ตัดไม้ทำลายป่า ปัญหาที่แก้ไขได้ยาก

โดย...ชลลดา อิงศรีสว่าง

ความตื่นตัวในการรักษ์ป่าน่านของคนเล็กๆ ที่นำโดยกลุ่มศิลปิน นักร้อง ดารา ใช้จุดแข็งของโซเชียลมีเดียช่วยเผยแพร่แนวคิด หาแนวร่วมที่จะไปฟื้นฟูผืนป่าน่านที่ขณะนี้กลายเป็นภูเขาหัวโล้นไปหลายลูก  และการทำลายป่ายังไม่หยุด ยังมีผืนป่าต้นน้ำโดนทำลายอยู่ทุกๆ ปี

ความจริงเรื่องผืนป่าน่านนั้น ดิฉันคิดว่าคนที่รู้ดี รู้ลึก และรู้จริง คงมีไม่มาก และหนึ่งในนั้นคือ นายแบงก์ระดับตำนานอย่างคุณบัณฑูร ล่ำซำ ประธานกรรมการธนาคารกสิกรไทย ที่ได้ย้ายสำมะโนครัวไปเป็นคนน่านมานานหลายปี ท่านใช้เวลาอยู่ในจังหวัดเล็กๆ แห่งนี้นานแล้ว และที่สำคัญคุณปั้นได้รับสนองเบื้องพระยุคลบาทของสมเด็จพระเทพฯ ที่มีพระราชดำริให้ดูแลผืนป่าน่านอันเป็นผืนป่าสำคัญเนื่องจากเป็นต้นน้ำของแม่น้ำน่าน ซึ่งเป็นแม่น้ำ 1 ใน 4 สายที่ไหลลงไปรวมเป็นแม่น้ำเจ้าพระยา ซึ่งเป็นแม่น้ำสายหลักที่หล่อเลี้ยงชีวิตคนในภาคเหนือตอนบนจนถึงภาคกลางทั้งหมด

พื้นที่ป่าน่านนั้นถูกชาวบ้านจริงและชาวบ้านปลอมเข้าไปรุกล้ำเปลี่ยนผืนป่าต้นน้ำที่อุดมไปด้วยต้นไม้ใหญ่อายุเป็นร้อยปี ให้เป็นไร่ข้าวโพด ซึ่งขายได้ราคา มีนายทุนรับซื้อไม่อั้น และผลที่ตามมาก็คือเมื่อป่าถูกทำลายก็เริ่มเกิดปัญหาภัยแล้ง จึงต้องตัดป่าให้มากขึ้นเพื่อปลูกข้าวโพดขายให้มีรายได้เท่าเดิม

ตอนนี้ก็เกิดปัญหาใหม่อีก คือ สารเคมีที่ชาวบ้านใช้ปลูกข้าวโพดไหลลงไปในแม่น้ำน่าน ทำให้มีสารพิษตกค้างเป็นภัยต่อมนุษย์ไปปนเปื้อน ซึ่งเป็นอันตรายต่อคนที่ใช้น้ำจากแหล่งน้ำนี้อุปโภคและบริโภค ต้องให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องไปตามแก้ไขอีก

ดิฉันได้ตามไปดูโครงการรักษ์ป่าน่าน ที่คุณบัณฑูรและธนาคารกสิกรไทยได้ขึ้นไปทำโครงการซีเอสอาร์ที่นั่นต่อเนื่องมาหลายปีจนถึงปัจจุบัน ได้เห็นปัญหาที่แท้จริง และความพยายามต่อสู้ด้วยวิถีทางที่ยั่งยืนที่คุณบัณฑูรพยายามหาหลายๆ ทางเพื่อแก้ไขการตัดไม้ทำลายป่า ซึ่งได้มีการนำโครงการหลวงและโครงการเศรษฐกิจพอเพียงที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระราชทานให้คนไทย มาเป็นโมเดลต้นแบบในการแก้ไขปัญหา แต่ก็ยังไม่สามารถต่อสู้กับระบบทุนนิยมและปัญหาปากท้องชาวบ้านได้เต็มที่นัก

คุณบัณฑูร บอกว่า ยังคิดไม่ออกว่าจะแก้ไขยังไงให้น่านกลับมาดีเหมือนเดิม ป่าน่านเคยมีอยู่จาก  6.4 แสนล้านไร่ วันนี้เหลือแค่ 4.8 แสนล้านไร่ และมีแนวโน้มจะลดลงไปอีกเรื่อยๆ คนปลูกป่าก็ปลูกกันไป แต่ทำยังไงก็ไม่ทันคนตัดป่า คนท้องถิ่นพยายามสู้ บวชป่า คนไทยยังยำเกรงในผ้าเหลือง แต่ก็บวชทั้งป่าไม่ได้ ตัดภูเขาทั้งป่า ปลูกป่าสี่สิบปีก็ไม่เท่าป่าที่ถูกทำลาย เพราะต้นไม้ที่ถูกตัดเป็นไม้ใหญ่อายุเป็นร้อยปี คนปลูกข้าวโพดก็ไม่มีวันรวยเท่านายทุน ยิ่งทำยิ่งรวยต่างกัน ชาวบ้านอาจจะมีรายได้ดีขึ้น แต่มูลค่าไปอยู่กับตลาดทุนหมด

เป็นความจริงที่ว่า เมื่อเจ้าหน้าที่ไปจับผู้บุกรุกป่าก็จะเป็นชาวบ้านผู้มีรายได้น้อย เหตุผลที่บุกรุกพื้นที่ป่าก็คือความยากจน ฉะนั้นคุณบัณฑูรจึงได้คิดว่าหากจะแก้ปัญหาต้องแก้ที่ต้นเหตุ คือการสร้างงาน สร้างอาชีพ ให้ชาวบ้าน คิดไปจนถึงการสร้างแบรนด์สินค้าที่เป็นของ จ.น่าน เอง เหมือนในฝรั่งเศส ยี่ห้อเป็นท้องถิ่น เช่น ไวน์ ผ้าทอ พืชเกษตร

โครงการที่ดิฉันคิดว่าเหนือชั้นมากในการแก้ไขปัญหา คือ การดึงเอาผู้ที่ได้ประโยชน์จากข้าวโพดมาร่วมกันฟื้นฟูพื้นที่ป่า โครงการนี้เริ่มมาสองปีแล้ว คุณบัณฑูรได้เชิญเครือเจริญโภคภัณฑ์มาร่วมทำโครงการคืนผืนป่า ตอนที่เปิดโครงการนั้น คุณศุภชัย เจียรวนนท์ ซีอีโอของบริษัท ทรู คอร์ปอเรชั่น ได้เดินทางไปเองเลยทีเดียว

โครงการขอพื้นที่ป่าคืนนี้เขาทำกันในรูปแบบ ให้ทางท้องถิ่นเปิดให้ชาวบ้านที่สมัครใจจะคืนพื้นที่ป่าที่บุกรุกไปแล้วกลับมาให้เป็นพื้นที่ป่าตามเดิม ซึ่งทางทรูจะสนับสนุนทางการเงินให้กับผู้คืนผืนป่าเป็นเงินยังชีพในช่วงที่รอให้ชาวบ้านเปลี่ยนอาชีพไปทำอย่างอื่น และจ้างให้ชาวบ้านปลูกป่าและดูแลป่าให้ต้นไม้ที่ปลูกรอดตายและเติบโตขึ้นมาให้เป็นป่าสมบูรณ์เหมือนเดิม

เมื่อต้นปีดิฉันได้มีโอกาสสอบถามคุณบัณฑูรว่า โครงการนี้ประสบความสำเร็จไหม ท่านบอกว่ามันเพิ่งเริ่มต้น ก็ยังไม่เห็นผลเป็นรูปธรรมมากนัก แต่ก็ต้องพยายามต่อไป

การฟื้นฟูป่าน่านนี่ไม่ใช่เรื่องง่ายอย่างที่คิดปุ๊บ ระดมเงินซื้อต้นกล้า แห่ขึ้นไปปลูกป่าถ่ายรูปลงโซเชียล แล้วก็จบ แต่เป็นเรื่องที่ต้องทำต่อเนื่อง ตั้งใจ มุ่งมั่น รณรงค์อย่างจริงจัง ทำเล่นๆ ไม่ได้ ซึ่งก็น่าแปลกที่รัฐบาลก็ไม่ได้สนใจแก้ปัญหาเรื่องป่าหายมากเหมือนเรื่องอื่นๆ

การช่วยกันคนละไม้คนละมือนั้นเป็นสิ่งดี แต่จะดีกว่าไหมหากกลุ่มที่กำลังรณรงค์นี่ไปร่วมกับคุณบัณฑูร หรือโครงการที่เขาทำอยู่แบบมีเจตนารมณ์ร่วมว่าไม่สำเร็จก็จะไม่เลิก

ดิฉันว่าปัญหาปากท้องของครัวเรือนและการกระจายรายได้ กระจายทรัพยากรไม่เป็นธรรม แก้ไขไม่ได้ ก็แก้ไขปัญหาบุกรุกพื้นที่ป่าน่านยากล่ะ แต่ถ้าไม่เริ่มวันนี้ อนาคตเราจะลำบากกว่านี้อีกค่ะ