สินบนนำจับ...จับเพื่อเงิน

โดย...สมผล ตระกูลรุ่ง

ที่ใดมีผลประโยชน์ที่นั่นมีปัญหา มีความขัดแย้ง ผลประโยชน์เกิดขึ้นที่ใดปัญหาย่อมเกิดที่นั่น

ผลประโยชน์จากสินบนนำจับสำหรับการปฏิบัติหน้าที่ของข้าราชการหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐ เป็นปัญหาที่มีการถกเถียงกันมานานว่า ควรจะมีอยู่หรือไม่ ด้วยเหตุผลใด

แน่นอนว่าผู้ที่สนับสนุนก็คือเจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติที่มีส่วนได้รับเงินสินบนนำจับ เหตุผลก็เป็นที่รู้ๆ กันว่า เพื่อเป็นขวัญ เป็นกำลังใจ เป็นแรงจูงใจในการปฏิบัติงาน และบางหน้าที่ก็มักจะอ้างในเรื่องของความเสี่ยงภัยในการปฏิบัติหน้าที่ควบคู่ไปด้วย

หน่วยงานที่รัฐต้องจ่ายสินบนนำจับไม่ได้มีทุกแห่ง หน่วยงานหลักๆ ที่มีการจ่ายเงินสินบนนำจับคือ กรมศุลกากร และสำนักงานตำรวจแห่งชาติ ที่มีเงินสินบนนำจับปีละเป็นร้อยล้านพันล้าน เป็นรายได้ที่มากกว่าเงินเดือน เงินสินบนนำจับนี้ ถ้าไม่ต้องจ่ายก็จะเป็นเงินงบประมาณแผ่นดินที่นำมาใช้พัฒนาประเทศได้

ตรรกะตรงไปของการทำงานคือ ผลสำเร็จของงาน การทำงานที่มีประสิทธิภาพคือการทำงานเพื่อให้ผลของงานออกมาดีที่สุด ส่วนเงินนั้นไม่ได้เป็นผลโดยตรงจากการทำงาน เช่น ปลูกมะม่วงดูแลเอาใจใส่ให้ดี ผลคือลูกมะม่วงที่มีคุณภาพ ส่วนจะขายได้เท่าไรนั้นเป็นอีกปัจจัยหนึ่ง ถ้ามะม่วงล้นตลาดก็ขายได้เงินน้อย ถ้ามะม่วงขาดตลาดก็ขายได้เงินมาก เงินตอบแทนการทำงานจึงเป็นผลโดยอ้อม ผลโดยกติกาตามกฎหมาย การทำงานเพื่อหวังเงินสินบนนำจับ จึงเป็นการทำงานโดยตั้งเป้าหมายไว้ที่เงิน ผลงานที่ออกมาจึงไม่เป็นผลงานที่ดีที่สุด

เงินสินบนนำจับจึงเป็นดาบสองคม ในมุมหนึ่งอาจกระตุ้นให้ขยันเกินกว่าเช้าชามเย็นชาม แต่ในอีกมุมหนึ่ง เมื่อมีผลประโยชน์ข้าราชการหรือ
เจ้าหน้าที่เหล่านี้ก็จะมองผลประโยชน์เป็นที่ตั้ง ทำงานเพื่อผลประโยชน์ตอบแทนพิเศษ ทำงานเพื่อสินบนนำจับ ไม่ได้ทำงานในหน้าที่ความรับผิดชอบให้ดีที่สุด ผลประโยชน์จากสินบนนำจับ จึงเป็นเหตุนำไปสู่การกลั่นแกล้ง การทุจริตประพฤติมิชอบ ผลร้ายก็จะตกกับประชาชนโดยตรง ผลโดยอ้อมก็คือการสร้างทัศนคติผิดๆ ให้กับเจ้าหน้าที่รัฐที่ทำงานเพื่อหวังเงินไม่ใช่ทำงานเพื่อผลงานที่ดี

เจ้าหน้าที่กรมศุลกากรจำนวนหนึ่ง จึงหาเรื่องจับกลุ่มผู้ประกอบการเพื่อเงินสินบนนำจับ โดยไม่คำนึงถึงวิธีการ เป็นเหตุหนึ่งที่มีการกลั่นแกล้ง ใช้อำนาจข่มขู่เพื่อให้ผู้ประกอบการยินยอมชำระภาษีให้ ใช้อำนาจตามกฎหมายที่รุนแรง เพื่อให้ผู้ประกอบการโดยเฉพาะชาวต่างชาติเกิดความกลัว จนต้องยอมตามที่คนหล่านี้ต้องการ ผลที่ได้คือ ข้าราชการพวกนี้ได้ผลงาน ได้ความดีความชอบ ได้เงินรางวัลพิเศษตอบแทน

แต่สิ่งที่ทิ้งไว้คือ มาตรฐานของข้าราชการไทยที่ไม่ใช่กฎหมายอย่างตรงไปตรงมา เป็นการไล่นักลงทุนให้หนีไปต่างประเทศ ซึ่งเจ้าหน้าที่เลวๆ เหล่านี้ ที่ได้ผลงานได้ความดีความชอบไปแล้ว แต่ไม่ต้องรับผิดชอบกับความเสียหายที่เกิดกับระบบเศรษฐกิจของประเทศเลย ถ้าติดตามข่าวของกรมศุลกากร จะพบกรณีการแถลงข่าวว่า มีการจับกุมผู้หลีกเลี่ยงภาษีเป็นเงินหลายร้อยหลายพันถึงหลายหมื่นล้านบาท และข่าวก็มักจะจบแค่นั้น โดยไม่ได้ติดตามว่า คดีที่จับกุมนั้น ผลคดีจะเป็นอย่างไร 

คดีที่ถูกจับกุมส่วนใหญ่ ผู้ประกอบการจะยินยอมซึ่งอาจเป็นเพราะผิดจริงหรือไม่ก็ไม่อยากเสี่ยงกับโทษที่รุนแรง แต่ปฏิเสธไม่ได้ว่า มีหลายกรณีที่ผู้ประกอบการไม่ผิด แต่ถูกยัดเยียดให้ผิด บริษัทต่างชาติไม่อยากขึ้นศาล ไม่อยากเป็นผู้ต้องหาคดีอาญา บางคดีไม่สามารถดำเนินการเรียกภาษีได้แล้ว ก็แจ้งคดีอาญา ให้ผู้บริหารต้องพิมพ์มือเป็นผู้ต้องหา

แม้จะมีบางคดีที่ผู้ประกอบการต่อสู้คดี จนในที่สุดชนะคดีกรมศุลกากร ผลก็คือ ไม่ต้องเสียภาษีเพราะได้เสียภาษีไว้ถูกต้องแล้ว แต่ผู้ประกอบการต้องเสียเวลา เสียค่าใช้จ่ายจำนวนมากเพื่อต่อสู้คดีที่ไม่ได้เกิดจากความผิดของตนเองเลย ส่วนคนที่เป็นต้นเหตุของปัญหา กลับไม่ต้องรับผิดชอบใดๆ

ผมเคยแสดงความเห็นไว้ว่า ถ้าเจ้าหน้าที่กรมศุลมีสิทธิได้สินบนนำจับ ก็ควรมีความรับผิดชอบควบคู่กันไป ถ้าผู้ประกอบการผิดจริงเจ้าหน้าที่ได้สินบนนำจับ ถ้าเขาไม่ผิดเจ้าหน้าที่ไปกลั่นแกล้งเขา จนศาลพิพากษายกฟ้อง เจ้าหน้าที่ที่ร่วมกันจับกุม ต้องรับผิดชอบชดใช้ค่าเสียหายให้กับเขา เท่ากับสินบนนำจับ ถ้าไม่มีเงินให้ติดคุกแทนเงิน เจ้าหน้าที่จะได้ไม่ใช้อำนาจตามอำเภอใจที่มีแต่ได้กับได้

สิทธิต้องมาพร้อมกับหน้าที่เสมอ จึงจะเป็นธรรม

เมื่อปลายเดือน ส.ค. ถึงต้นเดือน ก.ย.ที่ผ่านมา มีประเด็นเรื่องสินบนนำจับคดียาเสพติด ซึ่งท่าน พล.อ.ไพบูลย์ คุ้มฉายา รมว.ยุติธรรม ได้ออกมาเปิดประเด็นว่า ทำไมต้องจ่ายสินบนนำจับยาเสพติด เพราะตำรวจมีหน้าที่จับกุมอยู่แล้ว จึงไม่มีประโยชน์และไม่มีเหตุผลที่ต้องจ่ายเพื่อให้จับกุม

เรื่องนี้คงเป็นเรื่องใหญ่ เพราะ ผบ.ตร. จักรทิพย์ ชัยจินดา ได้ออกมาคัดค้านสวนกลับทันทีว่า ไม่เห็นด้วยที่จะยกเลิกเพราะดีอยู่แล้ว สินบนนำจับเป็นแรงจูงใจในการจับกุมผู้ทำผิด ซึ่งควรจะเพิ่มด้วยซ้ำ

ปัญหาง่ายๆ ถ้าการจับกุมยาเสพติดมีสินบนนำจับ และเป็นเงินสินบนที่มีจำนวนมาก ถามจริงๆ เถอะว่า ตำรวจหรือป.ป.ส. อยากให้ยาเสพติดหมดไปจริงๆ หรือ

ที่ผ่านมามีข่าวแอบนินทากันว่า มีการนำยาเสพติดมาเวียนเทียนในการจับกุมแต่ละครั้ง เพื่อให้ยาเสพติดที่ถูกจับกุมมีจำนวนมาก อันจะนำไปสู่เงินสินบนนำจับที่มากขึ้นด้วย

มีผู้เห็นด้วยกับการยกเลิกสินบนนำจับจำนวนมาก จนขยายจากสินบนยาเสพติดไปถึงสินบนจราจร โดยตั้งคำถามว่า หากเหตุผลคือแรงจูงใจให้เจ้าหน้าที่จับกุมผู้กระทำความผิด ในเมื่อเป็นเจ้าหน้าที่รัฐมีหน้าที่ต้องปฏิบัติตามกฎหมาย ได้รับเงินเดือนตอบแทนจากภาษีอากรของประชาชนอยู่แล้ว ทำไมต้องจ่ายเงินพิเศษนอกเหนือจากเงินเดือนอีกด้วย การอ้างว่า เงินเดือนน้อยนั้น เป็นเหตุผลกำปั้นทุบดิน เพราะผู้ที่จะเข้ารับราชการ รู้ดีตั้งแต่ต้นแล้วว่า ได้รับเงินเดือนเท่าไร มีหน้าที่ต้องทำอะไรบ้าง

ขนาดเงินเดือนน้อยๆ ตามที่อ้าง ยังแข่งขันแย่งชิงกันเข้าเป็นตำรวจอย่างล้นหลาม

หากเหตุผลเป็นเรื่องของความเสี่ยง ก็คงต้องถามว่ามีอาชีพใดที่ไม่มีความเสี่ยงบ้าง หรือถ้าจะเทียบกับทหารตำรวจหรือข้าราชการ พ่อค้า ประชาชน ใน 3 จังหวัดชายแดนใต้ ยิ่งมีความเสี่ยงสูงกว่าตามที่รู้ๆ กัน

เงินเดือนข้าราชการนั้น รู้กันดีตั้งแต่ต้นว่าต่ำกว่าภาคเอกชน แต่สิ่งที่ข้าราชการจะได้รับคือ เกียรติยศ สวัสดิการและความมั่นคงภายหลังเกษียณอายุไม่ต้องทำงานแล้ว รัฐก็ยังจ่ายเงินเลี้ยงดูตลอดไปจนกว่าจะตายจากกันไป ซึ่งภาคเอกชนไม่มี

การยกเลิกสินบนนำจับคงทำได้ยาก กรณียาเสพติด พล.อ.ไพบูลย์ ท่านโยนให้ ป.ป.ส.เป็นผู้พิจารณา เพราะเป็นที่รู้กันว่า ผู้หลักผู้ใหญ่ในหน่วยงานจะได้รับส่วนแบ่งจำนวนมากจากเงินสินบนนำจับด้วยเสมอ

แล้วเราจะปฏิรูปตำรวจกันอย่างไร