เพื่อประโยชน์ใคร

ที่ประชุมคณะรัฐมนตรี (ครม.) เมื่อวันที่ 6 ก.ย. 2559 ได้อนุมัติแนวทางการนำที่ดินที่ได้จากการเวนคืนไปใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุด โดยอนุมัติในหลักการแก้ไขกฎหมายว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ โดยให้สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีการ่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องไปพิจารณายกร่างกฎหมายดังกล่าว

ทั้งนี้ ต้องให้สอดคล้องกับรัฐธรรมนูญฉบับที่ผ่านการลงประชามติ ที่ได้กำหนดหลักเกณฑ์ว่าการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์นั้น ต้องกระทำเพื่อประโยชน์สาธารณะ ต้องกำหนดวัตถุประสงค์การเวนคืนและระยะเวลาในการเข้าใช้ให้ชัดเจน หากไม่เข้าใช้ตามวัตถุประสงค์และระยะเวลากำหนด หรือมีอสังหาริมทรัพย์เหลือจากการใช้ประโยชน์ และเจ้าของเดิมหรือทายาทประสงค์จะได้คืน ก็ต้องให้คืนแก่เจ้าของเดิมหรือทายาท

อย่างไรก็ตาม สำนักงานกฤษฎีกาเสนอแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ในอีก 5 ประเด็น เพื่อแก้ปัญหาการเวนคืนในช่วงที่ผ่านมา ได้แก่ 1.ที่ดินที่ได้จากการเวนคืนและยังไม่มีหลักเกณฑ์การใช้ ให้เจ้าของหรือทายาทใช้สิทธิขอคืนภายในระยะเวลาที่กำหนด ซึ่งคาดว่าจะอยู่ที่ 10 ปี เพื่อให้สอดคล้องกับกฎหมายครอบครองปรปักษ์ หากเกินกำหนดให้ตกเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดิน 2.กรณีที่ดินจากการเวนคืนเหลือบางส่วน ให้กำหนดหลักเกณฑ์การขอคืนให้ชัดเจน 3.หากหน่วยงานที่เวนคืนไม่สามารถเข้าไปใช้ประโยชน์ในที่ดินได้ ให้ตรากฎหมายเปลี่ยนวัตถุประสงค์การเวนคืนได้ 4.ให้กระทรวงการคลังตั้งคณะกรรมการระดับชาติเพื่อพิจารณาแผนการใช้ที่ดิน โดยรับฟังความเห็นของประชาชน และ 5.ให้กำหนดหลักเกณฑ์การตกลงซื้อขายอสังหาริมทรัพย์ที่เวนคืน เพื่อใช้ที่ดินได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ

หากการแก้ไขหลักเกณฑ์การเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ได้ตามเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ คือ การกระทำเพื่อประโยชน์สาธารณะ และเคารพสิทธิของเจ้าของที่ดินเดิมหรือทายาท ถือเป็นกรณีที่ควรทำอย่างยิ่ง เพราะการเวนคืนที่ดินในหลายกรณีที่ผ่านมา เกิดปัญหาในหลายๆ ชุมชน ชุมชนบ้านครัวเป็นตัวอย่างหนึ่งที่มีคดีฟ้องร้องหลายสิบปี ขณะที่ยังมีที่ดินจากการเวนคืนอีกจำนวนมากไม่ได้ถูกนำไปใช้เพื่อประโยชน์สาธารณะอย่างแท้จริง

แต่หากสำนักงานกฤษฎีกาจะแก้ไขกฎหมายเพิ่มเติม โดยเฉพาะการอ้างถึงประเด็นปัญหา 5 ข้อที่กล่าวถึงข้างต้น เกรงว่าจะไม่สอดคล้องกับเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ โดยเฉพาะการเปิดให้ตรากฎหมายเปลี่ยนวัตถุประสงค์การเวนคืนได้ กรณีนี้นอกจากจะไม่สอดคล้องกับประโยชน์สาธารณะ ยังอาจจะลิดรอนสิทธิของเจ้าของเดิมที่ถูกเวนคืนที่ดินไปด้วย เพราะเดิมจะทำอย่างหนึ่ง แล้วกฎหมายให้เปลี่ยนไปอีกอย่างหนึ่งได้ โดยไม่รู้ว่าการเปลี่ยนวัตถุประสงค์นั้นเพื่อประโยชน์สาธารณะจริงหรือไม่ แต่ที่แน่ๆ เจ้าของที่ดินเดิมได้รับผลกระทบแน่นอน

รวมทั้งการเสนอแก้ไขเพิ่มเติมยังให้กำหนดหลักเกณฑ์การตกลงซื้อขายอสังหาริมทรัพย์ที่เวนคืนได้ด้วย โดยอ้างว่าเพื่อใช้ที่ดินอย่างเต็มประสิทธิภาพ ซึ่งชัดเจนว่าไม่ตอบโจทย์ประโยชน์สาธารณะแต่อย่างใด แถมยังเปิดช่องให้นำที่ดินที่รัฐซื้อจากประชาชนมาในราคาถูก นำไปขายต่อได้ด้วย เป็นเรื่องที่ไม่ควรทำอย่างยิ่ง