พลิกโฉมSFIsเพื่อศก. เติบโตต่อเนื่อง (1)

โดย...ดร.วิรไท สันติประภพ ผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทย

สถาบันการเงินเฉพาะกิจได้รับมอบหมายให้เป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนมาตรการเศรษฐกิจของรัฐบาล และในปีที่ผ่านมา ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ได้รับมอบหมายงานกำกับดูแลความมั่นคงของสถาบันการเงินเฉพาะกิจ (SFIs) ซึ่งนับเป็นจุดเปลี่ยนผ่านที่สำคัญของระบบการกำกับดูแลธนาคารเฉพาะกิจของรัฐ

หน้าที่ของ SFIs ในระบบเศรษฐกิจไทย เห็นได้ชัดเจนว่ามีบทบาทสำคัญต่อระบบเศรษฐกิจการเงินไทยมาโดยตลอด สินทรัพย์ของ SFIs ในวันนี้มีขนาดสูงกว่า 5 ล้านล้านบาท หรือคิดเป็นประมาณร้อยละ 25 ของระบบสถาบันการเงินไทย SFIs มีจำนวนสาขารวมเกือบ 2,500 แห่ง กระจายตัวอยู่ทั่วประเทศ

สินทรัพย์ของ SFIs กว่า 5 ล้านล้านบาทในวันนี้ เพิ่มขึ้นกว่าเท่าตัวภายในเวลา 7 ปี ถ้าพิจารณารายละเอียดของสินทรัพย์ว่าประกอบด้วยลูกค้ากลุ่มใดบ้าง ก็จะเห็นถึงบทบาทการทำหน้าที่ส่งเสริมการเข้าถึงบริการทางการเงินของประชาชนในกลุ่มที่ธนาคารพาณิชย์ไม่เน้นให้บริการ เช่น กลุ่มประชาชนฐานราก กลุ่มเกษตรกร หรือกลุ่ม SMEs โดยเฉพาะอย่างยิ่ง SMEs ที่มีขนาดเล็กมากๆ หรือเรียกว่า SSMEs

ธุรกิจเหล่านี้จำนวนไม่น้อยขาดหลักประกัน หรือยังไม่มีประวัติทางการเงิน การกระจายการให้บริการของ SFIs เกิดขึ้นควบคู่ไปกับการส่งเสริมความรู้ความเข้าใจทางการเงิน ซึ่งเป็นบทบาทที่จำเป็น
ยิ่งที่จะทำให้การเข้าถึงบริการทางการเงินสร้างประโยชน์ที่แท้จริงต่อผู้ใช้บริการ

นอกจากนี้ SFIs ยังทำหน้าที่สำคัญในการดำเนินการตามนโยบายของรัฐ ได้แก่ การเป็นช่องทางการกระจายสวัสดิการและความช่วยเหลือทางการเงินแก่กลุ่มเป้าหมาย หรือแม้แต่การยกระดับขีดความสามารถของผู้ประกอบการ ซึ่งจะส่งผลช่วยยกระดับความสามารถในการแข่งขันของประเทศ

การทำงานด้านพัฒนาของ SFIs ในช่วงที่ผ่านมา กล่าวได้ว่าสอดคล้องกับเป้าหมายเรื่องการส่งเสริมการเข้าถึงบริการทางการเงินหรือที่เรียกว่า Financial Inclusion ของรัฐบาลและของ ธปท.ถ้าท่านยังจำได้ย้อนไปตั้งแต่ พ.ศ. 2518 ธปท.ให้ความสำคัญเรื่อง Financial Inclusion มาอย่างต่อเนื่องและได้ออกมาตรการให้ธนาคารพาณิชย์กระจายสาขาไปยังอำเภอรอบนอก หรืออำเภอที่สาขาธนาคารพาณิชย์ยังไม่หนาแน่น รวมถึงกำหนดสัดส่วนของการปล่อยสินเชื่อแก่ภาคเศรษฐกิจสำคัญ เช่น ภาคการเกษตร ต่อมาเมื่อรัฐบาลเน้นให้ SFIs ทำหน้าที่ให้บริการทางการเงินอย่างทั่วถึง สำหรับประชาชนทุกกลุ่ม

ประกอบกับธนาคารพาณิชย์ก็ได้กระจายสาขาไปมากในระดับหนึ่งแล้ว กระทรวงการคลังถึงได้ร่วมกับธนาคารแห่งประเทศไทยกำหนดบทบาทที่ชัดเจนของ SFIs ในแผนพัฒนาระบบสถาบันการเงินระยะที่ 1 ให้ SFIs เป็นสถาบันหลักในการให้บริการทางการเงินในภูมิภาคเพื่อเติมเต็มช่องว่างของการให้บริการทางการเงินเชิงพาณิชย์ และได้มีการแก้ไขพระราชบัญญัติเพื่อขยายบทบาทของ SFIs ในบางแห่ง

บทบาทที่ได้กล่าวข้างต้น จะเห็นได้ว่า SFIs เป็นองค์กรสำคัญที่ทำหน้าที่ด้านการพัฒนาประเทศ ในต่างประเทศมักจะเรียกสถาบันการเงินลักษณะนี้ว่า “สถาบันการเงินเพื่อการพัฒนา” หรือ Development Financial Institutions (DFIs)

จากการสังเกตประสบการณ์ต่างๆ ด้านการพัฒนาประเทศที่เกิดขึ้นในโลก เราคงปฏิเสธไม่ได้ว่าในทุกประเทศในระบบประชาธิปไตยนั้น เรื่องการขยายตัวของเศรษฐกิจในระยะสั้นๆ เป็นเรื่องที่ได้รับความสำคัญอย่างมาก จากประชาชน นักการเมือง และรัฐบาล ในหลายโอกาสโจทย์เรื่องการเติบโตในระยะสั้นเป็นโจทย์ใหญ่จนกระทั่งโจทย์ระยะยาวเรื่องการพัฒนาอย่างยั่งยืนถูกลดทอนบทบาทลง ในบางโอกาสนะครับ ไม่ว่าจะเป็น DFIs หรือ SFIs จะถูกร้องขอให้เป็นเครื่องมือตอบสนองนโยบายกระตุ้นเศรษฐกิจระยะสั้นๆ โดยไม่คำนึงถึงการบริหารความเสี่ยงอย่างรัดกุม รอบด้าน จนอาจก่อให้เกิดความเสียหายต่อฐานะการดำเนินงานของ DFIs หรือ SFIs ได้และสร้างภาระการคลังให้แก่ประเทศในระยะยาว ประสบการณ์ในอดีตได้แสดงให้เห็นว่าการแก้ไขปัญหาฐานะของ SFIs จำเป็นต้องใช้เวลานานและใช้ทรัพยากรจำนวนมาก และทำให้ SFIs ไม่สามารถทำหน้าที่ขับเคลื่อนการพัฒนาประเทศได้อย่างยั่งยืนอีกด้วย

ในการสร้างความยั่งยืนให้กับ SFIs นั้น ผมเห็นว่ามีปัจจัยหลัก 4 ประการ ที่เราต้องให้ความสำคัญ คือ (1) ฐานะการเงินที่มั่นคง (2) ความสามารถของฝ่ายจัดการ ซึ่งรวมถึงความสามารถในการสรรหาบุคลากรที่มีความรู้ความสามารถและมีอุดมการณ์ในการพัฒนาที่ยั่งยืน (3) ความเป็นเลิศในระบบปฏิบัติงาน โดยเฉพาะระบบการบริหารความเสี่ยงและระบบการควบคุมภายใน และปัจจัยสุดท้ายที่จะขาดไม่ได้ คือ ความมั่นใจ และความไว้วางใจจากประชาชน ผ่านการดำเนินการที่โปร่งใสตรวจสอบได้ และการให้บริการที่เป็นธรรม ด้วยเหตุนี้ รัฐบาล กระทรวงการคลัง และ ธปท.จึงร่วมกันกำหนดกรอบการปฏิรูป SFIs บนพื้นฐานของปัจจัยแห่งความยั่งยืนทั้ง 4 ประการที่กล่าวถึง

การปฏิรูป SFIs สอดคล้องกับการปฏิรูปรัฐวิสาหกิจที่รัฐบาลกำลังดำเนินการอยู่ แต่เนื่องจาก SFIs เป็นสถาบันการเงิน หลายแห่งมีการรับเงินฝากจากประชาชนทั่วไป และทุกแห่งมีความเชื่อมโยงกับสถาบันการเงินประเภทอื่นๆ ในขนาดที่เพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ

(อ่านต่อสัปดาห์หน้า)