากประเทศต่างๆ กว่า 20 ประเทศ

ไฟป่าครั้งนี้มีผลกระทบในวงกว้าง ไม่จำกัดเฉพาะภายในประเทศรัสเซีย ดังนี้

เรื่องแรก ผลผลิตข้าวสาลีเสียหาย 2025% รัฐบาลรัสเซียต้องประกาศห้ามส่งออกตั้งแต่กลางเดือน ส.ค.จนถึงสิ้นปี เพื่อสงวนไว้ให้เพียงพอกับความต้องการบริโภคในประเทศ และเพื่อป้องกันไม่ให้อัตราเงินเฟ้อสูงเกินสมควร จากหมวดอาหารที่ราคาสูงขึ้น

รัสเซียเป็นประเทศส่งออกข้าวสาลีอันดับ 3 ของโลก ผลกระทบโดยตรงคือปริมาณข้าวสาลีหายไปจากตลาดโลกหลายล้านตัน และราคาตลาดโลกภายในเดือนเดียวสูงขึ้นเกือบเท่าตัว ตลอดจนพลอยฉุดราคาธัญพืชและอาหารอื่นๆ ให้สูงขึ้นตาม เช่น ข้าวโพดสูงขึ้นประมาณ 30% และข้าวเกือบ 25% แม้แต่ราคาหุ้นในตลาดหลักทรัพย์ของกลุ่มอาหารและกลุ่มโรงเบียร์ก็ถูกกระทบ เพราะคาดกันว่าราคาวัตถุดิบที่สูงขึ้นจะทำให้กำไรลดลง

ในแง่มุมนี้ ข่าวร้ายของรัสเซียน่าจะเป็นข่าวดีสำหรับประเทศไทยและเกษตรกรไทย เนื่องจากเราเป็นประเทศที่ผลิตและส่งออกสินค้าเกษตรรายใหญ่รายหนึ่ง

อย่างไรก็ตาม ผลพลอยได้ที่เกิดกับเกษตรกรไทยในครั้งนี้อาจจะมีจำกัด ด้วยเหตุผล 2 ประการ คือ

หนึ่ง สต๊อกข้าวสาลีและธัญพืชอื่นๆ ทั่วโลกอยู่ในระดับสูง อันเนื่องมาจากผลผลิตที่ออกมาดีในฤดูก่อน ทำให้อุปทานที่หายไปจากรัสเซียไม่ทำให้เกิดภาวะอดอยากขาดแคลน เพียงแต่ทำให้ปริมาณสำรองลดลง และลดความเสี่ยงให้กับเกษตรกรเรื่องผลผลิตล้นตลาด

สอง ค่าเงินบาทในช่วงเวลาเดียวกันนี้แข็งขึ้นต่อเนื่อง ทำให้เกษตรกรไทยได้ประโยชน์จากราคาตลาดโลกที่สูงขึ้นไม่เต็มเม็ดเต็มหน่วย แต่เรื่องนี้คงแก้ไขยาก เพราะที่ผ่านมาเกษตรกรไม่ค่อยมีปากมีเสียง ต้องรอให้กลุ่มพ่อค้าและผู้ส่งออกโวยวาย เช่นในเรื่องที่ประเทศคู่แข่งคือเวียดนามลดค่าเงิน แต่เรากลับสวนทางด้วยการทำให้ค่าเงินแข็งขึ้น เป็นต้น

ผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทยคนปัจจุบันก็ใกล้เกษียณอายุแล้ว คงไม่มีใครในรัฐบาลที่อยากไปทะเลาะกับท่านในขณะนี้

เรื่องถัดมา คือเรื่องผลกระทบของไฟป่าที่มีต่อโครงการนิวเคลียร์และสารกัมมันตรังสี

ในช่วงที่ไฟป่ากำลังลุกลามขยายวง มหาอำนาจอย่างรัสเซียตกอยู่ในสถานการณ์ที่รัฐบาลแทบจะควบคุมอะไรไม่ได้ ความเสี่ยงเกี่ยวกับนิวเคลียร์ที่ผู้เชี่ยวชาญภายนอกมองเห็นและเป็นห่วงมีอยู่ 2 จุดคือ

หนึ่ง ไฟป่าที่ลามเข้าไปใกล้บริเวณที่เกิดอุบัติเหตุโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ระเบิดที่เชอร์โนบิลเมื่อ 20 กว่าปีก่อน อาจโหมกระพือให้เถ้ากัมมันตรังสีที่ยังหลงเหลืออยู่ในดินให้ล่องลอยตามกระแสลมไปตกในแหล่งชุมชนอีกทั้งในรัสเซียและในประเทศอื่นๆ

สอง เข้าใจกันว่า ในครั้งนี้มีศูนย์วิจัยและจัดเก็บวัสดุนิวเคลียร์บางแห่ง ซึ่งเป็นความลับของทางการรัสเซีย ถูกไฟป่าลุกลาม จนต้องมีการขนย้ายอุปกรณ์เพื่อหนีไฟ ซึ่งถ้าขนย้ายไม่ทัน หรือไม่หมด หรือมีส่วนที่เคลื่อนย้ายไม่ได้ แล้วถูกไฟไหม้ หรือเกิดอุบัติเหตุระหว่างการขนย้าย ก็อาจทำให้เกิดโศกนาฏกรรมขึ้นมาได้

ก็หวังว่าเรื่องนี้จะเป็นบทเรียนอีกบทหนึ่ง สำหรับคนที่อยากจะเห็นมีโรงงานไฟฟ้านิวเคลียร์ตั้งอยู่ในประเทศไทย ให้โปรดพิจารณาให้ถ่องแท้ว่า บุคลากรของเราจะมีความเชี่ยวชาญและความพร้อมเพียงใด ในการรองรับสิ่งที่ไม่คาดฝันต่างๆ ที่อาจเกิดกับโรงงานไฟฟ้านิวเคลียร์ ทั้งในทางตรงและทางอ้อม

เรื่องสุดท้าย คือเรื่องสิ่งแวดล้อม ประธานาธิบดี เมดเวเดฟ ของรัสเซียกล่าวในเชิงเตือนสติชาวโลกว่า ถ้ายังมีใครในโลกนี้ที่คิดว่าปัญหาโลกร้อนเป็นเรื่องเพ้อฝัน ก็หวังว่าไฟป่าครั้งนี้จะช่วยปลุกให้ตื่นขึ้นมาเผชิญหน้ากับความเป็นจริง