งานชีวิต... เผชิญหน้า วิกฤตชีวิต

โดย...ชัยยศ จิรพฤกษ์ภิญโญ เครือข่ายพุทธิกา http://budnet.org

เราทุกคนต่างมีช่วงเวลาของการเผชิญวิกฤตชีวิตในรูปของการเผชิญความยากลำบาก อึดอัดคับข้องใจ เจ็บปวด สูญเสีย ความรุนแรงของวิกฤตชีวิตทำให้แนวทางชีวิต ระบบคุณค่า ความเชื่อต่างๆ ที่เคยยึดถือถูกกระทบกระเทือน สั่นคลอน และหากรุนแรงมากสิ่งที่เคยยึดถือก็อาจถึงขั้นพังทลาย

ราวบ่ายสี่โมงของวันที่ 13 ต.ค. 2559 มิ่งขวัญของปวงชนชาวไทยพ่อหลวงหรือในหลวง พ่อผู้เป็นที่รักได้จากไป ความเศร้าโศก ความอาลัยรักครอบคลุมทุกดวงใจของคนไทย การสูญเสียเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตคน ทุกชีวิตต่างมีวิกฤตเข้ามาทดสอบในการข้ามผ่าน และแต่ละครั้งที่ข้ามผ่านก็จะทำให้เราเติบโตเป็นคนใหม่ที่มีประสบการณ์ชีวิตมากขึ้น วุฒิภาวะมากขึ้น ในทุกวิกฤตจึงมีโอกาสของการเติบโตอยู่เสมอ

สิ่งที่สำคัญ คือ การเรียนรู้ และเตรียมพร้อมว่า หากวันใดที่เราต้องประสบกับเหตุการณ์ที่นำความเสียใจ ผิดหวัง ทุกข์ใจ ทำอย่างไรจึงจะผ่านวิกฤตไปสู่โอกาสได้ บททดสอบที่เข้ามาในรูปวิกฤตชีวิตจึงเป็นเสมือนด่านทดสอบพลังและคุณภาพของสุขภาพจิต RQ (Resilience Quotient) ว่ามีคุณภาพอย่างไร มากน้อยเพียงใด นิยามของสุขภาพจิต RQ คือ ความสามารถทางอารมณ์ จิตใจ ในการปรับตัวและฟื้นตัวกลับสู่ภาวะปกติ ภายหลังที่พบกับเหตุการณ์วิกฤตหรือสถานการณ์ที่ก่อให้เกิดความยากลำบากในชีวิต

พลังสุขภาพจิต เป็นความสามารถของคนเราที่มีอยู่แล้ว และนำมาใช้เมื่อต้องเอาชนะปัญหา อุปสรรค หรือความยากลำบาก และพลังนี้แท้จริง คือ พลังของความอึด ฮึด สู้ ซึ่งมีอยู่ในตัวมนุษย์ทุกคน หลายคนเลือกที่จะอดทน ต่อสู้แบกรับกับความยากลำบาก หลายคนเลือกที่จะยืนหยัดดำรงและรักษาไว้ซึ่งระบบคุณค่าที่มีความหมาย ความสำคัญต่อชีวิต หลายคนเลือกที่จะไม่ยอมแพ้แรงกดดันจากกระแสสังคม ค่านิยมเพื่อธำรงไว้ซึ่งหลักการการดำเนินชีวิตที่ดีงามของตน

พลังอึด มาจากความเป็นตัวเรา I am คือ พลังคุณค่าในตนเอง เมื่อคนเรามีความเชื่อมั่นในตนเอง มองเห็น ตระหนักรู้ และเคารพในคุณค่าของตนเอง บุคคลผู้นั้นจะสามารถอดทนต่อแรงกดดันได้ สามารถมองสิ่งต่างๆ ที่มากดดัน สามารถสร้างมุมมองเชิงบวก มองวิกฤตเป็นโอกาส มองเห็นความหวัง แสงสว่างท่ามกลางสถานการณ์ชีวิตอันยากลำบากได้

พลังฮึด มาจาก I have คือ พลังกำลังใจที่มาจากการมีคนรัก ครอบครัว เพื่อน คนรอบข้าง หรือสิ่งที่เขาศรัทธา ยึดเหนี่ยว เช่น คำสอนของครูบาอาจารย์ สายสัมพันธ์ที่เชื่อมโยงกับบุคคลผู้เป็นที่รัก อุดมการณ์ ระบบคุณค่า เช่น ความรัก ความเมตตา หรือการเชื่อมโยงกับรากลึกของตนเอง

พลังสู้ มาจาก I can คือ พลังที่เชื่อมั่นในความสามารถของตนเอง เชื่อมั่นในสติปัญญา จิตใจของตนเองในการจัดการกับปัญหา วิกฤตที่เข้ามาในชีวิต สามารถและรู้จักปรับเป้าหมายของชีวิตให้เป็นไปตามสภาพแวดล้อม เหตุปัจจัยเพื่อนำพาชีวิตไปสู่สิ่งที่ปรารถนา หรือบรรลุความต้องการของตน

ทั้งหมดนี้เป็นเสมือน “ทุนชีวิต” เป็นเสบียงคลังที่ใช้เพื่ออยู่รอดและดำเนินชีวิตท่ามกลางวิกฤตที่เข้ามา พลังสุขภาพจิตเป็นสิ่งที่ไม่ได้เกิดขึ้นลอยๆ แต่เกิดขึ้นด้วยการเรียนรู้ สั่งสม และสร้างเสริมจากประสบการณ์ชีวิต จากความสัมพันธ์อย่างมีคุณภาพที่เราได้เชื่อมโยงกับตนเอง กับสัมพันธภาพที่มีกับคนรอบข้าง รวมถึงต่อสังคมแวดล้อม วัฒนธรรม แนวทางฝึกฝนอาจเริ่มต้นจาก 1.สร้างความสัมพันธ์ที่ดีกับครอบครัว เพื่อน ญาติ พี่น้อง เพราะสิ่งนี้จะช่วยเราได้เมื่อเจอปัญหาสำคัญในชีวิต เสมือนการมีทุนสำรองคอยโอบอุ้มชีวิต 2.การมีอารมณ์ขัน เสียงหัวเราะ การคิดทางบวก การแสดงความรู้สึกที่ดี จะมีส่วนช่วยลดความทุกข์ในใจได้ ลดทอนพลังความเข้มข้นในความทุกข์ ความเจ็บปวดให้เบาลงได้

3.เรียนรู้จากประสบการณ์ มองความล้มเหลว ความผิดพลาดในฐานะบทเรียน เพื่อสามารถลุกขึ้นมาใหม่ สามารถให้กำลังใจตนเองด้วยการรัก และภูมิใจในตนเองถึงสิ่งดีๆ ที่เกิดขึ้น และไม่ยอมแพ้กับอุปสรรค แต่สามารถเรียนรู้และปรับตัวเพื่อเอาชนะอุปสรรคนั้น 4.มีความหวัง มองโลกในแง่ดี ปรับตัวเก่ง มีความอดทนอดกลั้นไม่ย่อท้อต่ออุปสรรค และสิ่งสำคัญ คือ 5.สามารถดูแลตนเองทั้งด้านสุขภาพร่างกายและจิตใจ มองเห็นศักยภาพของตนเอง ภูมิใจในตนเองว่าสามารถทำสิ่งต่างๆ ได้

ยามเมื่อเราเผชิญวิกฤตชีวิตที่เข้ามาท้าทาย หากเปรียบเทียบตัวเราเป็นภาชนะบรรจุของเหลว ของเหลวในภาชนะเปรียบเสมือนความสามารถทั้งหมดที่เรามีอยู่เพื่อรับมือกับวิกฤตที่เข้ามา ถ้าของเหลวมีสภาพเหมาะสม ก็จะสามารถรับมือกับวิกฤตนั้นได้ แต่ถ้าไม่สามารถรับมือหรือปรับตัวให้เหมาะสมได้ เราจำเป็นต้องจัดสรรองค์ประกอบในของเหลวให้เหมาะสม หมายถึง การเรียนรู้เพิ่ม หากว่าสิ่งนั้นในตัวเรามีน้อย หรือลดอะไรบางอย่าง หากว่ามีมากเกินไป

ดังเช่น 1.การปรับอารมณ์ เลือกใช้ หรือมีสติมากขึ้น แทนการใช้อารมณ์ที่เข้มข้นมากไป 2.การปรับความคิด ลดการคิดเชิงลบ หากว่าเรามองสิ่งต่างๆ ในเชิงลบมากไป และหรือการคิดทางบวกมากขึ้น มองเห็นด้านดีของเหตุการณ์แทนการจับผิดที่มากเกินไป 3.ปรับการกระทำเชิงสร้างสรรค์ให้มากขึ้น แม้จะเล็กน้อยเพื่อให้เหตุการณ์ดีขึ้น หรือการเพิ่มความยืดหยุ่นบางอย่างให้มากขึ้น เช่น ปรับเป้าหมาย ยืดหยุ่นตามสถานการณ์ เหตุปัจจัย 4.การเพิ่มเติมศรัทธา การเพิ่มเติมในความเชื่อมั่นว่าชีวิตมีคุณค่าและความหวัง แม้จะถูกทดสอบ ก็ช่วยทำให้เข้มแข็งขึ้น 5.การเพิ่มเติมมิตร การมีคนที่พร้อมรับฟัง และช่วยเหลือเรา 6.การเพิ่มเติมจิตใจให้เปิดกว้างขึ้นร่มเย็นขึ้น เปิดรับ และเข้าใจในความรู้สึกของอีกฝ่ายได้ แม้ประสบการณ์หรือความรู้สึก ความคิดนั้นจะเป็นสิ่งที่เราไม่คุ้นเคย

เราทุกคนต่างอยากที่จะหลีกเลี่ยงความทุกข์ หลีกห่างวิกฤตที่เข้ามา โชคร้ายที่เราหลีกเลี่ยงไม่ได้ โชคดีคือ เราสามารถเรียนรู้และเติบโตได้จากวิกฤตที่เข้ามา เพิ่มพูนความสามารถและเข้มแข็งของความฉลาดทางพลังสุขภาพจิต ซึ่งแท้จริงก็เพื่อรับมือวิกฤตครั้งยิ่งใหญ่คือ ความตายของตัวเราเอง ปราศจากการฝึกซ้อม เรียนรู้ เราจะรับมือไม่ได้ และไม่เป็นผลที่เกิดขึ้นคือ โศกนาฏกรรม

ขอเชิญชวนผู้สนใจอบรมเติมเต็มพลังสุขภาพจิต เพื่อพัฒนาตนเอง และสัมพันธภาพ ซาเทียร์ : สร้างมิตรไมตรีและการเติบโตในตน และสัมพันธภาพ 10-12 ธ.ค. ศกนี้ สอบถาม FB : ห้องโอบ-อุ่นใจ, Line : aj.yoy