วิสัยทัศน์การพัฒนาใหม่ สู่ประเทศไทยที่ยั่งยืน(2)

07 ตุลาคม 2559

โดย...ดร.วิรไท สันติประภพ ผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทย

การเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศจะเชื่อมโยงกับการขาดแคลนน้ำสะอาด ข้อมูลของ World Economic Forum แสดงให้เห็นว่ากว่า 70% ของน้ำจืดในโลกถูกใช้เพื่อกิจกรรมทางด้านการเกษตร ตัวเลขดังกล่าวจะสูงถึง 90% ในกลุ่มประเทศด้อยพัฒนา และเราจะต้องการน้ำเพื่อการเกษตรเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องเพื่อให้มีผลผลิตเพียงพอที่จะเลี้ยงดูประชากรโลกที่กำลังขยายตัว

นอกจากนี้ มีการคาดการณ์ว่าความต้องการน้ำเพื่อการผลิตไฟฟ้าและการอุตสาหกรรมในเอเชียจะเพิ่มขึ้น 70% ในปี 2573 และความต้องการน้ำในโลกจะมากกว่าอุปทานน้ำอย่างยั่งยืนถึง 40% ภายในปี 2573 เมื่อมองไกลไปถึงปี 2593 OECD ได้ประมาณการว่าประชากรโลกกว่า 4,000 ล้านคน จะอาศัยอยู่ในพื้นที่ขาดแคลนแหล่งน้ำ
ซึ่งจะก่อให้เกิดผลกระทบต่อความมั่นคงด้านอาหารของประชากรโลกในระยะยาว

โดยเฉพาะเมื่อมีการขยายตัวของประชากรชนชั้นกลางที่บริโภคเนื้อสัตว์ในปริมาณมาก ความต้องการพืชที่เป็นอาหารสัตว์จะสูงขึ้นมาก ในขณะที่พื้นที่เพื่อการเพาะปลูกจะถูกแปรสภาพให้กลายเป็นเมือง โรงงานอุตสาหกรรม และเส้นทางการคมนาคม พื้นที่ป่าจะถูกบุกรุกทำลายมากขึ้นเรื่อยๆ เพื่อแปลงเป็นพื้นที่เกษตรกรรม ปัญหาอีกด้านหนึ่งที่ World Economic Forum ได้พูดไว้ก็คือการเกิดโรคระบาด วิกฤตไวรัสอีโบลา

ในช่วงสองปีที่ผ่านมา หรือการแพร่กระจายของไวรัสซิกาในปัจจุบัน แสดงให้เห็นว่าการเกิดโรคระบาดยังคงเป็นปัญหาสำคัญ โดยเฉพาะโรคระบาดประเภทใหม่ๆ สำหรับทั้งคน สัตว์ และพืช ที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศ

ปัจจัยสำคัญที่สุดของการแพร่กระจายของโรค คือการขยายตัวของจำนวนประชากรและการอยู่ร่วมกันเป็นเมืองแต่ยังขาดแคลนบริการด้านสาธารณสุขพื้นฐานอย่างพอเพียง ยิ่งไปกว่านั้น โรคเหล่านี้ไม่มีพัฒนาการด้านยารักษาอย่างเท่าทัน

บริษัทยาขนาดใหญ่ที่มีศักยภาพจะพัฒนายาสำหรับโรคเหล่านี้ ขาดแรงจูงใจที่จะทำเพราะมีผลตอบแทนทางธุรกิจค่อนข้างต่ำ มีผู้ประมาณการว่าอาจจะมีผู้เสียชีวิตจากโรคระบาดถึงปีละประมาณ 10 ล้านคน ภายในปี 2593 หากยังไม่มีการจัดการปัญหานี้อย่างจริงจัง ที่สำคัญที่สุดคือเราไม่อาจแน่ใจได้ว่าโรคแปลกๆ ใหม่ๆ จะไม่เกิดขึ้นในภูมิภาคที่เราอาศัยอยู่ เราจึงต้องเตรียมพร้อมให้ทุกภูมิภาคมีวิธีการรับมือที่มีประสิทธิผลและรวดเร็วเพียงพอที่จะควบคุมความเสี่ยงไม่ให้ขยายตัวออกไปในวงกว้างหากเกิดโรคใหม่ๆ ขึ้น

นอกจากปัญหาเรื่องการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและโรคระบาดแล้ว ปัญหาต่อมาที่ World Economic Forum กล่าวถึงคือปัญหาเสถียรภาพทางสังคม เพราะสถาบันต่างๆ ของสังคมไม่สามารถรับฟังความคิดเห็นของประชาชนกลุ่มต่างๆ ที่เปลี่ยนแปลงไป และไม่สามารถนำความคิดเห็นดังกล่าวไปสู่การปรับเปลี่ยนบริบททางสังคมและการเมืองได้อย่างสันติ

หลายเหตุการณ์ที่กำลังเกิดขึ้นในเวลานี้แสดงให้เห็นว่าคนในโลกไม่ไว้เนื้อเชื่อใจในผู้นำองค์กรภาครัฐและภาคธุรกิจ หรือแม้กระทั่งองค์กรที่ไม่แสวงหากำไรและภาคประชาชนด้วยกันเอง สถานการณ์เช่นนี้จะเร่งให้เกิดการแบ่งขั้วทางความคิดของคนในสังคมแบบสุดโต่ง จนอาจนำไปสู่ความขัดแย้ง ความแตกแยกในสังคมและสงครามกลางเมือง ซึ่งแน่นอนว่าสถานการณ์ในลักษณะนี้จะไม่เป็นผลดีต่อการเตรียมรับความเสี่ยงใหม่ๆ ที่โลกต้องเผชิญ ไม่ส่งเสริมให้เกิดการเปลี่ยนแปลงไปในทิศทางที่ถูกที่ควรได้อย่างรวดเร็วทันการณ์

ตัวอย่างปัญหาทั้งสามด้านที่ผมได้กล่าวมาแล้วนั้น เป็นความเสี่ยงใหญ่ที่ประชากรในโลกกำลังเผชิญและเป็นสาเหตุสำคัญที่เราต้องร่วมกันผลักดันให้การพัฒนาเดินไปในแนวทางของ SDGs

สำหรับประเทศไทยเองเราอาจจะโชคดีที่เราเป็นประเทศผู้ผลิตอาหารส่วนเกิน แต่เราไม่อาจชะล่าใจได้ว่าความท้าทายต่างๆ ที่กำลังเกิดขึ้น และจะเพิ่มขึ้นในอนาคต จะไม่ส่งผลกระทบต่อเราอย่างรุนแรง

การตื่นตัวตอบรับแนวทางการพัฒนาอย่างยั่งยืนเพื่อนำมาขับเคลื่อนให้เป็นรูปธรรม จึงเป็นสิ่งที่จำเป็นยิ่งแม้ว่าแนวทางการพัฒนาประเทศของเราที่ผ่านมาจะส่งผลให้คุณภาพชีวิตของคนไทยดีขึ้นมาก เช่น เมื่อเทียบกับปี 2543 แล้ว สัดส่วนประชากรที่อยู่ใต้เส้นความยากจนหรือผู้ที่มีรายได้น้อยกว่าวันละ 2 เหรียญสหรัฐ ปรับลดลงจาก 42% เหลือ 11% และอายุขัยเฉลี่ยของคนไทยปรับเพิ่มขึ้นจาก 70.6 เป็น 74.4 ปี แต่เรายังมีคนที่อยู่ใต้เส้นความยากจนกว่า 7.3 ล้านคน โดย 80% ของคนเหล่านี้อาศัยอยู่ในชนบท เรายังมีประชากรประมาณ 6.7 ล้านคน ที่อยู่เหนือเส้นความยากจนไม่มากและมีความเสี่ยงที่จะกลับไปอยู่ใต้เส้นความยากจนได้ เพราะมีภูมิคุ้มกันต่ำและมีฐานะทางเศรษฐกิจที่เปราะบาง