พระพุทธนวราชบพิตร จากพระราชดำริ เพื่อชาวไทย

โดย...ส.สต

ผู้เขียนได้มีโอกาสกราบบูชาพระพุทธนวราชบพิตร ที่ห้องทำงานผู้ว่าราชการจังหวัดตากเจริญฤทธิ์ สงวนสัตย์ เมื่อวันที่ 19 ต.ค. 2559 นับว่าเป็นบุญยิ่งนัก เพราะพระพุทธรูปองค์นี้มีประวัติการสร้างเป็นที่น่าอัศจรรย์ คือเกิดจากพระราชดำริในพระบาทสมเด็จพระปรมินทร มหาภูมิพลอดุลยเดชโดยตรง เมื่อ พ.ศ. 2509 แล้วทรงมอบให้เป็นพระพุทธรูปประจำจังหวัดทั่วประเทศ

การที่ผมมีโอกาสบูชาก็เนื่องจากได้ร่วมเดินทางไปกับคณะของคุณเกษม มูลจันทร์ อดีตรองอธิบดีกรมคุมประพฤติ ปัจจุบันเป็นผู้ช่วยเลขาธิการสถาบันโพธิคยาวิชชาลัย 980 ที่เป็นองค์กรส่งเสริมพระพุทธศาสนา ซึ่งคุณเกษมกับท่านผู้ว่าราชการจังหวัดตากนั้นรู้จักกันดี เมื่อคณะจะเดินทางไปเมียนมาโดยรถยนต์ผ่านด่านแม่สอด จึงแวะคารวะ และแจ้งโครงการธรรมยาตราให้ผู้ว่าราชการจังหวัดทราบด้วย

การไปเมียนมาของคณะคุณเกษมเพื่อสำรวจเส้นทางที่สถาบันโพธิคยาจะนิมนต์พระสงฆ์ 5 ประเทศ ญาติโยม และสื่อมวลชนรวมกัน 100 กว่าชีวิต เดินทางธรรมยาตรา เพื่อสร้างมิตรสัมพันธ์ระหว่างประเทศ โดยมีพระพุทธศาสนาเป็นแกนในระหว่างวันที่ 10-24 มี.ค. 2560 ซึ่งท่านผู้ว่าฯ รับปากจะสนับสนุนเต็มที่

เกษม มูลจันทร์ (ซ้าย) เจริญฤทธิ์ สงวนสัตย์

 

ในห้องท่านผู้ว่าฯ นั้นมีห้องพระเป็นสัดส่วน ผู้เขียนจึงได้ไหว้พระและเห็นพุทธลักษณะพระพุทธนวราชบพิตร ที่โต๊ะบูชาก็ดีใจที่ได้กราบ เพราะชาวบ้านอย่างเราหาโอกาสยาก

ข้อมูลจากหนังสือองค์พุทธมามกะ ได้กล่าวถึงพระพุทธนวราชบพิตรว่า เป็นพระพุทธรูปปางมารวิชัย หน้าตักกว้าง 23 ซม. สูง 40 ซม. พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช มีพระราชดำริที่จะให้สร้างขึ้น เพื่อประดิษฐานไว้ ณ จังหวัดต่างๆ ทุกจังหวัดทั่วประเทศเมื่อ พ.ศ. 2509 และได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ ไพฑูรย์ เมืองสมบูรณ์ ข้าราชการกองหัตถศิลป์ กรมศิลปากร เข้ามาปั้นพระพุทธปฏิมานี้ในพระราชฐาน ณ พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน และได้ทรงตรวจพระพุทธลักษณะของพระพุทธปฏิมานั้นจนเป็นที่พอพระราชหฤทัยแล้ว จึงได้โปรดเกล้าฯ ให้นายช่างเททองหล่อพระพุทธรูปนั้นเมื่อวันที่ 28 เม.ย. 2509 และได้โปรดเกล้าฯ ให้ขนานพระนามพระพุทธรูปนั้นว่า “พระพุทธนวราชบพิตร”

ที่ฐานบัวหงายของพระพุทธนวราชบพิตรนั้น ได้ทรงบรรจุพระพุทธรูปพิมพ์ไว้ 1 องค์ พระพุทธรูปพิมพ์นี้ (สมเด็จจิตรลดา) พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชได้ทรงสร้างขึ้นด้วยพระหัตถ์ ประกอบด้วยผงศักดิ์สิทธิ์ต่างๆ ทั้งในพระองค์และจากจังหวัดต่างๆ ทุกจังหวัด ดังมีรายละเอียดอยู่ตอนท้ายนี้

พระพุทธรูปนวราชบพิตรนั้น นอกจากจะเป็นนิมิตหมายแห่งคุณพระรัตนตรัย อันเป็นที่เคารพบูชาสูงสุดแห่งพุทธศาสนิกชนทั่วไปแล้วยังเป็นนิมิตหมายแห่งความผูกพัน เป็นอันหนึ่งอันเดียวกันระหว่างองค์พระมหากษัตราธิราชกับบรรดาพสกนิกรของพระองค์ ในทุกจังหวัดทั่วราชอาณาจักร และพระพุทธรูปพิมพ์ซึ่งได้บรรจุไว้ที่ฐานบัวหงายขึ้น ก็ประกอบด้วยวัตถุศักดิ์สิทธิ์ต่างๆ อันศาสนิกชนทั่วราชอาณาจักรได้ปฏิบัติบูชาสืบเนื่องกันมาเป็นเวลาช้านาน

พระพุทธนวราชบพิตร จึงเป็นพระพุทธรูปที่สำคัญยิ่งองค์หนึ่งในรัชกาลปัจจุบัน สำนักพระราชวังจึงเห็นควรวางระเบียบปฏิบัติเกี่ยวกับพระพุทธรูปนวราชบพิตร เมื่อวันที่ 20 มี.ค. 2510 ดังนี้

1.เมื่อจังหวัดใดได้รับพระราชทานไปแล้ว ให้ประดิษฐานพระพุทธรูปนั้นไว้ ณ ที่อันควรในศาลากลางจังหวัด

2.เมื่อทางจังหวัดมีงานพิธีใดๆ ซึ่งต้องตั้งที่บูชาพระรัตนตรัยก็ให้อัญเชิญพระพุทธนวราชบพิตรมาประดิษฐานเป็นพระบูชาในพิธีนั้นๆ ทั้งนี้ยกเว้นพิธีที่กระทำในโบสถ์ วิหาร หรือปูชนียสถานใดๆ ซึ่งมีพระประธานหรือมีปูชนียวัตถุอื่นใดเป็นประธานอยู่แล้ว และยกเว้นพิธีซึ่งต้องใช้พระพุทธรูปอื่นเป็นประธานโดยเฉพาะ เช่น พระพุทธคันธารราษฎร์

3.เมื่อเสด็จพระราชดำเนินไปยังจังหวัดเพื่อทรงเป็นประธานในพระราชพิธี หรือพิธีทางจังหวัดก็ดี ก็ให้ทางจังหวัดอัญเชิญพระพุทธรูปนวราชบพิตรมาประดิษฐานเป็นพระประธานในพระราชพิธีนั้นๆ ทุกครั้ง หากพระราชพิธีหรือพิธีนั้นๆ กระทำในพระอารามหรือในปูชนียสถาน ซึ่งมีพระประธานหรือปูชนียวัตถุอื่นใดเป็นประธานอยู่แล้ว ก็ให้อัญเชิญพระพุทธนวราชบพิตรไปประดิษฐาน ณ ที่บูชาเป็นต่างหากอีกที่หนึ่ง เพื่อทรงนมัสการ

เกษม มอบของที่ระลึกแด่เจริญฤทธิ์

 

4.เมื่อเสด็จพระราชดำเนินไปทรงประกอบพระราชกรณียกิจ ณ จังหวัด ให้ทางจังหวัดอัญเชิญพระพุทธนวราชบพิตรไปประดิษฐานไว้ ณ ที่บูชา เพื่อทรงนมัสการในพลับพลาหรือที่ประทับซึ่งได้จัดไว้ในกรณีนี้ หากท้องที่ที่เสด็จพระราชดำเนินนั้นห่างไกลจากศาลากลางจังหวัด และเป็นที่ทุรกันดารไม่สะดวกแก่การคมนาคม หรือการเสด็จพระราชดำเนินนั้นเป็นการรีบด่วน หรือเพียงเป็นการเสด็จพระราชดำเนินผ่าน ทางจังหวัดจะพิจารณาให้งดเสียก็ได้ ตามแต่จะเห็นควร

5.เมื่อเสด็จพระราชดำเนินไปประทับแรม ณ จังหวัด ให้ทางจังหวัดอัญเชิญพระพุทธนวราชบพิตรมาประดิษฐานไว้ ณ ที่บูชา ในพลับพลาหรือในที่ประทับตลอดเวลาที่ประทับแรมอยู่ และให้อัญเชิญกลับไปยังศาลากลางเมื่อเสด็จพระราชดำเนินกลับแล้ว ในการนี้ให้กองมหาดเล็กปฏิบัติเช่นเดียวกับระเบียบแบบแผนที่มีอยู่แล้ว เกี่ยวกับพระชัยนวโลหะประจำรัชกาล

6.หากทางจังหวัดเห็นสมควรจะอัญเชิญพระพุทธนวราชบพิตรออกให้ประชาชนได้นมัสการบูชาในงานเทศกาลใดๆ ก็ให้กระทำได้ตามแต่จะเห็นสมควร

อนึ่ง การปิดทองที่องค์พระพุทธรูปนั้นอาจทำให้พระพุทธรูปเสียความงามไปบ้าง ถ้าหากทางจังหวัดจะประดิษฐานพระพุทธนวราชบพิตรบนฐานซึ่งทำด้วยวัตถุอันอาจปิดทองได้อีกชั้นหนึ่งให้ประชาชนได้ปิดทองได้ ก็จะเป็นการเหมาะสมยิ่งขึ้น

 การได้กราบบูชาพระพุทธนวราชบพิตร ที่เป็นพระราชดำรินั้น นับว่าเป็นบุญยิ่งนัก