ดาวเคราะห์รอบดาวที่ใกล้ที่สุด

โดย...วรเชษฐ์ บุญปลอด

พร็อกซิมาคนครึ่งม้าเป็นดาวฤกษ์ที่อยู่ใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุด อยู่ห่างออกไปประมาณ 4.2 ปีแสง นักดาราศาสตร์รายงานเมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมาว่าได้ค้นพบดาวเคราะห์ดวงหนึ่งโคจรรอบดาวดวงนี้ และเป็นดาวเคราะห์ที่อยู่ในเขตอาศัยได้โลกเป็นบริวารของดวงอาทิตย์ซึ่งนับว่าเป็นดาวฤกษ์ดวงหนึ่งเช่นกัน ถัดจากดวงอาทิตย์ ดาวฤกษ์ดวงที่อยู่ใกล้เรามากที่สุดเป็นลำดับถัดไปคือดาวพร็อกซิมาคนครึ่งม้า (Proxima Centauri) ปรากฏอยู่ในทิศทางของกลุ่มดาวคนครึ่งม้าในซีกฟ้าใต้ ดาวดวงนี้มีความสว่างน้อย ไม่สามารถเห็นได้ด้วยตาเปล่า เป็นสมาชิกของระบบดาวสามดวง ดวงที่สว่างที่สุดและเห็นได้ง่ายด้วยตาเปล่าคือดาวแอลฟาคนครึ่งม้า ดวงที่สว่างรองลงมาคือดาวบีตาคนครึ่งม้า

ดาวพร็อกซิมาคนครึ่งม้าถูกค้นพบเมื่อ ค.ศ. 1915 มีการเคลื่อนที่และระยะห่างใกล้เคียงกับดาวแอลฟาคนครึ่งม้า จึงคาดว่ามีความเกี่ยวข้องกันด้วยแรงโน้มถ่วง อาจโคจรรอบดาวแอลฟาคนครึ่งม้าด้วยคาบหลายแสนปีพร็อกซิมาคนครึ่งม้าเป็นดาวแคระแดง จัดเป็นดาวฤกษ์มวลต่ำ อุณหภูมิพื้นผิวต่ำ มีมวลเพียงราว 1 ใน 8 ของมวลดวงอาทิตย์ อุณหภูมิพื้นผิวราว 3,000 เคลวิน ดาวแคระแดงพบได้มากที่สุดในดาราจักร เนื่องจากมีอายุขัยยาวนาน การเป็นดาวฤกษ์ที่อยู่ใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุด ทำให้นักดาราศาสตร์ให้ความสนใจดาวดวงนี้มากเป็นพิเศษ หากอนาคตมีการพัฒนายานอวกาศที่เดินทางไปไกลๆ โดยใช้ระยะเวลาเดินทางไม่นานนัก ดาวพร็อกซิมาคนครึ่งม้ามักจะเป็นเป้าหมายแรกๆ ที่หลายคนนึกถึง

กลางเดือน ม.ค. 2559 หอดูดาวอีเอสโอซึ่งเป็นองค์กรของยุโรปเพื่อการวิจัยทางดาราศาสตร์ในซีกโลกใต้ได้เริ่มโครงการค้นหาดาวเคราะห์รอบดาวพร็อกซิมาคนครึ่งม้า จากนั้นวันที่ 24 ส.ค. 2559 ก็ได้ประกาศการค้นพบดาวเคราะห์ ได้ชื่อว่า พร็อกซิมาคนครึ่งม้าบี (Proxima Centauri b) ตามหลักการตั้งชื่อดาวเคราะห์ที่โคจรรอบระบบดาวดวงอื่น คือขึ้นต้นด้วยชื่อดาวแม่ แล้วตามด้วยอักษรโรมันตัวเล็ก เรียงตามลำดับ (ละอักษร a ไว้)

การค้นพบพร็อกซิมาคนครึ่งม้าบีเป็นการค้นพบทางอ้อม ไม่ใช่การถ่ายภาพได้โดยตรง นักดาราศาสตร์พบการมีอยู่ของดาวเคราะห์ดวงนี้โดยอาศัยการวัดการเปลี่ยนแปลงน้อยๆ ในความเร็วของดาวพร็อกซิมาคนครึ่งม้า ซึ่งมีการผันแปรไปตลอดเวลาเนื่องจากแรงโน้มถ่วงของดาวเคราะห์บริวารที่มองไม่เห็น

จากการวิเคราะห์ข้อมูลดังกล่าว นักดาราศาสตร์พบว่าดาวเคราะห์ดวงนี้มีมวลราว 1.3 เท่าของมวลโลก โคจรรอบดาวพร็อกซิมาคนครึ่งม้าด้วยระยะห่าง 0.0485 เอยู หรือเพียง 7.3 ล้านกิโลเมตร (น้อยมากเมื่อเทียบกับระยะห่างจากโลกถึงดวงอาทิตย์ที่มีค่าเฉลี่ย 149.6 ล้านกิโลเมตร) คาบการโคจรก็สั้นเพียง 11.2 วัน

แม้จะอยู่ใกล้ดาวฤกษ์มากเมื่อเทียบกับระยะทางในระบบสุริยะ แต่การที่ดาวแม่เป็นดาวแคระแดง ดาวเคราะห์ดวงนี้อยู่ในระยะห่างที่น้ำสามารถดำรงอยู่บนพื้นผิวในสถานะของเหลวได้ หรือที่เรียกว่าเขตอาศัยได้ จึงมีความหวังว่าบนดาวเคราะห์ดวงนี้อาจมีสิ่งมีชีวิตที่จำเป็นต้องใช้น้ำ เช่นเดียวกับสิ่งมีชีวิตบนโลก

อย่างไรก็ตาม นักดาราศาสตร์เตือนว่าอย่าเพิ่งตื่นเต้นเกินไป เนื่องจากสภาพที่แท้จริงของดาวเคราะห์ที่ค้นพบใหม่นี้ยังไม่ชัดเจน ข้อมูลที่มีอยู่ยังไม่มากพอที่จะสรุปได้ว่าดาวเคราะห์ดวงนี้เป็นดาวเคราะห์แบบโลกหรือไม่ มีขนาดและความหนาแน่นเท่าใด สิ่งมีชีวิตแบบที่เรารู้จักจะดำรงชีวิตอยู่ได้หรือไม่

การศึกษาดาวพร็อกซิมาคนครึ่งม้าที่ผ่านมา พบว่าดาวดวงนี้มีการปะทุความสว่างเป็นระยะๆ หรือปลดปล่อยพลังงานออกมาเป็นช่วงๆ ทั้งรังสีอัลตราไวโอเลตและรังสีเอกซ์ ซึ่งอาจไม่ปลอดภัยนักสำหรับสิ่งมีชีวิตบนนั้น ยกเว้นว่าจะสามารถดำรงอยู่ได้ภายใต้สภาวะสุดโต่ง (หากมีสิ่งมีชีวิตอยู่จริง) แต่ก็นับว่าเป็นก้าวสำคัญในการค้นพบดาวเคราะห์ต่างระบบที่อยู่ใกล้ระบบสุริยะของเรามากที่สุด