ร่างพระราชบัญญัติคณะกรรมการปฏิรูปกฏหมาย

....อนุรักษ์ นิยมเวช

สืบเนื่องจากบทบัญญัติรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย 2550 ในส่วนที่ 5 แนวนโยบายด้านกฎหมายและการยุติธรรม มาตรา 81 (3) กำหนดให้มีกฎหมายเพื่อจัดตั้งองค์กรเพื่อปฏิรูปกฎหมายที่ดำเนินการเป็นอิสระ เพื่อปรับปรุงและพัฒนากฎหมายของประเทศ รวมทั้งการปรับปรุงกฎหมายให้เป็นไปตามรัฐธรรมนูญ โดยต้องรับฟังความคิดเห็นของผู้ที่ได้รับผลกระทบจากกฎหมายนั้นประกอบด้วย ประกอบกับการที่รัฐธรรมนูญ มาตรา 308 กำหนดให้คณะรัฐมนตรีแต่งตั้งคณะกรรมการปฏิรูปกฎหมายภายใน 90 วัน นับแต่วันประกาศใช้รัฐธรรมนูญ โดยให้คณะกรรมการดังกล่าวมีหน้าที่ศึกษาและเสนอแนะการจัดทำกฎหมายที่จำเป็นต้องตราขึ้นเพื่ออนุวัตรการให้เป็นไปตามบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญ และให้จัดทำกฎหมายเพื่อจัดตั้งองค์กรเพื่อการปฏิรูปกฎหมายตามมาตรา 81 (3) ให้แล้วเสร็จภายใน 1 ปี นับแต่วันประกาศใช้รัฐธรรมนูญ โดยในกฎหมายดังกล่าวต้องมีบทบัญญัติกำหนดให้มีหน้าที่สนับสนุนการดำเนินการร่างกฎหมายของประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้งด้วย ซึ่งขณะนี้ได้มีร่างพระราชบัญญัติคณะกรรมการปฏิรูปกฎหมายซึ่งได้ผ่านวาระที่ 3 ของสภาผู้แทนราษฎร และผ่านวาระ 1 ของวุฒิสภา และอยู่ในกระบวนการพิจารณาของกรรมาธิการของวุฒิสภา โดยร่างพระราชบัญญัติดังกล่าวมีความสำคัญเป็นอย่างยิ่งที่จะช่วยปรับปรุงและพัฒนากฎหมายของไทยให้สอดคล้องกับสังคมที่เปลี่ยนไป และเพื่อให้กฎหมายและการบังคับใช้กฎหมายเป็นไปด้วยความเป็นธรรม เสมอภาค มีประสิทธิภาพ และคำนึงถึงสิทธิเสรีภาพ และการมีส่วนร่วมของประชาชน

โดยสาระสำคัญของร่างพระราชบัญญัติดังกล่าว คือการจัดตั้งคณะกรรมการปฏิรูปกฎหมายขึ้นมาดำเนินการเป็นอิสระ โดยคณะกรรมการปฏิรูปกฎหมายนั้นประกอบด้วย ประธานกรรมการ รองประธานกรรมการ และกรรมการอื่นอีก 9 คน ให้มีกรรมการที่ปฏิบัติหน้าที่เต็มเวลาจำนวน 3 คน และกรรมการทั้งหมดต้องปฏิบัติหน้าที่อย่างเป็นอิสระและเป็นกลาง รวมทั้งต้องคำนึงถึงผลประโยชน์ส่วนรวมของชาติและประชาชนเป็นสำคัญ ซึ่งกรรมการมีวาระในตำแหน่ง 6 ปี เว้นแต่กรรมการที่ปฏิบัติหน้าที่เต็มเวลามีวาระในตำแหน่ง 3 ปี และให้กรรมการดำรงตำแหน่งได้เพียงวาระเดียว ขั้นตอนการแต่งตั้งกรรมการ ให้มีคณะกรรมการสรรหากรรมการจำนวน 12 คน เพื่อทำหน้าที่คัดเลือกบุคคลที่สมควรได้รับการเสนอรายชื่อเป็นกรรมการจำนวน 8 คน และให้ผู้ที่ได้รับคัดเลือกให้เป็นกรรมการทั้ง 8 คนประชุมเพื่อสรรหากรรมการอีก 3 คนเพื่อปฏิบัติหน้าที่เต็มเวลา และหน้าที่หลักของคณะกรรมการปฏิรูปกฎหมาย คือปรับปรุงและพัฒนากฎหมายของประเทศ รวมทั้งการปรับปรุงกฎหมายให้เป็นไปตามรัฐธรรมนูญ ทั้งนี้ต้องคำนึงถึงการมีส่วนร่วมของประชาชนด้วย เสนอความเห็นต่อคณะรัฐมนตรีเกี่ยวกับแผนการตรากฎหมายที่จำเป็นต่อการดำเนินการตามนโยบายและแผนการบริหารราชการแผ่นดิน และเสนอแนะต่อรัฐมนตรีเกี่ยวกับแผนการให้มีกฎหมาย หรือการแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมาย เสนอความเห็นต่อคณะรัฐมนตรีเกี่ยวกับร่างกฎหมายที่เสนอโดยสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ศาล องค์การอิสระ หรือประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้ง ทั้งนี้อาจจัดให้มีการรับฟังความคิดเห็นของหน่วยงานและประชาชนที่เกี่ยวข้องเพื่อประกอบการพิจารณาด้วย รวมถึงให้คำปรึกษาและสนับสนุนการดำเนินการในการร่างกฎหมายของประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้ง และให้คณะกรรมการจัดทำรายงานผลการปฏิบัติหน้าที่ประจำปี ตลอดจนอุปสรรคและแผนการดำเนินงานในระยะต่อไปเสนอต่อคณะรัฐมนตรีและรัฐสภาภายใน 3 เดือนนับแต่วันสิ้นปีปฏิทิน

ในส่วนที่เกี่ยวกับการมีส่วนร่วมของประชาชนนั้น ร่างพระราชบัญญัตินี้ได้มีการกำหนดไว้ประการแรกคือ ให้การปรับปรุงและพัฒนากฎหมายต้องคำนึงถึงการมีส่วนร่วมของประชาชน ประการที่สอง การเสนอความคิดเห็นเกี่ยวกับร่างกฎหมายที่เสนอโดยสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ศาล องค์การอิสระ หรือประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้ง อาจจัดให้มีการรับฟังความคิดเห็นของประชาชน ประการที่สาม การให้คำปรึกษาและสนับสนุนการดำเนินการร่างกฎหมายของประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้ง ซึ่งมาจากการที่รัฐธรรมนูญมาตรา 163 ได้กำหนดให้ประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้งไม่น้อยกว่า 1 หมื่นคน มีสิทธิเข้าชื่อร้องขอต่อประธานรัฐสภาเพื่อให้รัฐสภาพิจารณาร่างพระราชบัญญัติ โดยจัดทำร่างพระราชบัญญัติเสนอมาด้วย โดยในร่างพระราชบัญญัติคณะกรรมการปฏิรูปกฎหมาย ยังมีข้อสังเกตว่าด้วยเรื่องความเป็นอิสระของคณะกรรมการปฏิรูปกฎหมายตามที่รัฐธรรมนูญกำหนดไว้ เช่น มีการกำหนดว่าให้นายกรัฐมนตรีเป็นผู้รักษาการตามพระราชบัญญัตินี้ และในบทเฉพาะกาลมีการกำหนดเรื่องให้ผู้อำนวยการสำนักกิจการยุติธรรมซึ่งสังกัดอยู่กับกระทรวงยุติธรรมทำหน้าที่เลขาธิการจนกว่าจะมีการแต่งตั้งเลขาธิการคณะกรรมการปฏิรูปกฎหมาย ตามพระราชบัญญัตินี้ โดยการกำหนดดังกล่าวจะทำให้คณะกรรมการปฏิรูปกฎหมายมีความเป็นอิสระตามที่รัฐธรรมนูญ มาตรา 81 (3) หรือไม่

จากการที่บทบัญญัติรัฐธรรมนูญได้กำหนดถึงความสำคัญของการมีส่วนร่วมของประชาชนในการปฏิรูปกฎหมายถือเป็นนิมิตหมายอันดี เนื่องจากอดีตยังไม่มีองค์กรใดที่ทำหน้าที่ในการขับเคลื่อนเจตจำนงของประชาชนให้บรรลุวัตถุประสงค์ในเรื่องการปรับปรุงและปฏิรูปกฎหมายให้สอดคล้องกับสภาวการณ์ในสังคมปัจจุบัน ดังนั้นร่างพระราชบัญญัติคณะกรรมการปฏิรูปกฎหมายจะทำให้เกิดองค์กรที่จะผลักดันในเรื่องของการมีส่วนร่วมของประชาชน และมีการกำหนดบทบาทหน้าที่ของคณะกรรมการปฏิรูปกฎหมายให้มีส่วนในการสนับสนุนการมีส่วนร่วมและการรับฟังความเห็นของประชาชนในการดำเนินการปฏิรูปกฎหมาย รวมถึงการสนับสนุนร่างกฎหมายของประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้ง โดยร่างพระราชบัญญัติคณะกรรมการปฏิรูปกฎหมายจะทำให้การดำเนินการเรื่องการปฏิรูปกฎหมายเป็นไปตามเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ ที่ให้ความสำคัญกับการมีส่วนร่วมของประชาชนเกิดประสิทธิผลสูงสุด