ยานลงจอดบนดาวอังคารหาย

โดย...วรเชษฐ์ บุญปลอด

ปีนี้องค์การอวกาศยุโรปหรืออีซาและองค์การอวกาศรัสเซียหรือรอสคอสมอส ได้ร่วมกันส่งยานอวกาศไปสำรวจดาวอังคาร ยานไปถึงจุดหมายเมื่อสัปดาห์ที่แล้ว แต่สัญญาณจากยานที่มีกำหนดลงแตะพื้นผิวดาวอังคารเมื่อวันพุธที่ผ่านมากลับหายไป แสดงว่ามีสิ่งผิดปกติเกิดขึ้นขณะยานเคลื่อนผ่านบรรยากาศลงสู่พื้นผิว

เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นนี้แสดงว่ามีความเป็นไปได้ค่อนข้างสูงที่ยุโรปจะประสบความล้มเหลวอีกครั้งในการพยายามนำยานอวกาศไปลงบนดาวอังคาร ก่อนหน้านี้เมื่อปี 2546 อีซาเคยส่งยานบีเกิล 2 ของสหราชอาณาจักร เดินทางไปกับยานมาร์สเอ็กซ์เพรส เพื่อไปลงแตะพื้นผิวดาวอังคารในวันที่ 25 ธ.ค. 2546 แต่สัญญาณจากบีเกิล 2 กลับหายไป (ยานมาร์สรีคอนเนสเซนซ์ออร์บิเตอร์ของนาซาพบบีเกิล 2 ในภาพถ่ายเมื่อต้นปี 2558 ผลการวิเคราะห์แสดงว่ายานลงจอดได้ดี แต่แผงเซลล์สุริยะกางออกไม่เต็มที่ บดบังเสาอากาศที่บีเกิล 2 จะใช้ติดต่อกับมาร์สเอ็กซ์เพรส) ส่วนยานมาร์สเอ็กซ์เพรสยังคงทำงานอยู่ในวงโคจรรอบดาวอังคารจนถึงปัจจุบัน

โครงการสำรวจดาวอังคารล่าสุดของยุโรปและรัสเซียโครงการนี้ใช้ชื่อว่าเอกโซมาร์ส (ExoMars ย่อมาจาก Exobiology on Mars) ประกอบด้วยยานที่ไปโคจรรอบดาวอังคารกับยานที่ไปลงจอดบนพื้นผิว ยานโคจรมีชื่อว่าทีจีโอ (TGO ย่อมาจาก Trace Gas Orbiter) ยานที่ไปลงจอดมีชื่อว่าสกีอาปาเรลลี (Schiaparelli) มีเส้นผ่านศูนย์กลาง 2.4 เมตร สูง 1.8 เมตร ตั้งชื่อตาม โจวันนี สกีอาปาเรลลี นักดาราศาสตร์ชาวอิตาลี ยานสกีอาปาเรลลีรู้จักในอีกชื่อหนึ่งว่าอีดีเอ็ม (EDM ย่อมาจาก Entry, Descent and Landing Demonstrator Module) เนื่องจากเป็นการทดสอบระบบการลงจอดซึ่งจะนำไปใช้กับยานสำรวจดาวอังคารลำถัดไปในอีก 4 ปีข้างหน้า

ยานทีจีโอเข้าสู่วงโคจรรอบดาวอังคารได้เป็นผลสำเร็จตามเป้าหมาย แต่อีซาและรอสคอสมอสก็คงไม่สามารถยินดีกับความสำเร็จนี้ได้อย่างเต็มที่ เพราะสัญญาณจากยานสกีอาปาเรลลีที่ส่งไปลงบนดาวอังคารเมื่อวันที่ 19 ต.ค. 2559 เวลา 21.48 น. ได้ขาดหายไป โดยกล้องโทรทรรศน์อวกาศในอินเดียและยานมาร์สเอ็กซ์เพรสรับสัญญาณอ่อนๆ ได้ในช่วงที่อยู่ในกระบวนการก่อนลงจอด แต่สัญญาณกลับหายไปพร้อมๆ กันหลังจากนั้น และไม่สามารถติดต่อได้จนถึงขณะนี้

อีซาแถลงเมื่อวันพฤหัสบดีว่าผลการวิเคราะห์ในเบื้องต้นแสดงว่าเกราะกันความร้อนและร่มชูชีพทำงานตามปกติ แต่ร่มชูชีพกางออกเร็วเกินไป หลังจากกางร่มชูชีพแล้ว ซึ่งเกิดขึ้นก่อนยานแตะพื้นดินเป็นเวลาราว 50 วินาที ยานทำงานในแบบที่ไม่ได้คาดไว้ จรวดไอพ่นซึ่งช่วยลดความเร็วของยานก่อนลงจอดถูกจุดขึ้นในเวลาสั้นๆ เรดาร์วัดระยะความสูงจากพื้นดินก็เริ่มทำงาน แต่ระยะเวลาของการจุดจรวดสั้นกว่าที่ควรจะเป็น ยานสกีอาปาเรลลีจึงอาจไม่ได้ลงจอดอย่างนุ่มนวลตามที่วางแผนไว้ ขณะนี้ไม่เป็นที่แน่ชัดว่ายานอยู่ในสภาพดีหรือได้รับความเสียหายจากการตกกระแทกพื้นดิน

องค์การนาซาควบคุมให้รถสำรวจออปพอร์ทูนิตีซึ่งทำงานอยู่บนดาวอังคาร ถ่ายภาพขอบฟ้าบริเวณที่คาดว่ายานสกีอาปาเรลลีจะดำดิ่งจากชั้นบรรยากาศโดยมีความหวังว่าอาจมองเห็นยานและร่มชูชีพเป็นจุดสว่างเล็กๆ ในภาพถ่าย แต่ไม่ประสบความสำเร็จ ซึ่งอาจเป็นเพราะยานอยู่ไกลเกินไป หรืออยู่ในเส้นทางที่เบี่ยงเบนไปจากแนวที่คาดไว้

อีซายังคงพยายามที่จะติดต่อกับยานสกีอาปาเรลลีเพื่อหาคำตอบว่าเกิดอะไรขึ้นกับยานลงจอดลำนี้ ยานอวกาศหลายลำที่โคจรอยู่รอบดาวอังคารก็พยายามค้นหาสัญญาณ ดูเหมือนว่าโอกาสที่จะกู้ยานให้กลับมาทำงานอีกครั้งเป็นไปได้ยาก แต่หากทำได้ คาดหมายว่าสกีอาปาเรลลีจะส่งภาพถ่ายพื้นผิวดาวอังคารจากกล้องที่ติดไว้ใต้ยาน ซึ่งถูกวางโปรแกรมให้ถ่ายภาพทุกๆ 1.5 วินาที จนกระทั่งลงจอด

แม้ยานลงจอดจะหายไปในขณะนี้ แต่ภารกิจหลักของเอกโซมาร์สยังคงดำเนินต่อ ยานทีจีโอเข้าสู่วงโคจรได้ตามแผน อีซาจะใช้ยานลำนี้สำรวจแก๊สในบรรยากาศ โดยเฉพาะอย่างยิ่งมีเทน มาร์สเอ็กซ์เพรสตรวจพบมีเทนในบรรยากาศของดาวอังคาร ยานอวกาศของนาซ่าพบว่ามีเทนมาจากพื้นผิวและสลายไปในเวลาอันสั้น สิ่งนี้สร้างความฉงนให้นักดาราศาสตร์ พวกเขาสงสัยว่ากระบวนการทางธรณีวิทยาหรือชีววิทยาอันใดที่ก่อให้เกิดมีเทนบนดาวอังคาร ส่วนใหญ่ของมีเทนบนโลกมีต้นกำเนิดจากสิ่งมีชีวิต หรือนี่จะเป็นสิ่งที่บ่งบอกว่ามีหรือเคยมีสิ่งมีชีวิตบนดาวอังคาร
โครงการเอกโซมาร์สของยุโรปและรัสเซียมีแผนจะส่งยานอวกาศไปดาวอังคารอีกครั้งในปี 2563