โรเซตตาสิ้นสุดภารกิจ

โดย...วรเชษฐ์ บุญปลอด

ยานโรเซตตาที่องค์การอวกาศยุโรป หรืออีซา ส่งไปสำรวจดาวหางชูรูย์มอฟ-เกราซีเมนโค หรือดาวหาง 67 พี ได้สิ้นสุดภารกิจไปเมื่อวันที่ 30 ก.ย. 2559 โดยการตกสู่พื้นผิวของดาวหางอย่างแผ่วเบา อีซาส่งยานโรเซตตา (Rosetta) ขึ้นสู่อวกาศเมื่อวันที่ 2 มี.ค. 2547 ยานใช้เวลาเดินทางนานถึง 10 ปี

จุดหมายของยานคือดาวหางชูรูย์มอฟ-เกราซีเมนโค (67P/Churyumov-Gerasimenko) หรือนิยมเรียกชื่ออย่างสั้นว่า 67 พี ตามลำดับในบัญชีดาวหาง บางคนเรียกว่าดาวหางซี-จี ตามอักษรตัวแรกของชื่อดาวหางซึ่งตั้งตามชื่อสกุลของผู้ค้นพบสองคน

ระหว่างการเดินทาง ยานโคจรรอบดวงอาทิตย์โดยผ่านใกล้โลก 3 ครั้ง ผ่านใกล้ดาวอังคาร และใกล้ดาวเคราะห์น้อย 2 ดวง โรเซตตาเริ่มเข้าสู่วงโคจรรอบดาวหาง 67 พี เมื่อวันที่ 6 ส.ค. 2557 กลายเป็นยานอวกาศลำแรกในประวัติศาสตร์ที่โคจรรอบดาวหาง

ภาพถ่ายจากยานโรเซตตาช่วยในการทำแผนที่พื้นผิวเพื่อหาจุดลงจอดที่เหมาะสมของยานลูกที่มีชื่อว่าฟีเล (Philae) วันที่ 12 พ.ย. 2557 ยานฟีเลแยกตัวออกจากยานโรเซตตา โดยมีเป้าหมายลงจอดบนพื้นผิวดาวหางด้วยความเร็ว 1 เมตร/วินาที แต่น่าเสียดายที่ยานฟีเลไม่สามารถใช้ขายึดกับพื้นดาวหางได้ตามแผน ยานกระดอน 2 ครั้ง ก่อนหยุดนิ่งบนผิวดาวหาง

นักวิทยาศาสตร์ของอีซาพยายามติดต่อกับยานฟีเลอยู่หลายครั้ง มีการรับสัญญาณอ่อนๆ ได้ แต่ไม่สามารถทำการติดต่อกันได้อย่างต่อเนื่องตามที่ควรจะเป็น การกระดอนของยานฟีเลทำให้
ไม่ทราบจุดลงจอดที่แน่นอน มีความพยายามค้นหายานฟีเลในภาพถ่ายที่ส่งมาจากโรเซตตา จนกระทั่งพบในที่สุด

วันที่ 5 ก.ย. 2559 อีซาประกาศการค้นพบยานฟีเลในภาพที่ถ่ายไว้ขณะยานโรเซตตาเข้าใกล้ดาวหางที่ระยะห่าง 2.7 กิโลเมตร แสดงให้เห็นยานฟีเลตะแคงตัวอยู่ในเงามืดของหลืบหิน ยากที่แสงอาทิตย์จะส่องถึง เป็นสาเหตุให้ยานฟีเลไม่สามารถสะสมพลังงานให้มากพอที่จะติดต่อกับยานโรเซตตา

ภาพจำลองยานโรเซตตาที่กำลังปล่อยยานลูกไปลงบนพื้นผิวดาวหาง - ภาพ : ESA

นับตั้งแต่ยานโรเซตตาไปถึงดาวหาง 67 พี ในกลางปี 2557 จนถึงเดือน ก.ย. 2559 ยานโรเซตตาได้ส่งข้อมูลมากมายเกี่ยวกับดาวหางดวงนี้ นักวิทยาศาสตร์ติดตามการเปลี่ยนแปลงต่างๆ ระหว่างที่ดาวหางเคลื่อนเข้าใกล้ดวงอาทิตย์มากขึ้น ใกล้ที่สุดเมื่อวันที่ 13 ส.ค. 2558 ภาพถ่ายแสดงให้เห็นลำฝุ่นและไอน้ำที่พ่นออกมาจากผิวดาวหาง

ภารกิจของโรเซตตามีความจำเป็นต้องยุติลงในเดือน ก.ย. 2559 ด้วยเหตุผลหลายประการ อย่างแรกคือดาวหางกำลังเคลื่อนห่างจากดวงอาทิตย์มากขึ้นทุกขณะ ทำให้ยานโรเซตตาได้รับพลังงานจากแสงอาทิตย์ลดลงเรื่อยๆ ประการที่ 2 คืออุปกรณ์ต่างๆ บนยานเสื่อมลงเนื่องจากอยู่ท่ามกลางสภาพแวดล้อมในอวกาศที่โหดร้ายมานานถึง 12 ปี โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วง 2 ปีสุดท้ายของภารกิจ ซึ่งยานโคจรอยู่ภายในแก๊สและฝุ่นจากดาวหาง อีกประการหนึ่งคือตำแหน่งของดาวหางและยานเทียบกับโลกในอวกาศ ดาวหางกำลังเคลื่อนไปอยู่ในแนวเดียวกับดวงอาทิตย์ ทำให้การติดต่อสื่อสารระหว่างโลกกับยานโรเซตตาไม่สามารถทำได้ ภารกิจจึงต้องยุติลงก่อนถึงเวลานั้น

ช่วงท้ายๆ ของภารกิจ ยานโรเซตตาไม่ได้ถูกทิ้งไว้ในอวกาศ แต่ถูกควบคุมให้เคลื่อนเข้าใกล้ดาวหางด้วยความเร็วต่ำ ก่อนจะสัมผัสพื้นผิวดาวหาง นับเป็นที่หมายสุดท้ายของยาน ระหว่างกระบวนการดังกล่าว ยานได้ถ่ายภาพพื้นผิวดาวหางด้วยกล้องถ่ายภาพความละเอียดสูง ภาพสุดท้ายถ่ายไว้ได้ขณะยานอยู่สูงจากพื้นผิว 20 เมตร ขณะนั้นยานโรเซตตาและดาวหางอยู่ห่างดวงอาทิตย์ 573 ล้านกิโลเมตร ห่างจากโลก 720 ล้านกิโลเมตร สัญญาณจากยานโรเซตตาใช้เวลาเดินทางมาถึงโลกนานประมาณ 40 นาที

สัญญาณสุดท้ายจากยานโรเซตตาส่งมาถึงศูนย์ปฏิบัติการอวกาศยุโรป ณ เมืองดาร์มสตัดท์ ประเทศเยอรมนี เมื่อวันที่ 30 ก.ย. เวลา 18.19 น. ตามเวลาประเทศไทย เป็นการยุติภารกิจสำรวจดาวหางอันแสนยาวนาน