พร้อมรับแต่ไม่พร้อมจ่าย

โดย...อรุณ จิรชวาลา

พรุ่งนี้แล้วที่ทุกธนาคารจะเปิดให้ลูกค้าและประชาชนไปลงทะเบียนเป็นสมาชิกระบบพร้อมเพย์อย่างเป็นทางการ โดยก่อนหน้านั้น คือระหว่างวันที่ 1-14 ก.ค. บางธนาคารได้เปิดให้ลงทะเบียนล่วงหน้าไปก่อน

อาจกล่าวได้ว่า ธนาคารทั้งหลายตื่นตัวกับเรื่องนี้ มีการโฆษณาประชาสัมพันธ์อย่างกว้างขวาง มีการจูงใจให้ประชาชนผูกเบอร์บัตรกับเบอร์บัญชีธนาคารด้วยการให้เงินให้ทองบ้าง หรือให้ลุ้นชิงโชคบ้าง ซึ่งเป็นเรื่องที่ผู้บริโภคชาวไทยชื่นชอบ

ต้องขอชมเชยและให้กำลังใจรัฐบาลชุดนี้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งฝ่ายการเมืองในกระทรวงการคลัง ที่สามารถผลักดันให้เรื่องนี้เกิดขึ้นได้อย่างรวดเร็วเหลือเชื่อ กล่าวคือ ทีมเศรษฐกิจชุดใหม่เพิ่งเข้ามารับงานได้ไม่ถึงปี แต่ภายในไม่กี่เดือนก็มีมติ ครม.ผ่านแผนยุทธศาสตร์การพัฒนาโครงสร้างระบบการชำระเงินแบบอิเล็กทรอนิกส์แห่งชาติ หลังจากนั้นอีกไม่ถึง 6 เดือน ก็สามารถเปิดตัวโครงการพร้อมเพย์ ตามติดด้วยการเปิดให้ลงทะเบียน และอีก 2-3 เดือนก็จะเริ่มใช้งานจริง

ผมได้ติดตามข่าวสารทั้งบนจอทีวีในหน้าสื่อสิ่งพิมพ์ รวมทั้งข้อมูลที่แชร์กันบนโลกออนไลน์ ทำให้ทราบว่าเรื่องนี้สร้างความสับสนให้กับสังคมไม่น้อย ฝ่ายต่อต้านใช้กลยุทธ์ในการข่มขู่ โดยประเด็นที่ยกขึ้นมาอ้างมากที่สุดคือเรื่องความปลอดภัยของเงินในบัญชีและเรื่องความเป็นส่วนตัว กล่าวคือ นอกจากจะเสี่ยงกับการถูกมิจฉาชีพโอนเงินออกไปจากบัญชีโดยไม่รู้ตัวแล้ว ประเทศไทยยังอาจกลายเป็นรัฐตำรวจ รัฐบาลทำตัวเป็นมาเฟียคอยติดตามความเคลื่อนไหวของประชาชนทุกฝีก้าว

ล่าสุด มีข่าวนักกฎหมายอาวุโสท่านหนึ่งมาออกโรงต่อต้านทำให้รัฐบาลร้อนใจ อยู่เฉยไม่ได้ นายกรัฐมนตรีสั่งการให้ รมต.คลังชี้แจง รวมทั้งประกาศว่าพร้อมจะยกเลิก หากประชาชนไม่มั่นใจและไม่เห็นด้วย

ผมมีประเด็นที่อยากจะพูดถึงโครงการพร้อมเพย์อยู่หลายเรื่อง บางเรื่องอาจช่วยให้ความกระจ่างกับประเด็นที่กังวลกันได้บ้าง บางเรื่องอาจเป็นข้อคิดให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องนำไปใช้ในการปรับปรุงระบบ
เพื่อให้เกิดประโยชน์กับส่วนรวมมากที่สุด ดังนี้

หนึ่ง ในช่วงหลัง เราพูดถึงเรื่องฟินเทคกันมาก ฟินเทคก็คือนวัตกรรมทางการเงินที่นำเอาเทคโนโลยีสมัยใหม่เข้ามาช่วย กล่าวกันว่า หลายนวัตกรรมจะลดการพึ่งพาระบบธนาคารทำให้ธุรกิจธนาคารมีความสำคัญน้อยลง และอาจหมดความหมายอย่างสิ้นเชิงในที่สุด

บางธนาคารได้เตรียมรับมือกับการมาถึงของฟินเทคแล้ว ด้วยการจัดตั้งหน่วยงานเฉพาะขึ้นมารับผิดชอบโดยตรง มีผู้บริหารระดับสูงดูแลใกล้ชิด

โครงการพร้อมเพย์ก็จัดเป็นฟินเทคอย่างหนึ่ง แต่เป็นฟินเทคประเภทที่นอกจากจะไม่ทำให้บทบาทของระบบธนาคารลดลง ในทางตรงข้ามอาจกลับเพิ่มขึ้น

สอง แต่เดิมโครงการพร้อมเพย์มีชื่อเรียกว่าเอนี่ ไอดี แต่ต่อมาผู้รับผิดชอบเห็นความจำเป็นที่สมาชิกพร้อมเพย์จะต้องเป็นเจ้าของตัวจริงของไอดีหรือเบอร์ที่นำมาใช้ในการลงทะเบียน จึงเหลือเบอร์ที่พิสูจน์ตัวตนได้จริงเพียงเลขประจำตัวประชาชนและเบอร์โทรศัพท์มือถือ

ด้วยเหตุนี้จึงใช้ชื่อเอนี่ ไอดีไม่ได้ แต่เหมือนหนีเสือปะจรเข้ คำว่าพร้อมเพย์ก็ทำให้เกิดความเข้าใจผิดไม่แพ้กัน เพราะโดยเนื้อแท้ระบบนี้เป็นระบบที่ใช้สำหรับรับโอนเงินเป็นหลัก ส่วนการโอนออกยังต้องมีระบบรักษาความปลอดภัยอื่น เช่น พาสเวิร์ดหรือพิน ใช้ควบคู่กันไป ทำให้มีความแตกต่างจากระบบโอนเงินเดิมน้อยมาก

แม้แต่ภาครัฐ ซึ่งจะเปลี่ยนมาใช้ระบบพร้อมเพย์ในการจ่ายเงินสวัสดิการ คืนภาษี และอื่นๆ ก็จะเป็นการใช้ประโยชน์จากพร้อมเพย์สำหรับด้านผู้รับโอนเท่านั้น แต่ในการโอนเงินต้นทาง ก็ยังต้องมีระบบผู้มีอำนาจสั่งจ่าย และผู้ถือรหัสการโอนเงินอยู่นั่นเอง

สาม จะเห็นได้ว่า เรื่องความปลอดภัยไม่น่าเป็นประเด็น เพราะเป็นการลงทะเบียนเพื่อรับโอนข้างเดียว ส่วนการโอนออกจะต้องมีระบบรักษาความปลอดภัยซึ่งเข้มข้นไม่น้อยกว่าระบบการโอนออนไลน์หรือระบบโอนผ่านเอทีเอ็มในปัจจุบัน

นอกจากนี้ เรื่องความปลอดภัยที่ศูนย์ข้อมูลก็ไม่น่ามีปัญหาเช่นกัน เพราะไม่ได้เป็นการออกแบบระบบใหม่ทั้งหมด แต่เป็นการปรับเปลี่ยนมาจากระบบเดิมที่ใช้งานมานานนับสิบปีโดยไม่มีปัญหา นั่นก็คือระบบไอทีเอ็มเอ็กซ์ที่ใช้กับระบบเอทีเอ็ม

สี่ ที่บอกว่าพร้อมเพย์จะช่วยให้ธุรกิจอี-คอมเมิร์ซเฟื่องฟู จะช่วยให้ประเทศไทยกลายเป็นสังคมที่ไม่ใช้เงินสด ตลอดจนจะช่วยลดต้นทุนทางเศรษฐกิจลงได้อย่างน้อยปีละหลายหมื่นล้านบาท เหล่านี้ล้วนเป็นการกล่าวอ้างที่เกินจริงทั้งสิ้น

ที่เป็นเช่นนี้เพราะระบบพร้อมเพย์เป็นระบบที่พร้อมจะรับ แต่ยังไม่พร้อมจะจ่าย หรือยังไม่ช่วยให้เกิดความคล่องตัวในการชำระเงินมากนัก ต้องไม่ลืมว่าปัจจัยสำคัญของระบบอี-คอมเมิร์ซคือ การชำระเงิน ไม่ใช่รับเงิน

ที่จะช่วยระบบอี-คอมเมิร์ซอย่างแท้จริงคือเรื่องบัญชีเอสโคร ซึ่งจะช่วยสร้างความมั่นใจให้กับทั้งผู้ซื้อและผู้ขาย คือเสียเงินแล้วต้องได้สินค้า และส่งสินค้าแล้วต้องได้เงิน โครงการนี้อยู่ในแผนยุทธศาสตร์ที่ 2 ต่อจากพร้อมเพย์ แต่ในทางปฏิบัติอาจเป็นเรื่องยาก เพราะยังไม่มีกฎหมายรองรับ หากง่ายก็คงทำกันไปแล้ว เพราะก่อนมีพร้อมเพย์ก็ใช้ประโยชน์ได้

อีกเรื่องหนึ่ง ซึ่งอยู่ในแผนที่ 2 เช่นกัน เป็นการผลักดันให้เครื่องอ่านบัตรเพื่อรับชำระเงินรองรับบัตรประชาชนที่ติดชิปได้ด้วย โครงการนี้ทำได้ไม่ยาก เพราะมีโครงสร้างพื้นฐานรองรับอยู่แล้ว และจะเป็นประโยชน์ แต่คงไม่สามารถตอบโจทย์ทั้งหมด เนื่องจากปัจจุบันก็มีระบบชำระเงินด้วยบัตรเดบิตอยู่แล้ว แต่ไม่เป็นที่นิยมมากนัก

ห้า ที่บอกว่าพร้อมเพย์จะทำให้ความเป็นส่วนตัวลดลง ก็อาจจะมีส่วนอยู่บ้าง แต่เหรียญมี 2 ด้าน คือมีทั้งข้อดีและข้อเสีย ยกตัวอย่างระบบจีพีเอส ระบบนี้ก็ทำให้ความเป็นส่วนตัวลดลง แต่มีประโยชน์ด้านอื่นมหาศาล พร้อมเพย์ก็เช่นกัน ภาครัฐก็ได้เพิ่มประสิทธิภาพในการจ่ายเงินสวัสดิการและคืนภาษี ส่วนประชาชนนอกจากจะได้ประโยชน์จากการรับเงินแล้ว ยังมีเรื่องอื่นเช่น ตายไปแล้วทายาทตรวจสอบได้ง่ายว่าบัญชีอยู่ที่ไหน เหลือเงินเท่าไร เป็นต้น

หก วัตถุประสงค์เดิมที่จะให้ระบบการชำระเงินแบบอิเล็กทรอนิกส์แห่งชาติช่วยแก้ปัญหาเศรษฐกิจใต้ดินและการหลบเลี่ยงภาษี ถึงจุดนี้คงต้องยอมรับว่าจะไม่บังเกิดผลเท่าที่ควร เพราะทำได้แค่สมัครใจบังคับไม่ได้ ขืนบังคับก็อาจถูกท้าทายในศาล ทำให้ผู้ทำผิดสามารถหลีกเลี่ยงไม่เข้ามาอยู่ในระบบ

เรื่องสุดท้าย ระบบนี้เพิ่งจะพัฒนา ยังไม่นิ่ง ยังอาจต้องมีการปรับเปลี่ยนอีกไม่น้อยกว่าจะลงตัวอย่างแท้จริง รัฐบาลกล้าริเริ่มทำในสิ่งที่ถูกต้องก็ดีแล้ว อย่าถอดใจง่ายๆ