ยิ่งมั่นใจ ยิ่งไม่มั่นคง

โดย...อภิวัจ สุปรีชาวุฒิพงศ์

เมืองในหุบเขา ชายแดนด้านใต้สุดของไทย ไม่น่าเชื่อว่า นอกจากจะเป็นเมืองท่องเที่ยวซึ่งกำลังได้รับความนิยมมากขึ้นๆ “เบตง” ยังเป็นประตูการค้าชายแดนที่มีมูลค่าการส่งออกยางพาราไปยังประเทศมาเลเซียปีละร่วม 2,000 ล้านบาท ซึ่งทำให้เบตงเป็น 1 ใน 7 พื้นที่เศรษฐกิจสำคัญของชายแดนภาคใต้

กว่า 12 ปี ที่ความรุนแรงครอบคลุมชายแดนภาคใต้ แต่สำหรับเบตงกลับเป็นพื้นที่เดียวซึ่งแทบไม่เคยเกิดเหตุรุนแรงขึ้นเลย

อาจเนื่องจากในอดีต เบตงเคยเป็นที่มั่นของพรรคคอมมิวนิสต์มลายา หรือที่รู้จักกันในชื่อโจรจีนคอมมิวนิสต์ หรือ จคม. ซึ่งแม้ปัจจุบันจะวางอาวุธ แต่ก็ยังตั้งถิ่นฐานในแถบนี้ จึงทำให้กลุ่มก่อความไม่สงบขยายอิทธิพลเข้ามาได้ยาก จึงทำให้ปลอดจากเหตุการณ์รุนแรง

เสาต้นเดียว แม้แข็งแกร่ง แต่ก็ใช่ว่าจะมั่นคงตลอดไป เสาค้ำยันยิ่งมาก ยิ่งเพิ่มความมั่นใจในความมั่นคง

การขยายตัว ความมั่งคั่ง เจริญก้าวหน้าของเบตง นั้นมีต้นทุนมาจากฐานทรัพยากรท้องถิ่น ธรรมชาติสวยงาม อากาศบริสุทธิ์ ซึ่งดึงดูดนักท่องเที่ยว และผลผลิตการเกษตรในท้องถิ่น แม้จะมีผู้คนหลากหลายต่างเชื้อชาติ เผ่าพันธ์ุ และวัฒนธรรมรวมทั้งศาสนา แต่การจัดการประสานทุกกลุ่มเข้าด้วยกันนั้นแข็งแกร่ง

กลุ่มเชื้อสายจีนซึ่งเป็นกลุ่มที่มีอิทธิพลและจำนวนประชากรที่ค่อนข้างมาก แต่ก็ยังแยกออกเป็นกลุ่มย่อยตามถิ่นฐานดั้งเดิมบนแผ่นดินใหญ่ ในเบตงกลุ่มจีนจากถิ่นฐานต่างๆ ผูกร้อยรวมตัวกันเป็นสมาคม อาทิ สมาคมกวางไส สมาคมกว๋องสิ่ว สมาคมแต้จิ๋ว สมาคมฮากกา และสมาคมฮกเกี้ยน แต่ทุกสมาคมก็รวมกันเป็นหนึ่งเดียวภายใต้มูลนิธิเบตง

หากจะกล่าวว่า จุดแข็งของเบตงคือ ความสามัคคี ก็คงไม่ผิด ดังนั้นไม่น่าแปลกใจว่าเหตุใด 12 ปีของสถานการณ์ชายแดนภาคใต้ เบตงแทบจะไม่เคยเกิดเหตุการณ์รุนแรงขึ้นเลย

เพียงแต่เหตุที่เกิดขึ้นแต่ละครั้งก็หนักหนาสาหัส สั่นคลอนความเชื่อมั่นในความปลอดภัยจนแทบพังทลาย

แต่ไม่นาน เบตงก็กลับฟื้นคืนความเชื่อมั่นในความปลอดภัยได้อีก

3 ครั้งของระเบิดขนาดใหญ่กลางเมือง ในปี 2549 2550 และล่าสุด 2557 จะเห็นได้ว่า เหตุการณ์รุนแรงครั้งล่าสุดนั้นห่างจากเหตุการณ์ที่เกิดก่อนหน้าถึง 7 ปี เป็นช่วงเวลา 7 ปีที่ทุกฝ่ายร่วมมือ ร่วมใจ สร้างมาตรการ วางแนวทางปฏิบัติ เพื่อสร้างความมั่นใจในความปลอดภัย

เส้นทางหลักสายเดียวจากเมืองยะลาเข้ามายังเขตตัวเมืองเบตงนั้น มีด่านตรวจหลักไม่น้อยกว่า 3 แห่ง ซึ่งตรวจตราอย่างเข้มงวด และภายในเขตเทศบาลเมืองเบตง ทุกตรอกซอกซอย ก็ล้วนมีกล้องวงจรปิดไม่ต่างจากตาสับปะรด ซึ่งกล่าวได้ว่า เบตงเป็นพื้นที่แรกในชายแดนภาคใต้ที่มีกล้องวงจรปิดครอบคลุมทุกพื้นที่

ไม่เพียงเท่านั้น ในเขตเมืองจะเห็นชาวบ้านที่เป็นอาสาสมัครรักษาเมืองเดินตรวจตรา

ที่กล่าวมานี้ภาคเอกชนในเบตงเป็นส่วนสำคัญที่ช่วยกันสร้างขึ้นมา เพราะมองความมั่นคงเป็นอันดับ 1 เมืองชายแดนโตได้เพราะความสัมพันธ์กับนักธุรกิจในประเทศเพื่อนบ้าน หากไม่สงบ ไม่ปลอดภัย ก็ยากจะทำมาค้าขาย

แต่ความมั่นใจก็มีด้านมืดของมันเอง นั่นคือการเพิกเฉยมองข้ามรายละเอียดสิ่งเล็กสิ่งน้อย ละเลยการปฏิบัติอันเป็นแบบแผนที่คุ้นชิน

“เรามั่นใจเกินไป” นักธุรกิจซึ่งมีบทบาทสำคัญในเบตงคนหนึ่ง เล่าถึงเหตุการณ์คาร์บอมบ์ครั้งใหญ่เมื่อ 2 ปีก่อน ซึ่งมีผู้เสียชีวิต 2 ราย และบาดเจ็บอีกกว่า 50 ราย

ที่สำคัญเป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในวันศุกร์สุดท้ายของการถือศีลอดในเดือนรอมฎอน ซึ่งหมายถึงช่วงแห่งการท่องเที่ยวของเมืองเบตง

เขาบอกว่า มาตรการอันเข้มงวดที่กำหนดไว้ เส้นทางเข้าเบตงมีการเข้าเวรประจำ หากมีรถจากต่างถิ่นเข้ามาก็จะรู้ได้ แต่ครั้งนั้น ด้วยความที่ไม่เคยเกิดเหตุการณ์มานาน และกำลังอยู่ในช่วงสุดท้ายก่อนการเฉลิมฉลอง จึงทำให้มองข้ามรถจากต่างถิ่นคันหนึ่งที่เข้ามา และไม่มีการแจ้งเตือนให้ติดตามตรวจสอบ

“มั่นใจจนชะล่าใจ” บทเรียนครั้งนั้นสำหรับเมืองเบตงนั้นสำคัญยิ่ง คำถามที่เกิดขึ้นคือ หมดสิ้นแล้วหรือสำหรับพื้นที่ปลอดภัยในชายแดนภาคใต้

พูดไม่เท่ากับทำ 2 ปีผ่านไป ณ ปัจจุบันเบตงมีนักท่องเที่ยวจากมาเลเซียและสิงคโปร์เดินทางเข้ามาปีละกว่า 3 แสนคน และมีแนวโน้มที่จะเพิ่มมากขึ้น พร้อมกับมูลค่าการค้าชายแดนที่สูงสุดเป็นอันดับ 2 ของด่านชายแดนภาคใต้

การขยายตัวของเบตง อาจไม่ใช่จากความมั่นใจแบบเดิม แต่เป็นความเข้มงวดและไม่ประมาท