เทพรัตนแห่งแผ่นดิน (51)

โดย...วิมลพรรณ ปีตธวัชชัย

การเดินทางไปเผยแพร่พระอัจฉริยภาพทางด้านดนตรีและการประพันธ์ดนตรี การแยกเสียงและประสานเสียงที่เป็นสากล แต่ยังความเป็นเอกลักษณ์ไทยไว้อย่างน่าภาคภูมิใจของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต ตามพระราชดำริในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ของวงโยธวาทิต 3 เหล่าทัพ ในประเทศสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี นับว่าประสบความสำเร็จอย่างดียิ่ง ด้วยการแสดงดนตรีได้รับความชื่นชมอย่างมากจากผู้ชมในทุกเมืองที่ไปแสดง โดยเฉพาะการบรรเลงเพลงบาทสกุณา ประกอบการรำพระลักษณ์พระรามนางสีดา ของ ดร.ธีรเดช กลิ่นจันทร์ ธีวรา รัตนศึกษา และพงษ์ศักดิ์ บุญล้น นาฏศิลปินชำนาญการฝีมือเยี่ยมจากกรมศิลปากร และการร้องเพลงไทยเดิมอันไพเราะประกอบบรรเลงเพลงครอบจักรวาล ของ ร.ต.ต.หญิง นิสากร จิตถนอม นักร้องจากฝ่ายดนตรี กองสวัสดิการกรมตำรวจ การบรรเลงเพลงของวงโยธวาทิต 3 เหล่าทัพ ที่ได้รับการฝึกซ้อมเป็นอย่างดี ทำให้เพลงทุกเพลงที่นำไปจัดแสดงบรรเลงมีน้ำหนักและประสานกันอย่างกลมกลืนมีความไพเราะอย่างตื่นตาตื่นใจ จากการควบคุมวงอย่างสุดฝีมือของ พ.ต.สุรินทร์ หนูพวงร้อย น.ต.ชุมพล วาราชนนท์ และ พ.ต.ท.มานิตย์ บุญน่วม ประกอบความรู้ความสามารถในเรื่องบทประพันธ์เพลงและดนตรี ตลอดจนพระอัจฉริยภาพของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต ในทุกด้านของ ดร.อภิชาติ อินทรวิศิษฐ์ พิธีกรผู้มีความชำนาญในการใช้ภาษาอังกฤษได้ดีเยี่ยมและมีลูกล่อลูกชนที่ทำให้ผู้ชมมีความรู้สึกเบิกบานใจได้อย่างไม่เคอะเขินหรือเห็นเป็นตัวตลก ก็ยิ่งทำให้การบรรเลงเพลงของวงโยธวาทิต 3 เหล่าทัพ จากประเทศไทยมีความครื้นเครงน่าประทับใจและยากจะลืมเลือน เสียงปรบมือของผู้ชมจึงดังกึกก้องตลอดการแสดงทุกรอบในสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี

ผลสำเร็จจากการแสดงดนตรีของวงโยธวาทิต 3 เหล่าทัพ ในสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี จึงเป็นที่ประจักษ์ว่า โครงการจัดแสดงดนตรีเพลงพระนิพนธ์ในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต นอกจากจะเป็นการดำเนินการเพื่อเป็นไปตามแนวพระราชดำริของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เพื่อเผยแพร่พระนิพนธ์ของทูนกระหม่อมบริพัตรให้เป็นที่ประจักษ์แล้ว ยังเป็นการตอบสนองต่อนโยบายการทูตวัฒธรรม (Cultural Diplomacy) ซึ่งหมายถึงการใช้ความสัมพันธ์ด้านวัฒนธรรมทั้งในระดับทวิภาคีและพหุภาคีเป็นเครื่องมือในการดำเนินนโยบายต่างประเทศให้บรรลุผลประโยชน์แห่งชาติ ทั้งด้านการเมืองและเศรษฐกิจ และโดยแนวคิดที่ว่าวัฒนธรรมสามารถใช้เป็นประโยชน์ในการสร้างภาพลักษณ์ที่ดีของประเทศ สร้างความนิยมที่สามารถส่งผลต่อการเปลี่ยนแปลงทัศนคติ ค่านิยม วิถีชีวิต รวมทั้งแนวคิดทางเศรษฐกิจและการเมือง ส่งเสริมภาพลักษณ์ของประเทศไทย และการเจริญสัมพันธไมตรีกับนานาประเทศอย่างมีทิศทางอันจะนำไปสู่การเสริมสร้างความเข้มแข็งของประเทศไทยได้เป็นอย่างดีนั้นเป็นแนวทางที่ควรได้รับการสนับสนุนและส่งเสริมให้ดำเนินไปอย่างต่อเนื่องตลอดไป

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และพระนางเจ้าสุขุมาลมารศรี พระราชเทวี ทรงสำเร็จการศึกษาวิชาการทหารและวิชาเสนาธิการชั้นสูงที่วิทยาลัยวิชาการสงครามแห่งเมืองคัสเซิล (Cassel) ประเทศเยอรมนี ทั้งยังได้ศึกษาวิชาพลเรือนอื่นๆ ที่มีประโยชน์ เช่น วิชาการบริหารการปกครอง การคลังและภาษาฝรั่งเศส แล้วยังใช้เวลาส่วนพระองค์ศึกษาวิชาการดนตรี จนทรงมีความรู้ในดุริยางค์เป็นอย่างดียิ่ง ทั้งในการประพันธ์เพลง การประสานเสียงและการควบคุม
วงดนตรี

ภายหลังเมื่อทรงสำเร็จการศึกษาและเสด็จกลับประเทศไทย ในปี 2446 ทรงได้รับพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งเสนาธิการทหารบก ทรงดำรงตำแหน่งเสนาธิการทหารบกยังไม่ถึงหนึ่งปี ก็ได้รับพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล้าฯ ให้รับราชการเป็นผู้บัญชาการกรมทหารเรือ และทรงดำรงตำแหน่งเป็นเสนาบดีกระทรวงทหารเรือ ในปี 2453 และทรงย้ายกลับไปเป็นเสนาธิการทหารบกอีกครั้งในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ในปี 2463 จนถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวก็ทรงดำรงตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงกลาโหม ในปี 2469

ขณะที่พระองค์ทรงดำรงตำแหน่งเสนาธิการทหารบกอยู่นั้น พระกรณียกิจที่สำคัญก็คือ ทรงส่งเสริมกิจการอากาศยาน การจัดสร้างเครื่องบินซึ่งเป็นที่รู้จักกันดี ในนามเครื่องบินบริพัตร การผลิตนักบินและการสร้างสนามบินต่างๆ ซึ่งเป็นรากฐานของกองทัพอากาศในสมัยต่อมา และเมื่อทรงรับราชการเป็นผู้บัญชาการทหารเรือและเสนาบดีกระทรวงทหารเรือพระองค์แรก ก็ได้ทรงจัดโครงสร้างราชการใหม่ ทรงวางระบบบัญชีและระเบียบทางการเงิน ทรงจัดทำโครงการบำรุงกำลังรบทางเรือ การตั้งโรงเรียนนายเรือที่พระราชวังเดิมธนบุรี ทรงปรับปรุงอู่เรือหลวงเดิมให้ทันสมัย พร้อมทั้งจัดตั้งคลังแสง โรงงาน ซึ่งเป็นรากฐานของกรมอู่ทหารเรือและกรมสรรพาวุธทหารเรือในสมัยต่อมา ทรงสำรวจและทำแผนที่ทะเลขึ้นใหม่โดยกรมอุทกศาสตร์ การซ่อมแซมเรือพระราชพิธีที่ชำรุด ทรงรับผิดชอบการเสด็จประพาสสถานที่ต่างๆ โดยทางเรือ ทรงมีบทบาทสำคัญในการยึดทรัพย์และควบคุมเชลยสงคราม เมื่อราชอาณาจักรสยามได้ประกาศสงครามกับประเทศเยอรมนี และประเทศออสเตรีย-ฮังการี ในสงครามโลกครั้งที่ 1 ทรงริเริ่มการจัดตั้งกิจการพาณิชยนาวี ทรงส่งเสริมสนับสนุนกองดุริยางค์และแตรวงทั้งในกองทัพบกและกองทัพเรือ เมื่อทรงดำรงตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงกลาโหมก็ได้ทรงจัดระเบียบราชการกระทรวงให้เรียบร้อย ลดทอนหน่วยงานที่ซ้ำซ้อน และจัดระบบงบประมาณให้รัดกุมยิ่งขึ้น

ในปี 2471 ได้ทรงดำรงตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงมหาดไทย ได้ทรงกำกับดูแลกิจการต่างๆ ในกระทรวงนั้น ทั้งที่เกี่ยวกับหัวเมืองมณฑลทั้งหลาย โดยได้เสด็จตรวจราชการตามมณฑลต่างๆ ตลอดระยะเวลาที่ทรงดำรงตำแหน่งเสนาบดี ทรงมีพระดำริริเริ่มงานต่างๆ ทั้งเรื่องการเทศบาล การสุขาภิบาล การตรวจคนเข้าเมือง การปักปันเขตแดน การราชทัณฑ์ ตลอดจนการรักษาความสงบเรียบร้อยภายในพระราชอาณาจักรด้วย ในขณะที่ทรงดำรงตำแหน่งอภิรัฐมนตรีมาตั้งแต่ปี 2468 และทรงดำรงตำแหน่งเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ในคราวเสด็จฯ เยือนต่างประเทศและทรงเน้นประธานอภิรัฐมนตรี และเสนาบดีสภาในปี 2472 ถึงจะทรงมีภารกิจราชการงานเมืองอย่างมากมายเพียงไรก็ตาม แต่ด้วยพระทัยรักในการดนตรีพระองค์ก็ยังทรงใช้เวลาเท่าจะหาได้ทรงดนตรีและทรงพระนิพนธ์อยู่เสมอ