วัฒนธรรม แหล่งบ่มเพาะทุจริต (จบ)

โดย...ดร.ปิยะพันธ์ ทยานิธิ

รากฐานของวัฒนธรรม (Foundation of Culture) มีองค์ประกอบสำคัญคือกลุ่มรูปธรรมภายนอก ได้แก่ สถาปัตยกรรมโครงสร้าง (Structure) ซึ่งค่อนข้างคงที่ (Static) เช่น กฎ ระเบียบข้อบังคับ กติกา สัญญาข้อตกลง เป็นต้น สัณฐานรูปลักษณ์ (Style) เช่น ธรรมเนียม ประเพณี พิธีกรรม พิธีการ เป็นต้น กับกลุ่มนามธรรมภายใน ได้แก่ สถานการณ์ขั้นตอน (Sequence) ซึ่งขยับเขยื้อนเคลื่อนที่ (Dynamic) เช่น การสั่งการ การสื่อความ การตัดสินใจ การประเมินผล การรายงาน เป็นต้น สาระหน้าที่ (Substance) เช่น หลักการ แนวคิด นโยบาย เป็นต้น และสำนึก (Spirit) เช่น จิตสำนึก ทัศนคติ ความเชื่อ ค่านิยม เป็นต้น คือแหล่งกำเนิดของจริต จึงเป็นจุดป้องกันโดยตรงที่สุด ซึ่งฝังลึกและบอบบางอ่อนไหวที่สุดด้วย

อย่างไรก็ตาม เมื่อพิจารณาจากสามเหลี่ยมจิตสำนึก (A Spirit Triangle) จุดอ่อนของจิตใจเริ่มต้นที่ทิฐิ (Concern) เจตนา ตั้งใจ (Intention) กฎหมายตัวอักษรมีช่องโหว่ สังคมค่านิยมมีช่องเว้น ชีวิตจิตใจมีช่องว่าง ทุกทางเลือกต้องมีสติ (Consciousness) จิตตะ โยนิโสมนสิการ ระวังรักษาใส่ใจรั้งใจ (Inspection) และสัมปชัญญะ (Conscience) มโนธรรม หิริโอตตัปปะ ยั้งใจ (Inhibition) คือละอาย (Shame) และเกรงกลัว (Fear) ต่อผลตามกฎหมายหรือกฎแห่งกรรมอย่างมีเหตุผล โดยอาศัยความเชื่อศรัทธาเลื่อมใสนิยมชมชอบในสิ่งที่ดีกับความเกลียดรังเกียจเกรงกลัวในสิ่งที่ไม่ดี วัฒนธรรมจึงต้องวิวัฒน์อย่างต่อเนื่อง บ่มเพาะปลูกฝัง ปกป้องคุ้มครอง ถนอมดูแล บำบัดรักษา ให้เจริญเติบโตก้าวหน้าได้ทันสถานการณ์

ขอบเขตความหมายและวิจารณญาณการตีความที่ต่างกัน ย่อมทำให้เกิดความเข้าใจ มุมมองและความคิดเห็นเกี่ยวกับทุจริตแตกต่างกันไป โดยปกติการกระทำย่อมมีทั้งดีและชั่วปะปนกันไป คงไม่อาจปฏิเสธได้ว่าทุจริตมักเกิดขึ้นร่วมอยู่ด้วยเสมอ ไม่ว่าแบบใดแบบหนึ่ง หนักบ้างเบาบ้าง ถี่บ้างห่างบ้าง หัวใจจึงอยู่ที่การรักษาจิตใจไม่ให้สกปรกมากขึ้น ให้ทุจิตหรือจิตใจทุจริตบรรเทาเบาลง และขัดเกลาจิตใจให้ผ่องแผ้วสะอาดบริสุทธิ์ขึ้น โดยลดความเป็นเราเป็นของเราลง วัฒนธรรมทางสายกลางที่เน้นการประพฤติปฏิบัติตามหลักธรรมอย่างถูกต้องเหมาะสมด้วยสติปัญญา คือสิ่งที่จำเป็นที่สุดในการจัดการปัญหาทุจริต สังคมถึงจะดูแลตัวเองได้อย่างยั่งยืน &O5532;

พิมพ์ครั้งแรก : มุมมองประเด็นทุจริต -ไขปมทุจริต: นิยามการโกง, วัฒนธรรม: แหล่งบ่มเพาะทุจริต (Notes on Fraud Issues - Clarification of Fraud: A Term, Cultivation of Fraud: A Root) อินทาเนีย (Intania) วารสารชาววิศวจุฬา พฤษภาคม-มิถุนายน 2559 ลำดับที่ 105 ปีที่ 21 ฉบับที่ 3 หน้า 57-59