ยานอวกาศตกกระแทกดาวอังคาร

โดย...วรเชษฐ์ บุญปลอด

ชะตากรรมของยานสกีอาปาเรลลีที่องค์การอีซาของยุโรปและรอสคอสมอสของรัสเซียส่งไปลงบนพื้นผิวดาวอังคารได้รับการยืนยันแล้วว่าเสียหายอย่างสิ้นเชิง โดยมีหลักฐานจากภาพความละเอียดสูงที่ยานอวกาศของนาซ่าซึ่งโคจรอยู่รอบดาวอังคารสามารถถ่ายไว้ได้

อีซาและรอสคอสมอสได้ร่วมกันส่งยานอวกาศไปสำรวจดาวอังคารโดยเดินทางออกจากโลกเมื่อกลางเดือน มี.ค. 2559 โครงการนี้มีชื่อว่าเอ็กโซมาร์ส (ExoMars ย่อมาจาก Exobiology on Mars) ประกอบด้วยยานทีจีโอซึ่งส่งไปโคจรรอบดาวอังคารกับยานสกีอาปาเรลลี ที่ไปลงจอดบนพื้นผิวดาวอังคาร

วันที่ 19 ต.ค. 2559 ยานสกีอาปาเรลลี ซึ่งตั้งชื่อตามนักดาราศาสตร์ชาวอิตาลีผู้มีผลงานเด่นในการสังเกตดาวอังคารผ่านกล้องโทรทรรศน์เมื่อคริสต์ศตวรรษที่ 19 มีกำหนดลงแตะพื้นผิวดาวอังคารอย่างนุ่มนวล โดยอาศัยเกราะกันความร้อน ร่มชูชีพ เรดาร์วัดระยะจากพื้นผิว และจรวดช่วยชะลอความเร็วขณะลงจอด

ทว่า การลงจอดไม่เป็นไปตามคาด สัญญาณจากสกีอาปาเรลลีขาดหายไปขณะอยู่ในกระบวนการซึ่งยาวนาน 6 นาที นับจากแตะบรรยากาศจนถึงลงสู่พื้นดินดาวอังคาร ช่วงแรกอีซาจึงไม่ทราบว่าเกิดอะไรขึ้นกับการลงจอด ทราบเพียงว่าร่มชูชีพกางออกสำเร็จ แต่ระยะเวลาของการจุดจรวดเพื่อลดความเร็วก่อนถึงพื้นกลับสั้นกว่าที่ควรจะเป็น จึงคาดหมายว่าการลงจอดอาจไม่นุ่มนวลอย่างที่วางแผนไว้ แต่อีซาก็หลีกเลี่ยงที่จะพูดว่ายานสกีอาปาเรลลีอาจตกกระแทกพื้นดิน

วันที่ 25 ต.ค. 2559 องค์การนาซ่าได้ใช้กล้องถ่ายภาพบนยานมาร์สรีคอนเนสเซนซ์ออร์บิเตอร์ (Mars Reconnaissance Orbiter) หรือเอ็มอาร์โอ ซึ่งถูกส่งไปเข้าสู่วงโคจรรอบดาวอังคารเมื่อเดือน มี.ค. 2549 ถ่ายภาพพื้นผิวบริเวณจุดตกของยานสกีอาปาเรลลี ภาพถ่ายดังกล่าวตอบคำถามได้อย่างชัดเจนว่าเกิดอะไรขึ้นกับยานอวกาศของอีซา

ภาพนี้แสดงให้เห็นหลุมเล็กๆ ที่มีรอยไหม้ดำตรงจุดตก นอกจากนี้ยังมีส่วนประกอบอื่นๆ ที่ใช้ในการลงจอดอยู่ห่างออกไป ทั้งร่มชูชีพและโล่กันความร้อน คาดว่าหลุมที่เกิดจากการตกกระแทกและเผาไหม้ของยานสกีอาปาเรลลีอาจมีความลึกราว 50 เซนติเมตร

ภาพถ่ายบริเวณใกล้จุดตกของยานแสดงให้เห็นรอยดำเป็นเส้นโค้ง ซึ่งยังไม่สามารถอธิบายได้ว่าเกิดจากอะไร คาดว่าอาจเกี่ยวข้องกับการระเบิด และมีจุดสว่างอยู่ใกล้ๆ อาจเป็นชิ้นส่วนของยาน หรือเกิดจากสัญญาณรบกวน ห่างไปทางใต้ของจุดตกราว 1.4 กิโลเมตร (กม.) มองเห็นร่มชูชีพขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 12 เมตร และโล่กันความร้อนที่ยังติดอยู่ด้วยกัน

อีซาระบุว่าร่มชูชีพและโล่กันความร้อนถูกปล่อยเร็วกว่าที่วางแผนไว้ การจุดจรวดช่วยลดความเร็วของยานเกิดขึ้นนานเพียงไม่กี่วินาที แทนที่จะเป็น 60 วินาที ก่อนที่ยานจะตกอย่างเสรีจากความสูงราว 2-4 กม. ถึงพื้นดินด้วยความเร็วราว 300 กม./ชั่วโมง นาซามีแผนจะให้ยานมาร์สรีคอนเนสเซนซ์ออร์บิเตอร์ถ่ายภาพบริเวณดังกล่าวอีกหลายครั้ง เพื่อให้ได้ข้อมูลมากที่สุดสำหรับช่วยในการสอบสวนหาสาเหตุต้นตอของปัญหาอันนำไปสู่การตกกระแทกพื้นดินของยาน

นับเป็นอีกครั้งที่ยานอวกาศที่ส่งไปลงบนดาวอังคารประสบความล้มเหลว แสดงให้เห็นว่าแม้เทคโนโลยีปัจจุบันจะก้าวหน้าไปพอสมควร แต่การนำยานไปลงบนดาวอังคารด้วยระบบอัตโนมัติยังคงมีความเสี่ยงสูง