กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงเป็น-มาอย่างไร

โดย...ทวารัฐ สูตะบุตร

ก่อนอื่นผมต้องขอเล่าประวัติอย่างย่อเกี่ยวกับ กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง ก่อนว่ามีที่มาที่ไปอย่างไร และทำไมถึงต้องปรับปรุงข้อกฎหมายและยกระดับเป็นกฎหมายที่เรียกว่า “พ.ร.บ.กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง พ.ศ. ...”

ปัจจุบันกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงถูกจัดตั้งขึ้นตามคำสั่งนายกรัฐมนตรีที่ 4/2547 เพื่อเป็นหนึ่งในมาตรการ แก้ไขและป้องกันภาวะการขาดแคลนน้ำมันเชื้อเพลิง เป็นคำสั่งที่ออกโดยอาศัยอำนาจตามพระราชกำหนดแก้ไขและป้องกันภาวะการขาดแคลนน้ำมันเชื้อเพลิง พ.ศ. 2516 โดยมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อป้องกันภาวะน้ำมันขาดแคลนและรักษาเสถียรภาพของระดับราคาขายปลีกน้ำมันเชื้อเพลิงภายในประเทศ ป้องกันผลกระทบจากความผันผวนของราคาน้ำมันเชื้อเพลิงในตลาดโลก โดยใช้เป็นกลไกในการช่วยกำกับดูแลมิให้ราคาน้ำมันเชื้อเพลิงเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วมากเกินไป อีกทั้งยังช่วยในการพัฒนาเชื้อเพลิงชีวภาพภายในประเทศ ลดการนำเข้าน้ำมันจากต่างประเทศ

จากที่ได้มีการดำเนินงานของกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงที่มีการใช้มานาน ตลอดกว่า 40 ปี โดยเป็นเพียงกฎหมายลำดับรองเท่านั้น อีกทั้งการบริหารจัดการกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงในอนาคต คาดว่าจะมีประเด็นเกี่ยวกับมาตรการอื่นที่สามารถช่วยป้องกันความเสี่ยงจากภาวการณ์ขาดแคลนน้ำมันเชื้อเพลิง และในปัจจุบันสถานการณ์น้ำมันเชื้อเพลิงได้เปลี่ยนแปลงไปมาก เช่น มีการใช้พลังงานทดแทน (เอทานอล
ไบโอดีเซล) แทนน้ำมันจากเชื้อเพลิงฟอสซิลเพิ่มขึ้น หรือการเพิ่มความมั่นคงโดยการสำรองน้ำมันโดยภาครัฐ (Strategic Research)

สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน (สนพ.) จึงเห็นว่ามีความจำเป็นต้องปรับปรุงแก้ไข กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง และยกระดับให้เป็น (กฎหมายแม่ ในระดับ “พระราชบัญญัติ” พ.ร.บ.กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง พ.ศ. ... โดยในคราวการประชุม ครม.เมื่อวันพุธ 17 ส.ค. 2559 ที่ผ่านมา ครม.ได้มีมติให้ความเห็นชอบต่อ พ.ร.บ.กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง พ.ศ. ... เรียบร้อยแล้วก่อนนำเสนอสภานิติบัญญัติแห่งชาติตามลำดับต่อไป

ทีนี้มาดูกันว่า พ.ร.บ.กองทุนน้ำมันฯ มีอะไรน่าสนใจบ้าง พ.ร.บ.นี้ มีหัวใจสำคัญอยู่ 4 ข้อ ในการบริหารจัดการ ก็คือ 1) เพื่อให้การดำเนินการของกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงมีประสิทธิภาพ ชัดเจน และโปร่งใสตรวจสอบได้ 2) ป้องกันการแทรกแซงในการใช้กลไกกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงเกินวัตถุประสงค์ของกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง 3) เป็นข้อกฎหมายที่จำเป็นต้องมีเพื่อรองรับการดำเนินงานในระดับประเทศเพราะกระทบต่อประชาชนทั่วไป 4) กำหนดเจตนารมณ์ของการมีกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงได้ชัดเจน และข้อห้ามการใช้เงินกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงในกิจกรรมหรือโครงการอื่นใดที่นอกเหนือจากวัตถุประสงค์ดังกล่าว

ทั้งนี้ พ.ร.บ.กองทุนน้ำมันฯ ได้มีการวางกลไกกำกับดูแลที่ดี(Governance Structure) ทั้งในระดับองค์กร และระดับคณะกรรมการบริหาร เพื่อให้เกิดการตรวจสอบและถ่วงดุล และเพื่อให้สาธารณชนเกิด “ความไว้เนื้อเชื่อใจ” ซึ่ง พ.ร.บ.ฉบับใหม่นี้ จะช่วยแก้ไขปัญหาของการใช้เงินกองทุนให้มีความโปร่งใสและมีธรรมาภิบาล เนื่องจากจะมีการแต่งตั้งคณะกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิจากบุคคลภายนอกร่วมเข้ามาเป็นกรรมการครั้งนี้ด้วย และมีแผนงานที่จะต้องดำเนินงานภายใต้กรอบนโยบายของคณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ (กพช.) เท่านั้น นอกจากนี้การเก็บเงินเข้า/ออกกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงเป็นไปอย่างมีระบบตามแผนที่ กพช.อนุมัติไว้

แล้วอีกทั้งจะต้องดำเนินการตามหลักเกณฑ์ ก.พ.ร. และกรมบัญชีกลาง ที่กำหนดตัวชี้วัด แผน และการติดตามผลการดำเนินงานขององค์การของรัฐ และเงินทุนหมุนเวียนต่างๆ ด้วย สำหรับสาระสำคัญอื่นของ พ.ร.บ.กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง พ.ศ. …ฉบับนี้ เช่น หมวดสำนักงานกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง หลายคนอาจจะสงสัยว่าทำไมต้องระบุ ทั้งๆ ที่การบริหารกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงเดิม ก็มีการดำเนินงานกันมาอยู่แล้ว

การจัดตั้งกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงตามร่าง พ.ร.บ.กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง พ.ศ. ...นั้น จำเป็นต้องมีสำนักงานกองทุนเป็นการถาวรโดยยกระดับจากองค์กรมหาชนที่มีอยู่แล้วให้มาทำหน้าที่ในการบริหารจัดการต่างๆ ทั้งนี้กระทรวงพลังงานจะได้คำนึงถึงผลประโยชน์ของประชาชนและประเทศชาติเป็นหลัก กล่าวคือ การมีกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงก็เพื่อช่วยรักษาเสถียรภาพของราคาขายปลีกน้ำมันเชื้อเพลิงในประเทศไม่ให้มีการเปลี่ยนแปลงขึ้นลงอย่างรวดเร็ว และการเปลี่ยนแปลงราคาน้ำมันเชื้อเพลิงในตลาดโลก เพื่อไม่ให้เกิดผลกระทบต่อระบบเศรษฐกิจและค่าครองชีพของประชาชนเกินสมควร

ดังนั้น จึงขอให้มั่นใจครับว่า พ.ร.บ.กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงพ.ศ. ... ต่อจากนี้จะได้มีการดำเนินการจัดทำแผนยุทธศาสตร์กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง แผนการลงทุนโครงสร้างพื้นฐาน และแผนรองรับกรณีวิกฤตน้ำมันเชื้อเพลิง เพื่อรองรับภาวะวิกฤตน้ำมันเชื้อเพลิง ซึ่งต้องได้รับความรับความเห็นชอบจากคณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ (กพช.) ถึงจะสามารถพิจารณากำหนดกรอบการใช้เงิน ที่จะเพื่อใช้ในการรักษาเสถียรภาพระดับราคาน้ำมันเชื้อเพลิงในประเทศให้อยู่ในระดับที่เหมาะสม ทั้งนี้การดำเนินการหลายเรื่องจะเป็นไปตามหลักเกณฑ์ที่คณะรัฐมนตรีกำหนด ไม่ใช่ว่าใครจะมีหยิบ หรือฉวยโอกาสเอาไปใช้ได้อย่างตามอำเภอใจ เช่น มาตรการประชานิยมสุดโต่ง ดังเช่นในอดีตอีกครับ...