เปิดร่างพรบ.พรรคการเมือง คุมเข้มหาเสียงเกินจริง

โดย...ชัยรัตน์ พัชรไตรรัตน์

เรียบร้อยแล้วสำหรับร่างแรก พ.ร.บ.ประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยพรรคการเมือง พ.ศ. ... หลังจากคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ได้พิจารณาส่งให้กับกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ ที่มี มีชัย ฤชุพันธุ์ เป็นประธาน เมื่อวันที่ 6 ก.ย.ที่ผ่านมา โดยมีทั้งสิ้น 6 หมวด 147 มาตรา

หากเปิดเฉพาะสาระสำคัญในร่างกฎหมายดังกล่าว อาทิ หมวด 1 การจัดตั้งและจดทะเบียนพรรคการเมือง ส่วนที่ 1 การจัดตั้งพรรคการเมือง มาตรา 8 ต้องมีสมาชิกตั้งแต่ 15 คนขึ้นไปเพื่อขอจัดตั้งพรรค เป็นผู้มีสัญชาติไทย หรือได้สัญชาติไทยมาแล้วไม่น้อยกว่า 5 ปี

ขณะเดียวกัน มีอายุไม่ต่ำกว่า 20 ปีบริบูรณ์ ไม่มีลักษณะต้องห้ามมิให้ใช้สิทธิเลือกตั้งตามรัฐธรรมนูญ นอกจากนี้ ผู้ที่มาเป็นสมาชิกพรรคจะต้องไม่เป็นสมาชิกพรรคการเมืองอื่น และต้องมีสมาชิกร่วมกับผู้จัดตั้งพรรครวมแล้วไม่น้อยกว่า 5,000 คน

ส่วนที่ 2 การจดทะเบียนพรรคการเมือง มาตรา 18 ผู้ที่ได้รับเลือกตั้งเป็นหัวหน้าพรรคยื่นคำขอจดทะเบียนพรรคการเมืองภายในวันที่หนังสือรับรองการแจ้งการจัดตั้งพรรคมีผลบังใช้อยู่ พร้อมทั้งส่งนโยบายของพรรคและข้อบังคับพรรค รายชื่อผู้สมัคร และสำเนารายงานการประชุมจัดตั้งพรรค

หมวด 2 การดำเนินกิจการ การส่งผู้สมัครรับเลือกตั้ง และการกำหนดนโยบายเพื่อโฆษณาหาเสียงเลือกตั้งของพรรคการเมือง ส่วนที่ 1 การดำเนินกิจการของพรรคการเมือง ซึ่งมาตรา 21 ระบุว่า กรรมการบริหารพรรคต้องรับผิดชอบร่วมกันในบรรดามติของคณะกรรมการบริหารพรรคการเมือง

อย่างไรก็ดี กรรมการบริหารพรรคการเมืองไม่ต้องรับผิดชอบตามวรรคดังกล่าว หากพิสูจน์ได้ว่าตนมิได้ร่วมกระทำการนั้น และได้คัดค้านในที่ประชุมคณะกรรมการบริหารพรรคการเมือง โดยได้ปรากฏในรายงานการประชุมหรือได้ทำเป็นหนังสือยื่นต่อประธานที่ประชุม ภายใน 7 วัน นับแต่สิ้นสุดการประชุมในกรณีที่ไม่ปรากฏในรายงานการประชุม

ขณะที่ มาตรา 22 คณะกรรมการบริหารพรรคการเมืองมีหน้าที่ต้องควบคุมไม่ให้สมาชิกกระทำการฝ่าฝืนอย่างใดอย่างหนึ่งอันเป็นการฝ่าฝืนรัฐธรรมนูญ พ.ร.บ.ประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร หรือประกาศ กกต. ซึ่งอาจทำให้การเลือกตั้งไม่บริสุทธิ์ยุติธรรม

ในการที่ปรากฏว่าคณะกรรมการบริหารพรรคฝ่าฝืนตามวรรคดังกล่าวให้นายทะเบียนโดยความเห็นชอบของ กกต.มีคำสั่งให้คณะกรรมการบริหารพรรคพ้นจากตำแหน่งทั้งคณะ และต้องห้ามมิให้ดำรงตำแหน่งใดในพรรคการเมืองเป็นเวลา 5 ปี นับแต่วันที่มีคำสั่ง

นอกจากนี้ มาตรา 37 กรณีที่สมาชิกซึ่งเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวนไม่น้อยกว่า 1 ใน 4 ของจำนวนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร กรรมการบริหารพรรคจำนวนไม่น้อยกว่า 1 ใน 3 หรือสมาชิกจำนวนไม่น้อยกว่า 100 คน เห็นว่ามติหรือข้อบังคับในเรื่องใดของพรรคการเมืองที่ตนเป็นสมาชิก

จะขัดต่อสถานะและการปฏิบัติหน้าที่ของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรตามรัฐธรรมนูญหรือขัดแย้งกับหลักการพื้นฐานแห่งการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัติรย์ทรงเป็นประมุข มีสิทธิร้องขอให้ศาลรัฐธรรมนูญพิจารณาวินิจฉัย

ทั้งนี้ ในกรณีที่ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยว่ามติหรือข้อบังคับพรรคขัดต่อสถานะและการปฏิบัติหน้าที่ของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรตามรัฐธรรมนูญหรือการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข ให้มติข้อบังคับดังกล่าวเป็นอันยกเลิกไป

มาตรา 40 การตั้งสาขาพรรคการเมืองต้องมีสมาชิกไม่น้อยกว่า 200 คน ในเขตพื้นที่รับผิดชอบ และให้หัวหน้าพรรคการเมืองมีหนังสือแจ้งการจัดตั้งสาขาพรรคต่อนายทะเบียนภายใน 15 วัน นับแต่วันที่จัดตั้งสาขาพรรคการเมืองนั้น และเมื่อนายทะเบียนได้รับแจ้งการจัดตั้งสาขาพรรคแล้วให้ออกหนังสือรับรองการจัดตั้งสาขาภายใน 30 วันนับแต่วันที่ได้รับแจ้ง

มาตรา 44 ห้ามมิให้พรรคการเมือง กรรมการบริหารพรรค ผู้ดำรงตำแหน่งในพรรค หรือเจ้าหน้าที่ของพรรคการเมืองช่วยเหลือหรือสนับสนุนผู้สมัครรับเลือกเป็นสมาชิกวุฒิสภา เพื่อให้ได้รับเลือกเป็นสมาชิกวุฒิสภา ทั้งนี้ ไม่ว่าทางตรงหรือทางอ้อม

ส่วนที่ 2 การส่งผู้สมัครรับเลือกตั้งและการกำหนดนโยบาย เพื่อโฆษณาหาเสียงเลือกตั้งของพรรคการเมือง มาตรา 50 การกำหนดนโยบายของพรรคการเมืองที่ใช้ในการประกาศโฆษณาให้คำนึงถึงความเห็นของที่ประชุมสาขาพรรคและที่ประชุมสมาชิกพรรค

และ ก่อนประกาศนโยบายดังกล่าวพรรคการเมืองต้องจัดทำการวิเคราะห์ผลกระทบ ความคุ้มค่า และความเสี่ยงของนโยบายนั้น และส่งข้อมูลการวิเคราะห์นโยบายต่อ กกต.เพื่อเผยแพร่ให้ประชาชนทราบ ซึ่งข้อมูลดังกล่าวอย่างน้อยต้องมีรายละเอียดดังต่อไปนี้

(1) ที่มาของงบประมาณที่ใช้ในการดำเนินนโยบาย (2) ระยะเวลาในการดำเนินนโยบาย (3) ความคุ้มค่าและประโยชน์ในการดำเนินนโยบาย (4) ผลกระทบและความเสี่ยงในการดำเนินนโยบาย ทั้งนี้ กรณีที่พรรคการเมืองไม่ดำเนินการตามกรอบ กกต.สามารถสั่งระงับการประกาศโฆษณานโยบายดังกล่าว

หมวด 3 การเงินและการสนับสนุนพรรคการเมือง ส่วนที่ 1 การเงินของพรรคการเมือง มาตรา 52 บัญชีของพรรคการเมืองและบัญชีสาขาพรรค (1) บัญชีรายวันแสดงรายได้หรือรายรับและค่าใช้จ่ายหรือรายจ่าย (2) บัญชีแสดงรายรับจากการบริจาคตามมาตรา 69 (3) บัญชีแยกประเภท (4) บัญชีแสดงสินทรัพย์และหนี้สิน มาตรา 55 รายได้และทรัพย์สินที่พรรคการเมืองได้รับตาม พ.ร.บ.ประกอบนี้ได้รับยกเว้นไม่ต้องเสียภาษีตามประมวลรัษฎากร

หมวด 4 การสิ้นสภาพ การเลิก และการยุบพรรคการเมือง มาตรา 105 กรณีที่ศาลรัฐธรรมนูญมีคำสั่งยุบพรรคการเมืองใด เพราะเหตุตามมาตรา 101 และปรากฏหลักฐานอันควร เชื่อได้ว่าหัวหน้าพรรคการเมืองหรือกรรมการบริหารพรรคการเมืองผู้ใดมีส่วนร่วม รู้เห็น หรือปล่อยปละละเลย หรือทราบถึงการกระทำแล้วมิได้ยับยั้งหรือแก้ไขการกระทำดังกล่าว ให้ศาลรัฐธรรมนูญสั่งเพิกถอนสิทธิเลือกตั้งของหัวหน้าพรรคและกรรมการบริหารพรรคการเมืองผู้นั้นนับแต่วันที่มีคำสั่งให้ยุบพรรคการเมือง