รัฐลุยแก้ค้ามนุษย์ เชื่อมั่นผ่านปมไอยูยู

การปรับเพิ่มสถานะของประเทศไทยจากระดับเทียร์ 3 เป็นระดับเทียร์ 2 (เฝ้าระวัง) ในรายงานสถานการณ์การค้ามนุษย์ (TIP Report 2016) ของสหรัฐ ในวันที่ 30 มิ.ย. 2559 ถือเป็นสัญญาณบวกต่อความพยายามในการแก้ปัญหาด้านแรงงานของไทย

ศูนย์วิจัยกสิกรไทย วิเคราะห์ว่า ผลการปรับสถานะเป็นเทียร์ 2 เนื่องจากการแก้ปัญหาด้านแรงงานของภาครัฐเริ่มเห็นเป็นรูปธรรม และส่งผลต่อภาพรวมสินค้าประมงส่งออกของไทยไปยังสหรัฐ ในปี 2559 มีทิศทางที่ดีขึ้น และคาดว่าจะพลิกกลับมาขยายตัวเป็นบวกครั้งแรกในรอบ 4 ปี อยู่ในช่วงร้อยละ 3.0-5.0 หรือมีมูลค่า 1,320-1,350 ล้านเหรียญสหรัฐ

อย่างไรก็ตาม ยังคงต้องติดตามพิจารณาการประมงผิดกฎหมาย ขาดการรายงาน และไร้การควบคุม หรือไอยูยู ของสหภาพยุโรป (อียู) ในช่วง 1-2 เดือนข้างหน้าด้วย

ขณะที่ พล.อ.ฉัตรชัย สาริกัลยะ รมว.เกษตรและสหกรณ์ ระบุว่า เจ้าหน้าที่จากอียูจะเดินทางมาติดตามความคืบหน้าการแก้ปัญหาไอยูยูของไทย ซึ่งกระทรวงเกษตรฯ จะเสนอคณะรัฐมนตรีให้แก้ไข พ.ร.ก.การประมง พ.ศ. 2558 อีกครั้งภายในเดือนนี้ เพื่อให้ครอบคลุมข้อสังเกตของอียู 13 ประเด็น อาทิ การกำหนดให้มีการติดตั้งเครื่องวีเอ็มเอส รวมถึงเรือที่ใช้ขนถ่ายสินค้ากลางทะเล ซึ่งมีประมาณ 200 กว่าลำ ที่อียูมองว่าเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการผลิตสินค้าที่ต้องควบคุม การจัดการเรือผิดกฎหมาย ระบบตรวจสอบย้อนกลับ เป็นต้น

หากแก้ พ.ร.ก.แล้ว อาจจะเสนอให้ยกเลิกมาตรา 44 เรื่องกำหนดให้เรือประมงทุกลำต้องติดวีเอ็มเอส เพราะจะปรับมาอยู่ในกฎหมายแทนส่วนการติดวีเอ็มเอสนั้นปัจจุบันติดตั้งได้กว่า 90% ของเรือประมงขนาด 30 ตันกรอสทั้งหมด นอกจากนั้น เร็วๆ นี้ กระทรวงจะมีมาตรการช่วยเหลือเรือประมงผิดกฎหมาย ซึ่งจะต้องซื้อเรือคืนหรือสนับสนุนทุนในการปรับอาชีพ

พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี กล่าวว่า ยังตอบไม่ได้ว่าหลังได้เทียร์ 2 แล้วจะมีผลต่อการแก้ปัญหาไอยูยูหรือไม่ แต่เรื่องไอยูยูมีเรื่องต้องแก้กว่า 30 เรื่อง ทั้งกฎหมายการลงโทษ วิธีบริหารจัดการ การติดจีพีเอสเรือทุกลำ ซึ่งติดตั้งได้เกือบ 100% แล้ว

พล.ต.สรรเสริญ แก้วกำเนิด โฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี กล่าวว่า รัฐบาลและทุกหน่วยงานยังจะยืนหยัดเดินหน้าทำงานต่ออย่างจริงจังและต่อเนื่อง เพื่อขุดรากถอนโคนปัญหาการค้ามนุษย์ที่หมักหมมมานาน รวมถึงสร้างความยั่งยืนให้แก่กิจการประมงไทยได้มาตรฐานสากล และเป็นที่ยอมรับของนานาประเทศ

“จำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องพัฒนาต่อไปเรื่อยๆ จนไปสู่เป้าหมายสูงสุดคือ การดำเนินการที่สอดคล้องกับมาตรฐานขั้นต่ำตามกฎหมายของสหรัฐ และมาตรฐานสากล” พล.ต.สรรเสริญ กล่าว

พล.ร.ท.จุมพล ลุมพิกานนท์ ผู้อำนวยการฝ่ายประชาสัมพันธ์ ศูนย์บัญชาการแก้ไขปัญหาการทำการประมงผิดกฎหมาย (ศปมผ.) ระบุว่า เมื่อไทยได้เทียร์ 2 นับว่าเป็นสัญญาณดีที่จะส่งผลต่อไปถึงเรื่องไอยูยู ซึ่งไทยอาจได้ใบเขียวก็เป็นได้ แต่ ศปมผ.จะทำงานอย่างบูรณาการตามคำแนะนำอียูและสหรัฐอย่างเคร่งครัด

ม.ล.ปุณฑริก สมิติ ปลัดกระทรวงแรงงาน กล่าวว่า แม้ 2 ปีที่ผ่านมาได้แก้ปัญหาแรงงานไปมาก รวมทั้งได้ชี้แจงมาอย่างต่อเนื่อง แต่สหรัฐยังต้องการเห็นการแก้ปัญหาการเอารัดเอาเปรียบแรงงาน แรงงานขัดหนี้ ห้ามยึดพาสปอร์ต ห้ามหักเงิน และการจ่ายค่าตอบแทนแรงงานต่างด้าวผ่านระบบธนาคาร การจัดหาล่ามแปลภาษา ซึ่งผู้ประกอบการหลายรายก็ทำอยู่แล้ว

“เราดำเนินการอย่างจริงจังมาตลอด 2 ปี ให้แรงงานเข้าสู่ระบบ แต่ยังมีบางส่วนที่เข้ามาทำงานผิดกฎหมาย จึงได้เปิดให้ลงทะเบียนแรงงานตั้งศูนย์แรกรับในบางจังหวัด เพื่อชี้แจงสิทธิก่อนนายจ้างรับตัวไปทำงาน ดูแลไม่ให้ถูกเอารัดเอาเปรียบ จากนี้จะดำเนินการเข้มข้นขึ้น” ม.ล.ปุณฑริก กล่าว

ด้านภาคเอกชนต่างเห็นตรงกันว่าการแก้ปัญหาการค้ามนุษย์ได้เป็นรูปธรรมจะช่วยให้ภาพลักษณ์ของไทยดีขึ้นและจะเอื้อต่อการแก้ปัญหาไอยูยู เช่น สุชาติ จันทรานาคราช รองประธานสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (ส.อ.ท.) สายงานแรงงาน เห็นว่า ผลพวงดังกล่าวจะช่วยให้ภาคอุตสาหกรรมลดแรงกดดันจากผู้นำเข้าสินค้าจากไทย และจะส่งผลดีต่อการประเมินไอยูยูด้วย แต่การขยับไปอยู่เทียร์ 1 ต้องแก้ปัญหาแรงงานเด็กและแรงงานบังคับให้ถูกต้องตามกรอบที่ดำเนินการมาแล้วให้เข้มข้นขึ้น

ที่ปรึกษาสภาหอการค้าไทย พรศิลป์ พัชรินทร์ตนะกุล ระบุว่า ไทยมีโอกาสจะได้ปรับขึ้นเทียร์ 1 ถ้าแก้ไขปัญหาแรงงานตามที่ได้ทำมาก่อนหน้านี้

พจน์ อร่ามวัฒนานนท์ รองประธานกรรมการสภาหอการค้าแห่งประเทศไทย ระบุว่า มั่นใจว่าหลังจากนี้การจัดอันดับจะดีขึ้นเรื่อยๆ ผู้ประกอบการก็พยายามเข้าสู่ระบบ แต่ขอให้ภาครัฐ
ผลักดันเรื่องนี้อย่างต่อเนื่อง เช่นเดียวกับ ทวี ปิยะพัฒนา ประธานกรรมการบริหาร กลุ่มบริษัท พี.เอฟ.พี. ผู้นำด้านการผลิตและจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์อาหารทะเลแปรรูปแช่แข็งของประเทศ ก็เห็นด้วยว่า หากบังคับใช้กฎหมายการค้ามนุษย์อย่างจริงจัง และผู้ประกอบการใช้แรงงานถูกกฎหมายคาดว่าไม่เกิน 2-3 ปี ไทยอาจจะได้รับการเลื่อนอันดับเป็นเทียร์ 1

มงคล สุขเจริญคณา นายกสมาคมประมงสมุทรสงคราม มองว่า อันดับเทียร์ 2 อาจทำให้สินค้าประมงไทยส่งออกไปยังสหรัฐได้มากขึ้น แต่ยังติดปัญหาแรงงานในภาคประมงทะเลที่มีความเสี่ยงการค้ามนุษย์ได้ง่ายกว่าแรงงานประมงแปรรูป เนื่องจากแรงงานเรือประมงมักจะหมุนเวียนเข้าออกตลอด