ส่องปัญหาน้ำท่วมกรุง เมื่อเมืองโตเร็วจนน้ำระบายไม่ทัน

โดย...วราพงษ์ ป่านแก้ว/โชคชัย สีนิลแท้

ปัญหาการขยายตัวอย่างรวดเร็วของเมืองใหญ่อย่างกรุงเทพฯ ทำให้เกิดปัญหาตามมามากมาย ที่เห็นได้ชัดเจนในเวลานี้คือ ปัญหาน้ำท่วม และมีแนวโน้มว่าจะเพิ่มสูงขึ้น ส่วนหนึ่งมาจากการพัฒนาอสังหาริมทรัพย์ที่ขยายตัวสูงมาก จนระบบสาธารณูปโภคต่างๆ ของเมืองยังรองรับไม่ทัน 

ข้อมูลจากบริษัท คอลลิเออร์ส อินเตอร์เนชั่นแนล ระบุว่า กรุงเทพฯ นับตั้งแต่ปี 2538 จนถึงเดือน ส.ค. 2559 หรือประมาณ 21 ปี มีจำนวนคอนโดมิเนียมที่เกิดขึ้นตามแนวรถไฟฟ้าทั้งบนดินและใต้ดินเพิ่มขึ้นจากอดีต 1.8 แสนยูนิต ส่วนโครงการนอกเส้นทางรถไฟฟ้าเพิ่มขึ้นถึง 2.5 แสนยูนิต

ขณะที่จำนวนที่อยู่อาศัยทั้งบ้านเดี่ยว บ้านแฝด ทาวน์เฮาส์ คอนโดมิเนียม ที่สร้างเสร็จจดทะเบียนในเขตกรุงเทพฯ และปริมณฑลนับตั้งแต่ปี 2554 มาจนถึง 6 เดือนแรกของปี 2559 มีจำนวนรวมทั้งสิ้น 6.5 แสนหน่วย จะเห็นว่าในช่วงเวลาไม่กี่ปีมีจำนวนการก่อสร้างอาคารที่อยู่อาศัยเกิดขึ้นมากมาย และยังไม่รวมถึงอาคารศูนย์การค้า อาคารสำนักงานขนาดใหญ่ ที่มีปริมาณเพิ่มขึ้นเช่นกัน

มานพ พงศทัต อาจารย์ผู้ทรงคุณวุฒิ ประจำภาควิชาเคหการ คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ให้ความเห็นว่า แรงกดดันทางเศรษฐกิจทำให้คนจากทั่วประเทศต้องเข้ามาทำงานในกรุงเทพฯ เมืองเกิดการขยายตัวอย่างรวดเร็ว มีการก่อสร้างเกิดขึ้นเป็นจำนวนมาก ทำให้สาธารณูปโภคที่จะมารองรับไม่เพียงพอ ประกอบกับมีการพัฒนาพื้นที่ที่ไม่เหมาะสม เช่น มีการสร้างหมู่บ้านจัดสรรในพื้นที่รับน้ำ หรือแนวฟลัดเวย์ทำให้กีดขวางทางระบายน้ำ หรือมีการถมดินเพื่อสร้างบ้านจัดสรรหรือคอนโดมิเนียม จนทำให้พื้นถนนต่ำกว่า เป็นต้น

อย่างไรก็ตาม ต้องยอมรับว่ากรุงเทพฯ เป็นเมืองปลายน้ำ โอกาสที่น้ำท่วมเมืองจึงเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นโดยธรรมชาติ คนเมืองกรุงจึงต้องทำใจยอมรับให้ได้ในระดับหนึ่ง และคิดในเชิงบวกว่าเราจะอยู่อย่างไรกับธรรมชาติที่เกิดขึ้น จะแก้ปัญหาและจัดการกับระบบน้ำอย่างไร โดยยอมรับกับธรรมชาติของน้ำ ซึ่งก็มีหลายแนวคิดที่ใช้ประสบความสำเร็จมาแล้วกับเมืองที่มีลักษณะเหมือนกรุงเทพฯ เช่น ประเทศเนเธอร์แลนด์ เป็นต้น สำหรับประเทศไทยมีภูมิปัญญาในการอยู่ร่วมกับน้ำคือ การยกใต้ถุนสูง ที่สามารถนำมาประยุกต์ในการปรับปรุงเมืองยุคใหม่ได้

ด้าน นพนันท์ ตาปนานนท์ ผู้ทรงคุณวุฒิด้านผังเมือง กล่าวว่า ปัญหาน้ำท่วมกรุงเทพฯ ในช่วงนี้เป็นผลมาจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศซึ่งทำให้มีฝนตกในภาคกลางและกรุงเทพฯ เพิ่มมากขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ทั้งปริมาณน้ำฝนรวมและปริมาณน้ำฝนในช่วงระยะที่ฝนตก ทำให้ระบบการระบายน้ำซึ่งมีอยู่ในปัจจุบันไม่สามารถรองรับการเปลี่ยนแปลงนี้ได้

“การแก้ไขก็คงต้องรื้อและปรับปรุงระบบ ซึ่งก็ต้องมีการศึกษาวิเคราะห์พื้นที่เสี่ยง และดำเนินการไปตามลำดับ คงต้องนึกภาพว่าถ้าเปลี่ยนท่อระบายน้ำกันทั้งกรุงเทพฯ จะเป็นอย่างไร ส่วนเสริมอื่นๆ ที่ต้องทำในเบื้องต้นอาจเป็นการทำพื้นที่หน่วงน้ำหรือแก้มลิงไว้ให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้ และดึงน้ำรอระบายจากถนนไปเก็บไว้ในนั้น”

ขณะที่แหล่งข่าวจากธุรกิจอสังหาริมทรัพย์รายหนึ่งเห็นว่า ผู้ประกอบการอสังหาริมทรัพย์ส่วนใหญ่จะพัฒนาโครงการจัดสรรตามที่ผังเมืองกำหนด หรือสิ่งที่ภาครัฐวางกรอบการพัฒนากำหนดในรูปแบบของผังเมือง แต่สิ่งที่เห็นได้ชัดคือเมื่อพัฒนาไปแล้วไม่ได้คำนึงถึงปัญหาที่จะเกิดขึ้นตามมา เช่น พัฒนาโดยการไปถมที่ดินทับลำราง ทางน้ำไหลผ่าน หรืออาจจะพัฒนาอยู่บนพื้นที่รับน้ำ

“ถึงเวลาแล้วที่ผู้ประกอบการจะพัฒนาโครงการใหม่ขึ้นมาต้องคำนึงถึงปัญหาที่จะเกิดขึ้นตามมา เช่น อาจจะต้องมีการก่อสร้างพื้นที่หน่วงน้ำภายในโครงการ เพื่อเป็นการระบายน้ำภายในพื้นที่โครงการ ซึ่งจะช่วยลดปัญหาและสร้างความเชื่อมั่นให้เกิดกับผู้ซื้อที่อยู่อาศัยในโครงการ แต่ก็เป็นที่ทราบว่าการลงทุนเพื่อป้องกันน้ำท่วมมากขึ้น ภาระที่แท้จริงก็จะตกไปอยู่กับผู้บริโภค”

ขณะที่ ปิยะ ประยงค์ กรรมการผู้อำนวยการกลุ่มธุรกิจแวลู บริษัท พฤกษา เรียลเอสเตท ให้ความเห็นว่า ปัญหาน้ำท่วมในกรุงเทพฯ รวมไปถึงหลายจังหวัดในเขตปริมณฑลนั้น ไม่ได้เพิ่งจะมาเกิดปัญหาใหญ่ในช่วงนี้ แต่หากศึกษาในอดีตจะพบว่ามีปัญหามานานแล้ว ไม่ว่าจะเป็นสมัยรัชกาลที่ 5 ก็พบปัญหาดังกล่าว เนื่องจากในพื้นที่ภาคกลางนั้นเป็นที่ราบลุ่ม พื้นที่ดินต่ำ การแก้ไขปัญหาควรจะต้องมีการวางแผนอย่างบูรณาการร่วมกันในหลายหน่วยงานเหมือนกับประเทศเนเธอร์แลนด์ที่มีการแก้ปัญหาอย่างเป็นระบบ

“กรุงเทพฯ เป็นพื้นที่รับน้ำอยู่แล้ว ปัญหาอยู่ที่ว่าจะทำอย่างไรให้น้ำระบายออกได้รวดเร็ว ในหลายครั้งที่ผ่านมาจะพบว่ามีมวลน้ำขนาดใหญ่ทางภาคเหนือไหลลงมา ทำอย่างไรจะทำให้เกิดการระบายออกอย่างรวดเร็วไปยังโซนตะวันออกของกรุงเทพฯ โดยต้องมีการขุดลอกคลองหรือลำราง รวมไปถึงใช้หลักในการบริหารจัดการน้ำอย่างเป็นระบบ โดยมีการพร่องน้ำออก แต่ที่ผ่านมาแทบจะไม่เห็นหน่วยงานภาครัฐให้ความสำคัญอย่างจริงจัง ปัญหาการรุกล้ำบริเวณลำคลองนั้นยังมีอยู่อย่างต่อเนื่อง ปัญหาขยะล้นเมือง เป็นปัญหาใหญ่ที่ทำให้ระบบการรับน้ำและระบายน้ำไม่มีประสิทธิภาพ” ปิยะ กล่าว