เส้นทางตามคำถามพ่วง

โดย...เจษฏ์ โทณะวณิก

คราวที่แล้วได้เขียนไปถึงผลของคำถามพ่วงที่ทำให้ต้องมีการแก้ไขร่างรัฐธรรมนูญในส่วนที่เกี่ยวข้องให้สอดคล้องกับผลการออกเสียงประชามติ ซึ่งก็ได้นำเสนอไปในส่วนของมาตรา 272 ที่ได้มีการปรับแก้โดยคณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ (กรธ.) และได้ส่งไปยังศาลรัฐธรรมนูญ แต่สิ่งที่ผู้คนถามกันเข้ามา ก็คือ การจะได้มาซึ่งนายกรัฐมนตรีนั้นจะมีกระบวนการอย่างไร

เพื่อจะตอบคำถามก็ขออธิบายพอเป็นสังเขป

1.ในระหว่าง 5 ปีแรกนับแต่วันที่มีรัฐสภาภายหลังการเลือกตั้ง สส.ตามมาตรา 268 ที่กำหนดให้มีการเลือกตั้งให้แล้วเสร็จภายในหนึ่งร้อยห้าสิบวันนับแต่วันที่พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญที่เกี่ยวข้องมีผลบังคับใช้แล้ว ในการประชุมเพื่อพิจารณาให้ความเห็นชอบบุคคลซึ่งสมควรได้รับแต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรี ให้กระทำในที่ประชุมร่วมกันของทั้งสองสภา

2.เมื่อเข้าสู่การดำเนินการ สส.จะเป็นผู้เสนอชื่อบุคคลที่พรรคการเมืองได้แจ้งไว้ตามมาตรา 88 ที่กำหนดให้พรรคการเมืองแจ้งรายชื่อบุคคลที่ตนประสงค์จะเสนอให้ได้รับการพิจารณาให้ความเห็นชอบเพื่อเป็นนายกรัฐมนตรีได้ไม่เกินสามรายชื่อ โดยต้องมีผู้รับรองไม่น้อยกว่าหนึ่งในสิบของ สส. ทั้งนี้ผู้ที่จะได้รับการเสนอชื่อนั้นจะต้องมีคุณสมบัติ ตามที่กำหนดในมาตรา 160 และจะต้องเป็นผู้มีชื่อตามมาตรา 88 ดังที่ว่าไปนั้น โดยมีเงื่อนไขว่าชื่อดังกล่าวจะต้องมาจากรายชื่อของพรรคการเมืองที่มีสมาชิกได้รับเลือกตั้งเป็น สส.ไม่น้อยกว่าร้อยละห้าของจำนวน สส.ทั้งหมด

3.มติของรัฐสภาที่เห็นชอบการแต่งตั้งบุคคลให้เป็นนายกรัฐมนตรีจะต้องมาจากการลงคะแนนโดยเปิดเผย และมีคะแนนเสียงมากกว่ากึ่งหนึ่งของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของทั้งสองสภา

4.ในกรณีที่ไม่อาจแต่งตั้งนายกรัฐมนตรีที่พรรคการเมืองได้แจ้งชื่อไว้ตามมาตรา 88 ได้ ไม่ว่าด้วยเหตุใด สส.จำนวนไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่งอาจจะเข้าชื่อกันเพื่อมีมติขอยกเว้น โดยรัฐสภาจะต้องมีมติด้วยคะแนนเสียงไม่น้อยกว่า 2 ใน 3 ของจำนวนสมาชิกของทั้งสองสภา ซึ่งการดำเนินการเช่นนี้จะทำได้เพียงในวาระเริ่มแรกเท่านั้น

5.เมื่อได้รับยกเว้นตามข้อ 4 แล้ว ก็กลับไปดำเนินการเริ่มที่ สส.เสนอชื่อ และรัฐสภาให้ความเห็นชอบตามข้อ 2 และข้อ 3 ข้างต้น โดยในการเสนอชื่อนั้นไม่จำต้องเสนอจากรายชื่อตามมาตรา 88

เมื่อพิจารณาโดยรวมจะเห็นได้ว่ากลไกการได้มาซึ่งนายกรัฐมนตรีนั้นจะแตกต่างจากที่กำหนดไว้ในมาตรา 159 ซึ่งจะมีแต่ สส.เท่านั้นเป็นผู้ดำเนินการ เนื่องจากผลของคำถามพ่วงที่ให้ทั้งสองสภาร่วมลงมติเห็นชอบการแต่งตั้งนายกรัฐมนตรีด้วยกัน แต่จะเป็นเช่นนี้หรือไม่ คงต้องรอการวินิจฉัยจากศาลรัฐธรรมนูญให้เป็นที่สุดก่อน