อยู่ร่วมกับรอยเลื่อน กรมทรัพย์ฯเตือนรับมือแผ่นดินไหว

โดย....อัศวิน วงศ์หน่อแก้ว

ชาวไทยคงเห็นภาพการเกิดแผ่นดินไหวในต่างประเทศที่เกิดขึ้นบ่อยครั้งในช่วงระยะนี้ ยิ่งไปกว่านั้นประเทศเพื่อนบ้านอย่างเมียนมาก็เกิดเหตุระทึกดังกล่าวขึ้นครั้งล่าสุด เมื่อวันที่ 24 ส.ค.ที่ผ่านมา ทำให้โบราณสถานสำคัญหลายแห่งได้รับผลกระทบไปเป็นจำนวนมาก แต่สิ่งที่เกี่ยวข้องกับประเทศไทยจากเหตุแผ่นดินไหว คือ ความแตกตื่น และเกิดความกลัวของประชาชน โดยเฉพาะบ้านเรือนที่ตั้งอยู่บนรอยเลื่อนที่พาดผ่านในจังหวัดภาคเหนือของไทย ซึ่งมีรอยเลื่อนทั้งที่มีพลังและไม่มีพลัง

แม้กรมทรัพยากรธรณีจะระบุว่า ความเป็นไปได้ที่จะเกิดแผ่นดินไหวที่รุนแรงในประเทศไทยนั้นเกิดขึ้นได้ยาก แต่อย่าลืมว่าเมื่อ 3 ปีก่อนหน้านี้ วันที่ 5 พ.ค. 2557 แผ่นดินไหว 6.3 ริกเตอร์ ที่ จ.เชียงราย ก็ถือว่าเป็นขนาดความแรงน้องๆ แผ่นดินไหวในเมียนมาเลยทีเดียว

ทศพร นุชอนงค์ อธิบดีกรมทรัพยากรธรณี ให้ข้อมูลว่า แม้ประเทศไทยจะไม่ได้อยู่ในแนววงแหวนไฟ ที่มีภูเขาไฟตั้งอยู่ เหมือนกับประเทศญี่ปุ่น การเกิดแผ่นดินไหวที่รุนแรงจึงไม่มีบ่อย มีเพียงรอยเลื่อนขนาดเล็กที่ยังมีพลังและไม่มีพลังแล้ว โดยภาคเหนือมีรอยเลื่อนพาดผ่านมากที่สุด 14 รอยเลื่อน รอยเลื่อนที่ยังคงมีพลังและต้องจับตาดูอย่างใกล้ชิด คือ รอยเลื่อนแม่จัน ยาว 101 กิโลเมตร พาดผ่าน อ.ฝาง แม่อาย จ.เชียงใหม่ อ.แม่จัน เชียงแสน เชียงของ จ.เชียงราย รอยเลื่อนแม่ฮ่องสอน ยาว 29 กิโลเมตร พาดผ่าน อ.เมือง จ.แม่ฮ่องสอน

“แผ่นดินไหวแบ่งเป็น 2 ลักษณะ หากเกิดในความลึกที่ไม่มาก เช่นครั้งล่าสุดที่ประเทศเมียนมา วัดได้ประมาณ 90 กิโลเมตร ถือว่าไม่ลึกมาก ทำให้แรงสั่นไหวกระเพื่อมไปถึงพื้นที่ภาคเหนือและใน กทม. ตามแนวชั้นดินอ่อน แต่ลักษณะที่สอง หากจังหวัดใดชั้นดินแข็ง ถึงแม้จะอยู่ในเขตภาคเหนือก็จะไม่รับรู้ถึงแรงสั่น แต่ก็ขึ้นอยู่กับจุดศูนย์กลางด้วย หากเกิดในจุดศูนย์กลางที่มีบ้านเรือนตั้งอยู่ และไหวขนาดที่แรงตั้งแต่ 3.5 ริกเตอร์ขึ้นไป ย่อมรับรู้ได้ ฉะนั้นคนไทยจะต้องเตรียมตัวและพร้อมรับมือ และให้อยู่ร่วมกับรอยเลื่อนเหมือนกับประชาชนประเทศญี่ปุ่น ที่ทุกคนรู้สึกตื่นตัวและพร้อมรับมืออยู่ตลอดเวลา และอยู่ร่วมกับเหตุแผ่นดินไหวได้ตามปกติในชีวิตประจำวัน”

อธิบดีกรมทรัพยากรธรณี กล่าวว่า หลายคนคิดว่ารอยเลื่อนสะแกงเป็นรอยเลื่อนขนาดใหญ่ที่มีพลังและขยับอยู่ตลอดเวลา แต่ที่จริงแล้วรอยเลื่อน อรากันที่ไม่ค่อยคุ้นหูของประชาชนมากนักก็เป็นรอยเลื่อนใหญ่และมีพลังไม่แพ้กัน ซึ่งที่ผ่านมามีการขยับโดยตลอด ทั้งเบาบ้างและแรงบ้าง แต่ในครั้งนี้ถือว่าเป็นการขยับแรงมาก เนื่องจากเป็นรอยเลื่อนขนาดใหญ่ที่มีพลัง แม้จะมีการปล่อยพลังออกมาบ่อยครั้ง แต่ลักษณะของรอยเลื่อน ซึ่งเปลือกโลกอินเดียมุดลงใต้แผ่นเปลือกโลกยูเรเซีย ด้วยอัตรา 40-50 มิลลิเมตร/ปี จึงทำให้รอยเลื่อนอรากันมีการขยับและไหวบ่อยครั้งและแรงสลับกันไป

“รอยเลื่อนอรากันมีความเป็นไปได้ที่จะไหวอีกแน่นอน ทั้งการไหวบนดินและการไหวใต้ทะเล ซึ่งหากเกิดขึ้นใต้ทะเลและเป็นการไหวที่แรงมาก การเกิดสึนามิก็มีโอกาสที่จะเกิดขึ้นได้เช่นกัน แต่จะเกิดขึ้นเมื่อใดไม่สามารถคาดการณ์ได้ หากเกิดบนแผ่นดินและมีขนาดรุนแรง ผลกระทบก็จะเป็นเหมือนที่เราเห็น แต่หากเกิดขึ้นในทะเล อุปกรณ์เตือนภัยต่างๆ ที่ได้วางระบบไว้จะเฝ้าระวังภัยและจะทำการประกาศแจ้งเตือนประชาชนให้ทราบล่วงหน้า”

ด้าน ทินกร ทาทอง ผู้อำนวยการสำนักงานทรัพยากรธรณีเขต 1 ลำปาง ดูแล 17 จังหวัดภาคเหนือ เปิดเผยว่า หลังแผ่นดินไหวในเมียนมา รอยเลื่อนภาคเหนือก็รับแรงกระเพื่อม เกิดแผ่นดินไหวตามมาหลายครั้ง ซึ่งถือเป็นเรื่องดีทำให้รอยเลื่อนไม่เก็บพลังไว้นานและปล่อยออกมาในคราวเดียว เมื่อไม่อาจหลีกเลี่ยงแผ่นดินไหว คนไทยก็ต้องปรับตัวและพร้อมรับมือ ที่ผ่านมาก็ได้ออกให้ความรู้หมู่บ้านเสี่ยงภัยแผ่นดินไหวมาโดยตลอด

“หากเกิดแผ่นดินไหวต้องมีสติ อย่าตื่นเต้นมาก ถ้าอยู่ในบ้านหรืออาคารที่ออกไปไม่ได้โดยง่าย ควรมุดเข้าไปอยู่ใต้โต๊ะ เพื่อป้องกันของแข็งร่วงลงมา ซึ่งเป็นสาเหตุการเสียชีวิตของเหตุแผ่นดินไหวมากสุด และเมื่อหนีออกมาได้ก็ขอให้ไปอยู่ในพื้นที่ที่มีความมั่นคงแข็งแรง และไม่อยู่ใต้หรือใกล้อาคาร และสิ่งปลูกสร้างขนาดใหญ่ ที่สำคัญขณะเกิดเหตุไม่ควรใช้ลิฟต์ลงจากอาคารสูง เพราะเสี่ยงติดอยู่ภายในและหนีได้ยาก สำหรับการรับการแจ้งเตือนภัยนั้นเมื่อรู้สึกว่าแผ่นดินไหวหรือสิ่งของที่ห้อยอยู่เหนือศีรษะเกิดไหว ก็ให้ทุกคนรีบหลบภัย เพราะเราไม่รู้ว่าภัยในแต่ละครั้งจะรุนแรงมากน้อยเพียงใด”

แผ่นดินไหวนั้นไม่ใช่เรื่องไกลตัวคนไทยอีกต่อไป ถึงเวลาที่ต้องตระหนัก เรียนรู้ และปรับตัวเตรียมพร้อมรับมือ