คำถามพ่วงมีผลอย่างไร

โดย...เจษฏ์ โทณะวณิก

ฉบับที่แล้วได้เขียนเกี่ยวกับเรื่องการเลือกนายกรัฐมนตรีในร่างรัฐธรรมนูญ (รธน.) ฉบับคณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ (กรธ.) ก็เช่นเคยมีคำถามเข้ามาว่า ถ้าร่างรัฐธรรมนูญได้รับความเห็นชอบในการออกเสียงประชามติ และคำถามพ่วงก็ได้รับความเห็นชอบเช่นกัน ที่ได้เคยบอกไว้ว่าจะต้องมีการแก้ไขเพิ่มเติม รธน.นั้น คือ ทำอย่างไร

คำถามนี้น่าสนใจ แต่จะให้ฟันธงเลยก็คงจะยาก เอาเป็นว่าจะต้องพิจารณามาตรา 159 ของ รธน.ที่กำหนดการดำเนินการไว้ว่าให้สภาผู้แทนราษฎรให้ความเห็นชอบบุคคลซึ่งสมควรได้รับแต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรีจากบุคคลซึ่งมีคุณสมบัติและไม่มีลักษณะต้องห้ามตามรัฐธรรมนูญ และเป็นผู้มีชื่ออยู่ในบัญชีรายชื่อที่พรรคการเมืองแจ้งไว้ตามมาตรา 88

โดยเสนอได้เฉพาะจากบัญชีรายชื่อของพรรคการเมืองที่มีสมาชิกได้รับเลือกเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไม่น้อยกว่าร้อยละห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร โดยการเสนอชื่อดังกล่าวจะต้องมีสมาชิกรับรองไม่น้อยกว่าหนึ่งในสิบของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร ทั้งนี้ มติของสภาผู้แทนราษฎรที่เห็นชอบการแต่งตั้งบุคคลใดให้เป็นนายกรัฐมนตรีต้องกระทำโดยการลงคะแนนโดยเปิดเผย และมีคะแนนเสียงมากกว่ากึ่งหนึ่งของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร

เมื่อพิจารณามาตรา 159 ดังว่าแล้ว ย้อนมาที่คำถามพ่วงที่ระบุว่าจะให้กำหนดในบทเฉพาะกาลว่าในระหว่างห้าปีแรกนับแต่วันที่มีรัฐสภาชุดแรก ให้รัฐสภา (สมาชิกวุฒิสภาร่วมกับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร) ให้ความเห็นชอบบุคคลซึ่งสมควรได้รับแต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรี ก็คงจะต้องเขียนบทเฉพาะกาลว่าในช่วงห้าปีแรกให้ส่วนที่เขียนว่าสภาผู้แทนราษฎรนั้นเป็นรัฐสภา บรรดาจำนวนทั้งหลายที่กำหนดไว้ ก็จะเป็นจำนวนต่อรัฐสภา เช่น เสนอชื่อต้องมีสมาชิกรัฐสภารับรองไม่น้อยกว่าหนึ่งในสิบ มติเลือกนายกรัฐมนตรีต้องมีคะแนนเสียงมากกว่ากึ่งหนึ่งของจำนวนสมาชิกรัฐสภา ซึ่งอันนี้ก็คงจะไม่เป็นประเด็นเท่าใดนัก

การเลือกนายกรัฐมนตรีมาตรา 159 กำหนดให้เสนอบุคคลจากผู้มีชื่ออยู่ในบัญชีรายชื่อที่พรรคการเมืองแจ้งไว้ตามมาตรา 88 ซึ่งตรงนี้มีคนถามมาว่า จะไม่เสนอชื่อตามมาตรา 88 จะได้หรือไม่ โดยอาศัยว่าคำถามพ่วงให้เอารัฐสภาเป็นผู้ดำเนินการ หากตอบตามถ้อยคำของคำถามพ่วงเลยต้องบอกว่า คงจะไม่ได้ แต่หากไม่ต้องการที่จะเอารายชื่อตามมาตรา 88 ก็สามารถไปดำเนินการตามมาตรา 272 ที่กำหนดว่าในวาระเริ่มแรก

หากมีกรณีที่แต่งตั้งนายกรัฐมนตรีจากบัญชีรายชื่อที่พรรคการเมืองแจ้งไว้ตามมาตรา 88 ไม่ได้ ไม่ว่าด้วยเหตุใด ก็ให้สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรลงมติกันยกเว้นไม่ต้องเสนอชื่อนายกรัฐมนตรีจากบัญชีดังกล่าว หากมีคะแนนเสียงไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่งเข้าชื่อกัน ก็ให้ส่งไปยังประธานรัฐสภาให้จัดประชุมรัฐสภาโดยพลัน หากว่ารัฐสภามีมติด้วยคะแนนเสียงไม่น้อยกว่าสองในสามของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของรัฐสภาให้ยกเว้นได้

ถามว่าตามมาตรา 272 นี้เมื่อผนวกกับคำถามพ่วง จะต้องเปลี่ยนสภาผู้แทนราษฎรเป็นรัฐสภาหรือไม่ ก็คงจะต้องตอบเบื้องต้นว่า คงจะไม่ได้ เพราะคำถามพ่วงไม่ได้ระบุไว้ ดังนั้นจึงต้องดำเนินการตามมาตรา 272 ไปเว้นแต่ใครจะตีความเป็นอย่างอื่น ซึ่งทั้งหมดนี้ผมก็สรุปเอาเองเบื้องต้น ของจริงต้องรอดูกันต่อไปหลังวันที่ 7 ส.ค.นี้ ได้รู้กันแน่ครับ