15 ปี กองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมือง (จบ)

โดย...สุวิทย์ คุณกิตติ

ผมได้ย้ำอยู่เสมอว่าเงินนี้เป็นเงินแผ่นดิน ตกน้ำไม่ไหลตกไฟไม่ไหม้ไปอยู่ที่ใครก็สามารถไปตามกลับมาได้ ซึ่งกระบวนการในการติดตามนอกจากระบบบัญชีก็ยังมีการประเมินผลเป็นระยะอย่างต่อเนื่อง เพื่อเป็นการกระตุ้นให้แต่ละกองทุนต้องบริหารจัดการอย่างเป็นระบบและมีประสิทธิภาพ รวมทั้งการส่งเจ้าหน้าที่ฝ่ายกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองแห่งชาติลงไปดำเนินการเพื่อติดตามแก้ไขปัญหากองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองที่มีปัญหาในการบริหารจัดการ มีการทุจริตประพฤติมิชอบ และมีการดำเนินคดีกับผู้กระทำผิดโดยเด็ดขาด ซึ่งมีคำพิพากษาของศาลเป็นตัวอย่างอยู่หลายกรณี บางกรณีมีโทษจำคุกรวมทุกกระทงกว่า 100 ปี การดำเนินการตามกฎหมายโดยเคร่งครัดนี้ทำให้กองทุนที่กรรมการจะแสวงหาผลประโยชน์ส่วนตัวเกิดความเกรงกลัวและไม่กล้าที่จะกระทำความผิด

แต่น่าเสียดายในช่วง 8 ปีหลัง แทบจะไม่มีการติดตามประเมินผลและไม่มีนโยบายในการดำเนินคดีกับผู้กระทำความผิดโดยเคร่งครัด ทำให้เกิดปัญหาการบริหารจัดการที่ไม่มีประสิทธิภาพและมีการทุจริตประพฤติมิชอบของคณะกรรมการกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองมากขึ้นเพราะขาดการติดตามและตรวจสอบ รวมทั้งกระบวนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้เพื่อนช่วยเพื่อน พี่ช่วยน้อง ผ่านระบบเครือข่ายกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมือง ระดับภาคระดับจังหวัด ระดับอำเภอ และระดับตำบลก็แทบจะไม่มีการจัดประชุมเครือข่ายในระดับต่างๆ โดยสำนักงานคณะกรรมการกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองแห่งชาติ รวมทั้งยังมีการสร้างระบบพรรคพวกมีการคัดเลือกคณะกรรมการเครือข่ายโดยไม่ผ่านกระบวนการการมีส่วนร่วมทำให้เกิดการไม่ยอมรับจากสมาชิกในเครือข่ายนั้น เพราะกรรมการที่ได้รับการเลือกมาจากพัฒนาชุมชนบ้าง หรือจากผู้ใหญ่ในสำนักงานคณะกรรมการกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองแห่งชาติบ้าง ทำให้เครือข่ายเกิดความอ่อนแอจึงทำให้การตรวจสอบภายในซึ่งเกิดจากคณะกรรมการเครือข่ายที่มีประสบการณ์มีความรู้ความเข้าใจในปรัชญา อุดมการณ์และหลักการของกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองขาดหายไป รวมทั้งกระบวนการช่วยเหลือเกื้อกูลและสนับสนุนกันเองในเครือข่าย ในการช่วยเหลือแก้ไขปัญหาให้กับกองทุนที่มีปัญหาที่ล้มลงแล้วให้สามารถลุกขึ้นมายืนได้อีกก็อ่อนแอไปด้วย

ที่จริงแล้วมาถึงวันนี้กองทุนหมู่บ้านส่วนใหญ่ควรได้รับการพัฒนาให้เป็นสถาบันการเงินหมู่บ้านและชุมชนที่ยั่งยืนและก้าวขึ้นไปเป็นธนาคารหมู่บ้าน ซึ่งเป็นธนาคารของประชาชน โดยประชาชน เพื่อประชาชนอย่างแท้จริงตามเป้าหมายที่ได้วางไว้ แต่วันนี้กองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองมีเงินทุนหมุนเวียนอยู่กว่า 2 แสนล้านบาท ควรจะต้องมีระบบเทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อการบริหารจัดการที่เป็นระบบเดียวกันเหมือนกับระบบธนาคารที่มีความปลอดภัยและมั่นคงมานานแล้ว

ปัจจุบันกองทุนหมู่บ้านมีอายุ 15 ปียังไม่มีระบบเทคโนโลยีสารสนเทศเป็นของตัวเอง ทั้งๆ ที่บริหารจัดการเงินทุนหมุนเวียนที่มีจำนวนมากเท่ากับธนาคารเฉพาะกิจธนาคารหนึ่งผมได้รับการร้องเรียนจากประธานกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองรวมทั้งประธานเครือข่ายจำนวนมากให้ช่วยเสนอแนวทางแก้ไขปัญหาสำคัญที่เกิดขึ้นในขณะนี้คือ เรื่องภาระการหักภาษี ณ ที่จ่าย ที่กรมสรรพากรได้แจ้งให้กองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองได้ไปจดทะเบียน ซึ่งจะเป็นการเพิ่มภาระให้กับคณะกรรมการกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองซึ่งมาทำงานด้วยความเสียสละ ไม่ได้มีรายได้ประจำ ไม่ได้มีผลประโยชน์ส่วนตัวเพราะเป็นการทำงานเพื่อส่วนรวม ไม่ได้เป็นเจ้าหน้าที่หรือพนักงานของรัฐ แต่ต้องมีหน้าที่รับผิดชอบและต้องดำเนินการตามระเบียบและกฎหมาย หากไม่ดำเนินการก็จะมีความผิด ซึ่งเป็นภาระที่เกินสมควร ประกอบกับกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองไม่ใช่องค์กรที่แสวงหาผลกำไรแต่เป็นองค์กรที่ทำเพื่อสวัสดิการสังคมและประชาชน ถึงแม้กองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองแห่งชาติจะเป็นหน่วยงานของรัฐแต่กองทุนหมู่บ้านก็ไม่ได้เป็นส่วนราชการหรือรัฐวิสาหกิจ ตามกฎหมายว่าด้วยวิธีการ งบประมาณและในกฎหมายของกองทุนหมู่บ้านเองยังระบุด้วยว่ารายได้ของกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองแห่งชาติให้เป็นของกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองแห่งชาติโดยไม่ต้องนำส่งเป็นรายได้ของแผ่นดิน

ทางออกที่ดีที่สุด สำนักงานกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองแห่งชาติ ควรรีบดำเนินการตามพระราชบัญญัติกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองแห่งชาติ มาตราห้าวรรคสอง ซึ่งระบุว่าในกรณีที่มีกฎหมายหรือระเบียบข้อบังคับใดกำหนดให้กิจกรรมกองทุนหมู่บ้านต้องดำเนินการหรือต้องเสียภาษีอากรหรือค่าธรรมเนียมอันเป็นภาระที่ไม่เหมาะสมหรือเกินสมควรคณะกรรมการกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองแห่งชาติอาจเสนอต่อคณะรัฐมนตรีเพื่อพิจารณาดำเนินการให้มีการลดภาระดังกล่าวแก่กิจกรรมของกองทุนหมู่บ้านได้ตามที่เห็นสมควร ซึ่งโครงการที่กองทุนหมู่บ้านต้องดำเนินการนี้เป็นโครงการที่รัฐบาลขอให้กองทุนหมู่บ้านดำเนินการโดยไม่ใช่ภาระหน้าที่ของกองทุนหมู่บ้านซึ่งก็เป็นการเพิ่มภาระให้กับคณะกรรมการกองทุนหมู่บ้านซึ่งก็เกินสมควรอยู่แล้ว

ผู้อำนวยการสำนักงานคณะกรรมการกองทุนหมู่บ้านหรือชุมชนเมืองแห่งชาติ ควรรีบทำเรื่องเสนอคณะรัฐมนตรีเพื่อพิจารณาให้ความเห็นชอบในการลดภาระดังกล่าวโดยด่วนที่สุด และขอให้ปรับปรุงเร่งรัดดำเนินการให้เป็นไปตามแผนการพัฒนากองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองแห่งชาติต่อไปด้วย ไม่เช่นนั้น 15 ปีที่กองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองส่วนใหญ่ยืนหยัดมาได้อย่างมั่นคง อาจจะต้องประสบปัญหาและเกิดความเสียหายไปอย่างน่าเสียดาย