เมืองดาเวาของดูเตอร์เต

เมืองดาเวาเป็นมากกว่าบ้านเกิดของประธานาธิบดี โรดริโก ดูเตอร์เต ของฟิลิปปินส์ เมืองแห่งนี้เป็นตู้เก็บของสะสม เป็นใบผ่านทางการเมือง และเป็นดังที่บล็อกเกอร์ คาร์ลอส มุนดา แห่งมินดาโหวต มองว่าเป็น “ปราการแห่งความโดดเดี่ยว” ของดูเตอร์เต

ดูเตอร์เตทุ่มเททั้งชีวิตให้กับการพลิกฟื้นเมืองดาเวา บนเกาะมินดาเนา ทางตอนใต้ บางครั้งก็เป็นเรื่องยากในการแยกตำนานพื้นบ้านประจำเมืองอย่างการขับรถแท็กซี่ การพกพาอาวุธปืน ที่อยู่รอบตัวดูเตอร์เต ออกจากสภาพความจริงของเมืองดาเวา

แผงขายเสื้อผ้ามือสอง อาหารทอด และไอศกรีมชื่อดังของมัง แดนนี่ ภายในตลาดโรซาส ตลาดกลางคืนอันโด่งดัง นับเป็นสัญลักษณ์ของบรรยากาศอันเป็นระเบียบเรียบร้อยและรักสันติของเมืองดาเวา

ทว่าเหตุระเบิดเมื่อวันที่ 2 ก.ย. บริเวณตลาดโรซาส (ซึ่งกล่าวหากันว่าเป็นฝีมือของกลุ่มก่อการร้ายอาบูไซยาฟที่คร่าชีวิตคนไป 14 ราย และบาดเจ็บ 72 ราย) กลายเป็นความท้าทายทันทีต่อความสำเร็จของเมือง เหตุดังกล่าวยังเป็นการโจมตีความสำเร็จในการ “ควบคุมและปราบปรามอาชญากรรมอย่างเข้มงวด” ของดูเตอร์เต และแผนการยิ่งใหญ่ในการผลักดันการพัฒนาเมืองให้เหนือกว่ากรุงมะนิลา

โบนิฟาซิโอ ตัน ประธานหอการค้าของเมืองดาเวาผู้กระตือรือร้น เล่าความเห็นของเขาที่มีต่อดูเตอร์เต ตอนที่ผมไปเจอเขาเมื่อไม่นานนี้ว่า

“เขามีแนวคิดที่เน้นการปฏิบัติอย่างมากในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจ คุณต้องรักษาสันติภาพและความเป็นระเบียบไว้ จากนั้นอย่างอื่นจะตามมา”

ไม่ต้องสงสัยเลยว่าการขึ้น-ลงจากตำแหน่งนายกเทศมนตรีมานับตั้งแต่ปี 1988 ทำให้ดูเตอร์เตประสบความสำเร็จในการใช้วัฒนธรรมพลเมืองที่เข้มแข็งกับเมือง “ของเขา” ระเบียบปฏิบัติที่ดำรงอยู่นี้ ขัดกับบรรยากาศการปล้นสะดมที่ล่องลอยอยู่ในพื้นที่อื่นของฟิลิปปินส์

ที่จริงแล้ว กฎระเบียบต่อต้านความชั่วร้าย (ห้ามสูบบุหรี่หรือดื่มสุราในที่สาธารณะ) ซึ่งยังไม่ได้พูดถึงมาตรการปราบปรามการค้ายาเสพติดอันขึ้นชื่อ รวมถึงการสังหารนอกกฎหมาย กำลังได้รับความนิยมอย่างที่สุดทั่วเมือง นโยบายเหล่านี้คือเครื่องมือนำพาเขาไปยังทำเนียบมาลากันยัง หลังแคมเปญการหาเสียงประธานาธิบดีรูปแบบกองโจรอันยอดเยี่ยม

ในบารังไก (ตำบล) ริมชายฝั่งที่ยากจนที่สุดแห่งหนึ่งของเมือง มัง เรมี ผู้นำชุมชนอายุ 71 ปี ซึ่งเป็นผู้สนับสนุนดูเตอร์เตตัวยง บอกผมว่า “เมืองดาเวาสงบสุขมากๆ มันเคยเป็นเมืองที่ยุ่งเหยิงมาก่อน ผมยังจำตอนที่คุยกับดูเตอร์เตก่อนเข้ารับตำแหน่งได้ เขาบอกว่า ‘เพื่อน ผมจะเปลี่ยนแปลงระบบ’ ผมมั่นใจว่าเขาสามารถทำแบบเดียวกันทั้งฟิลิปปินส์ได้”

นอกเหนือจากกลยุทธ์ที่ชวนให้เกิดประเด็นถกเถียงแล้ว การมุ่งเน้นที่ความมั่นคงของดูเตอร์เตเพิ่มความเชื่อมั่นให้กับประชาชนและนักลงทุน ซึ่งเอื้อต่อการฟื้นฟูเมือง ความมีประสิทธิภาพในการบริหาร และการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน ที่เมืองดาเวาดำเนินการมาตลอดหลายสิบปีนี้

โดยทั่วไปแล้ว ดูเตอร์เตหาทางทำให้เมืองของเขาปลอดภัย และเหมาะสำหรับธุรกิจ ด้วยความหวังว่าสิ่งอื่นๆ จะเข้าที่เข้าทาง กระทั่งเมื่อไม่นานนี้ กลยุทธ์ที่ว่าดูเหมือนจะได้ผล

เห็นได้ชัดว่าเหตุระเบิดจงใจท้าทายความมีประสิทธิภาพของนโยบายดูเตอร์เต แล้วอดีตนายกเทศมนตรีคนนี้จะถูกความรับผิดชอบต่อทั้งประเทศกลืนกินทั้งหมดหรือไม่

การตอบสนองต่อเหตุระเบิดของดูเตอร์เตนั้นชัดเจนด้วยการประกาศใช้ “ภาวะสถานการณ์ฉุกเฉินจากความรุนแรงนอกกฎหมาย” หรือภาวะรัฐไร้ขื่อแป ที่รัฐสามารถจัดการกับอาชญากรได้อย่างเต็มที่ ดูเตอร์เตกำลังมุ่งเผชิญหน้ากับกลุ่มอาบูไซยาฟ แม้ขณะที่พยายามสร้างสันติภาพกับกลุ่มติดอาวุธอื่นๆ ในประเทศ

อย่างไรก็ดี โวหารสไตล์ลูกผู้ชายของดูเตอร์เต ที่แม้เป็นที่นิยมในกลุ่มคนใช้แรงงานกลับมีปัญหาในตัวเอง จากกรณีการยกเลิกการประชุมร่วมกับประธานาธิบดี บารัก โอบามา ของสหรัฐ อย่างกะทันหัน ที่การประชุมนอกรอบของอาเซียนซัมมิตในลาว

การแสดงโวหารดังกล่าวอย่างต่อเนื่องเป็นอันตรายต่อการพลิกให้ภาวะรัฐไร้ขื่อแปของดาเวาย้อนกลับไปสู่ความรุนแรงเหมือนช่วงปี 1980 และภาวะรัฐไร้ขื่อแปก็อาจจะไม่สามารถใช้การโดยทั่วในฟิลิปปินส์ หรืออาจจะทั้งเอเชียแปซิฟิกทั้งหมด

การวางทิศทางประเด็นพิพาททะเลจีนใต้หลังคำพิพากษาของศาลอนุญาโตตุลาการถาวรที่กรุงเฮก จะต้องใช้ชั้นเชิงมากกว่าการคุยโวโอ้อวด โดยเฉพาะกับจีนและเวียดนาม ที่เป็นผู้อ้างสิทธิเหนือดินแดนอีกราย

ย้อนกลับมาที่ฟิลิปปินส์ การปกครองประชาชนกว่า 105 ล้านคน ต้องใช้ความแตกต่างมากยิ่งขึ้น เมื่อพิจารณาจากเขตการเลือกตั้งภายในประเทศ

หลายอย่างจะขึ้นอยู่กับความสามารถของดูเตอร์เตในการรักษาอัตราการขยายตัวของจีดีพีที่สดใสของฟิลิปปินส์ ในยุคแห่งการขยายตัวที่อ่อนแอทั่วโลก ธุรกิจส่วนใหญ่จะมองออกไปเหนือข้อกล่าวหาดูเตอร์เตและจดจ่อกับตัวเลขตัวจริง

อย่างไรก็ดี ขณะที่ความมั่นคงมีความสำคัญอย่างยิ่ง แต่ก็ไม่ได้ช่วยสร้างงานและความรุ่งเรือง ตัวอย่างเช่น ชีวิตการทำงานของมัง เรมี ในฐานะข้าราชการท้องถิ่น ไม่ใช้ช่วยให้มั่งมีจนสามารถขยับฐานะจากบ้านไม้ไผ่ ที่แทบไม่มีสิ่งของตกแต่ง และเขาอาจถูกขับไล่ออกไปจากบ้านที่ตั้งอยู่บนที่ดินรัฐบาลเมื่อใดก็ได้

ชาวฟิลิปปินส์จำนวนมากรวมถึงในดาเวายังคงมุ่งหน้าออกไปต่างประเทศ ไปหางานในเอเชียตะวันออกกลาง เอเชียเหนือ หรือสหรัฐ คนเหล่านั้นส่งเงินมหาศาลกลับบ้าน แต่ค่าใช้จ่ายทางสังคมก็สูงมากเช่นกัน

ดังนั้น ดูเตอร์เตจึงต้องแสดงให้เห็นว่า เขาสามารถทำอะไรได้มากกว่าการกำจัด “คนชั่ว” เขาต้องแสดงการควบคุมตนเองและความต้องการประนีประนอมเมื่อจำเป็นออกมามากยิ่งขึ้น

เหตุระเบิดที่โรซาสคือการล้างบาปด้วยไฟของดูเตอร์เต แต่เขาจะไปได้ไกลแค่ไหนนั้นคือสิ่งที่ทุกคนต้องคาดเดาต่อไป