เปิดคำวินิจฉัยศาลรธน. เคาะอำนาจสว.ยกเว้นชื่อนายกฯ

โดย...ชัยรัตน์ พัชรไตรรัตน์

ศาลรัฐธรรมนูญได้พิจารณาวินิจฉัยกรณีที่คณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ (กรธ.) ส่งร่างรัฐธรรมนูญซึ่งแก้ไขในส่วนที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้พิจารณาวินิจฉัยว่าเป็นการชอบด้วยกับผลการออกเสียงประชามติแล้วหรือไม่ แล้วเห็นว่าร่างรัฐธรรมนูญที่ กรธ.ได้แก้ไขเพิ่มเติมในส่วนที่เกี่ยวข้องตามร่างรัฐธรรมนูญมาตรา 272 มีประเด็นที่ไม่ชอบด้วยกับผลการออกเสียงประชามติ ดังนี้ 1.ผู้มีสิทธิเสนอชื่อนายกรัฐมนตรีจากผู้มีชื่ออยู่ในบัญชีรายชื่อของพรรคการเมืองแจ้งไว้ตามมาตรา 88

ในประเด็นนี้ศาลพิจารณาแล้วเห็นว่า ร่างรัฐธรรมนูญมาตรา 272 วรรคสอง ที่กำหนดให้สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวนไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่งของจำนวนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ เข้าชื่อเสนอต่อประธานรัฐสภา ขอให้รัฐสภามีมติยกเว้นเพื่อไม่ต้องเสนอชื่อนายกฯ จากผู้ที่มีชื่ออยู่ในบัญชีรายชื่อของพรรคการเมืองนั้น

ยังไม่สอดคล้องกับผลการออกเสียงประชามติที่มีเจตนารมณ์ให้ที่ประชุมร่วมกันของรัฐสภาเป็นผู้พิจารณาให้ความเห็นชอบบุคคล ซึ่งสมควรได้รับการแต่งตั้งเป็นนายกฯ ให้สำเร็จลุล่วงไปได้ด้วยดีในช่วงเวลาเปลี่ยนผ่าน 5 ปีแรก เนื่องจากร่างรัฐธรรมนูญมาตรา 272 วรรคสอง มีเจตนารมณ์มุ่งหมายให้เป็นทางออกกรณีไม่อาจแต่งตั้งนายกฯ ได้

อีกทั้ง ขั้นตอนในการเสนอขอยกเว้นตามความในร่างมาตรา 272 วรรคสองนี้ มิใช่เป็นการเสนอชื่อนายกฯ หากแต่เป็นขั้นตอนการเสนอขอยกเว้นอันเป็นขั้นตอนที่จะนำไปสู่กระบวนการพิจารณาให้ความเห็นชอบ ซึ่งต้องกระทำในที่ประชุมร่วมกันของรัฐสภา จึงควรเป็นอำนาจและหน้าที่ของสมาชิกรัฐสภาที่ร่วมกันแก้ไขปัญหาขัดข้องในผ่านพ้นไปได้ด้วย สมตามเจตนารมณ์ของผลการออกเสียงประชามติ ดังนั้นผู้มีสิทธิเสนอขอยกเว้นการเสนอชื่อนายกฯ จากผู้ที่มีชื่ออยู่ในบัญชีรายชื่อพรรคการเมืองคือ สมาชิกรัฐสภาจำนวนไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่งของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของทั้งสองสภา

2.กำหนดเวลาและวันเริ่มนับเวลาตามร่างรัฐธรรมนูญมาตรา 272 วรรคหนึ่งและวรรคสอง ในประเด็นนี้ศาลพิจารณาแล้วเห็นว่าการเริ่มนับกำหนดเวลาตามมาตรา 272 ถือเป็นสาระสำคัญของประเด็นเพิ่มเติม เนื่องจากร่างรัฐธรรมนูญมาตรา 272 วรรคหนึ่ง ได้บัญญัติว่า

“ในระหว่าง 5 ปีแรก นับแต่วันที่ มีรัฐสภาภายหลังการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรตามมาตรา 268” และวรรคสองบัญญัติว่า “ในวาระเริ่มแรก เมื่อมีการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรตามมาตรา 286 แล้ว” การกำหนดเวลาและวันเริ่มนับกำหนดเวลาตามร่างรัฐธรรมนูญ มาตรา 272 วรรคหนึ่งและวรรคสอง ต้องสอดคล้องกัน

จึงได้กำหนดให้ที่ประชุมร่วมกันของรัฐสภาเป็นผู้พิจารณาให้ความเห็นชอบบุคคล ซึ่งสมควรได้รับการแต่งตั้งเป็นนายกฯ เพื่อให้ได้นายกฯ เข้ามาทำหน้าที่บริหารราชการในช่วงระยะเวลาเดียวกัน และสามารถขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศด้านต่างๆ สำเร็จบรรลุตามแผนยุทธศาสตร์ชาติ และเจตนา รมณ์ที่ร่างรัฐธรรมนูญกำหนดอย่างมีประสิทธิภาพและเกิดประโยชน์สูงสุด ต่อประเทศและประชาชน

ซึ่งที่ประชุมร่วมกันจองรัฐสภาจะต้องประกอบด้วยสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภา ดังนั้น กำหนดเวลาและวันเริ่มนับเวลาตามร่างรัฐธรรมนูญมาตรา 272 วรรคหนึ่งและวรรคสอง คือ “ในระหว่าง 5 ปีแรก นับแต่วันที่มีรัฐสภาชุดแรกตามรัฐธรรมนูญนี้”

ศาลวินิจฉัยว่าร่างรัฐธรรมนูญ ซึ่งกรธ.ได้แก้ไขในส่วนที่เกี่ยวข้องตามร่างรัฐธรรมนูญมาตรา 272 ไม่ชอบด้วยกับผลการออกเสียงประชามติ และให้ กรธ.ดำเนินการแก้ไขตามที่ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยในส่วนที่เกี่ยวข้องในร่างรัฐธรรมนูญมาตรา 272 ดังนี้

1.ผู้มีสิทธิเสนอขอยกเว้นการเสนอชื่อนายกฯ จากผู้อยู่ในบัญชีรายชื่อ คือ สมาชิกรัฐสภาจำนวนไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่งของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของทั้งสองสภา

2.กำหนดเวลาและวันเริ่มนับเวลาตามร่างรัฐธรรมนูญมาตรา 272 วรรคหนึ่งและวรรคสอง คือ “ในระหว่าง 5 ปีแรก นับแต่วันที่มีรัฐสภาชุดแรกตามรัฐธรรมนูญนี้”

ให้ กรธ.ดำเนินการแก้ไขตามที่ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยในส่วนที่เกี่ยวข้อง รวมทั้งปรับแก้ถ้อยคำในคำปรารภให้สอดคล้องกันต่อไปตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (ฉบับชั่วคราว) พ.ศ. 2557 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยรัฐธรรมนูญฉบับชั่วคราว พ.ศ. 2557 แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 1) พ.ศ. 2558 มาตรา 37/1

ขณะที่ มีชัย ฤชุพันธุ์ ประธาน กรธ. กล่าวภายหลังศาลรัฐธรรมนูญมีคำวินิจฉัยร่างรัฐธรรมนูญให้สมาชิกวุฒิสภา หรือ สว.มีสิทธิเสนอชื่อนายกฯ ได้ ก็ต้องปรับแก้ตามนั้น ซึ่งศาลไม่ได้บอกแนวทางในการปรับแก้เพียงแต่บอกให้แก้โดยมีผล 2 ข้อ 1.ผู้มีสิทธิเสนอขอยกเว้นการเสนอชื่อนายกฯ จากผู้อยู่บัญชีรายชื่อ คือ สมาชิกรัฐสภาจำนวนไม่น้อยกว่า กึ่งหนึ่งของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสองสภา

และ 2.กำหนดเวลาและวันเริ่มนับเวลาตามร่างรัฐธรรมนูญตามร่างรัฐธรรมนูญมาตรา 272 วรรคหนึ่งและวรรคสองคือ ในระหว่าง 5 ปีแรก นับแต่วันที่มีรัฐสภาชุดแรกตามรัฐธรรมนูญนี้ ซึ่งตรงกับสิ่งที่ กรธ.เขียนไป แต่ศาลบอกว่าเขียนไม่ชัด จึงต้องนำกลับมาเขียนให้ชัด ซึ่งข้อแรกยังไม่ชัดเจน ที่บอกว่าผู้มีสิทธิเสนอขอยกเว้นการเสนอชื่อคือ สมาชิกรัฐสภาเท่ากับ สว.มีสิทธิเสนอยกเว้นได้ แต่มีสิทธิเสนอชื่อด้วยหรือไม่ใน 2 ข้อ นี้ยังไม่เจอ

“ถ้าดูตาม 2 ข้อข้างต้นเหมือนจะไม่มี มีแต่เสนอยกเว้นที่จะเอาคนนอก ตอนแรกที่ผมอ่านเข้าใจผิด ความจริงเขาเขียนเพียงเท่านี้ กรธ.คงต้องนั่งอ่านและตีความกันอีก ซึ่งภายใน 15 วันต้องชัดเจน”

ส่วน สว.มีอำนาจแค่เสนอยกเว้นบัญชีรายชื่อนายกฯ หรือมีอำนาจเสนอได้นั้น ก็มีแค่ 2 ข้อที่กล่าวมา ซึ่งยังไม่รู้ว่ายังไงต้องขอกลับไปอ่านก่อนหากสรุปตามที่เขียนมา 2 ข้อ ก็เพียงแต่มีสิทธิแค่เข้าชื่อยกเว้นการใช้บัญชีรายชื่อพรรคการเมือง เพื่อเปิดประชุมรัฐสภาจากเดิมที่ต้องใช้เสียง สส. 250 เสียง

ทั้งนี้ ศาลรัฐธรรมนูญให้แก้ไขโดยใช้เสียงของรัฐสภาเกินกึ่งหนึ่ง หรือ 376 เสียง จาก 750 เสียง ทั้งนี้ภายหลัง 15 วัน เมื่อ กรธ.ปรับแก้แล้วเสร็จตามที่ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยไม่จำเป็นต้อง
ส่งให้ศาลวินิจฉัยซ้ำอีก เพราะรัฐธรรมนูญชั่วคราว 2557 ไม่ได้กำหนดไว้ ซึ่งสามารถส่งนายกฯ ได้ทันที