เนชั่นแนลทรัสต์แห่งอังกฤษ (4)

โดย...นพ.วิชัย  โชควิวัฒน

1 ใน 3 ผู้ก่อตั้งเนชั่นแนลทรัสต์เป็นผู้หญิงคือ ออคตาเวีย ฮิลล์ สมัยนั้นผู้หญิงยังมีบทบาททางสังคมไม่มากนัก จึงน่าสนใจว่า ออคตาเวีย ฮิลล์ มีประวัติความเป็นมาอย่างไร ทำไมเธอจึงมาก่อตั้งองค์กรอย่างเนชั่นแนลทรัสต์

ออคตาเวีย เกิดเมื่อวันที่ 30 ธ.ค. 2371 ตรงกับช่วงต้นรัชสมัยรัชกาลที่ 3 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ บิดาของเธอเป็นพ่อค้าข้าวโพดและนายธนาคารเป็นม่ายมาแล้ว 2 ครั้ง มีลูกมาแล้ว 6 คน เจมส์ ฮิลล์ บิดาของเธอประทับใจในข้อเขียนเรื่องการศึกษาของแคโรไลน์เซาท์วูด สมิธ จึงขอให้เธอมาเป็นผู้เลี้ยงดูลูกทั้ง 6 คน ต่อมาทั้งคู่ก็แต่งงานกัน 3 ปีต่อมาออคตาเวียก็ถือกำเนิด หลังจากนั้นเพียงสองปีธุรกิจของบิดาเธอเกิดปัญหาจนถึงขั้นล้มละลายและล้มป่วย และมีอาการทางจิต โชคยังดีที่ตาของเธอยื่นมือเข้ามาช่วยเหลือทั้งทางด้านการเงินและทำหน้าที่เสมือนพ่อของเธอด้วย

ตาของเธอเป็นนักปฏิรูปด้านสังคมและสุขภาพ โดยสนใจเรื่องการใช้แรงงานเด็กในเหมืองและสภาพที่อยู่อาศัยของคนยากจนในเมือง แม่ของเธอก็สนใจทำงานด้านเดียวกัน รวมทั้งสนใจด้านการศึกษาด้วย

ออคตาเวียเกิดมาในสภาพแวดล้อมของนักปฏิรูปสังคม เธอไม่ได้เข้าโรงเรียน แต่แม่สอนหนังสือให้ที่บ้าน เธอเริ่มทำงานตั้งแต่อายุเพียง 14 ปี

สภาผู้แทนราษฎรและนักปฏิรูปจำนวนมาก พยายามแก้ปัญหาสภาพที่อยู่อาศัยของผู้ใช้แรงงานมาตั้งแต่ทศวรรษที่ออคตาเวียเกิด เมื่อออคตาเวียเริ่มงานนี้ การเคลื่อนไหวเรื่องนี้จึงทำมาแล้วราว 20 ปี มีคณะกรรมการหลายคณะจัดตั้งขึ้นมาศึกษาและกฎหมายหลายฉบับผ่านสภาออกมาแล้ว ซึ่งออคตาเวียเห็นว่างานก่อนหน้านั้นล้วนล้มเหลว เพราะเจ้าของบ้านเช่าล้วนไม่รับผิดชอบดูแลผู้เช่า เธอพยายามเข้าไปแก้ปัญหาให้คนงานบางคน แต่ก็ทำอะไรไม่ได้ เธอได้ข้อสรุปว่า มีทางเดียวคือ เธอต้องเป็นเจ้าของบ้านเช่าเสียเอง

จอห์น รัสกิน รู้จักออคตาเวียจากงานที่เธอที่มาทำสำเนาภาพเขียนให้ และประทับใจในความมุ่งมั่นของเธอ รวมทั้งทนไม่ได้กับสภาพของสลัมที่เห็นอยู่เต็มตาในปี 2408 รัสกินได้เงินมรดกก้อนโตมาจากพ่อจึงนำเงิน 750 ปอนด์ ไปเช่าบ้านขนาดย่อม 3 หลัง 6 ห้องนอน ให้ออคตาเวียไปทำเป็นบ้านเช่า

บ้านสามหลังนั้นถูกทิ้งร้างและสกปรกมาก ออคตาเวียต้องเข้าไปซ่อมแซมทำความสะอาด รัสกินชี้แนะว่าควรคืนเงินใช้หนี้ให้ปีละ 5% ปีต่อมา รัสกินซื้อขาดบ้านอีก 5 หลัง ให้ออคตาเวียไปทำบ้านเช่าเพิ่ม เธอต้องเข้าไปซ่อมแซมทำความสะอาดและทำบ้านให้น่าอยู่ บริเวณสกปรกรอบบ้านเปลี่ยนเป็นสนามเด็กเล่น โดยรัสกินเข้าไปปลูกต้นไม้ให้ด้วย

ออคตาเวียสามารถคืนทุนให้ปีละ 5% ส่วนกำไรที่เหลือนำไปลงทุนเพิ่ม เธอทำได้เพราะได้เข้าไปดูแลอย่างใกล้ชิด เข้าไปดูแลปรับปรุงชีวิตความเป็นอยู่ของลูกบ้าน สร้างวินัยในการจ่ายค่าเช่าบ้านให้ตรงเวลาโดยเคร่งครัด ไม่ยอมให้มีการค้างค่าเช่าและหนี้เสีย ผลงานของเธอทำให้มีผู้ศรัทธาสนับสนุนเพิ่มขึ้น 8 ปีต่อมา เธอได้บริหารบ้านเช่า 15 หลัง มีผู้เช่าราว 3,000 คน

หลักการของเธอคือ “คุณไม่สามารถจัดการกับผู้คนและบ้านแยกจากกัน” การเก็บค่าเช่ากระทำอย่างสม่ำเสมอทุกสัปดาห์ ทุกห้องที่เธอเข้าไป เธอจะทำหน้าที่อย่าง “นักสังคมสงเคราะห์” ด้วย แรกๆ เธอใช้ระบบอาสาสมัครทำงานร่วมกับเธอ ต่อมาพบว่าต้องใช้เจ้าหน้าที่ประจำจึงจะได้ผลดีกว่า เธอกำหนดตารางเวลาทำงานอย่างชัดเจนทุกวัน เธอเข้มงวดกับลูกน้อง และเข้มงวดกับตัวเองยิ่งกว่า

เมื่ออายุได้ 45 ปี ในปี 2426 เธอเขียนว่าคนยากจนในลอนดอนต้องการ “พื้นที่” ต้องการ 4 อย่าง คือ “สถานที่ที่จะเข้าไปนั่งพัก สถานที่ที่จะเข้าไปเล่น สถานที่ที่จะเข้าไปเดินทอดน่อง สถานที่ที่จะเข้าไปอยู่ได้ทั้งวัน” ซึ่งสถานที่นั้นจะต้องไม่ห่างไกลเกินไป เพื่อไม่ให้ต้องเสียเวลาและค่าเดินทางมากจนต้องสูญเสียค่าแรงไปทั้งวัน

เธอฝันถึงและผลักดันให้เกิดสภาพแวดล้อมที่ดีของลอนดอน เธอเป็นคนแรกที่ใช้คำว่า “แถบพื้นที่สีเขียว” (Green Belt) เพื่อปกป้องพื้นที่ชนบทรอบกรุงลอนดอน

ในปี 2426 นั้นเอง ออคตาเวียเข้าร่วมรณรงค์ต่อต้านการสร้างทางรถไฟจากเนินเขาใกล้บัตเตอร์เมียร์ ซึ่งนำโดย ฮาร์ดวิค รอว์นสเลย์ พระในคริสต์ศาสนา เพื่อปกป้องมิให้พื้นที่อันเขียวชอุ่มและภูมิภาพอันงดงามถูกทำลาย

ก่อนหน้านั้น ในปี 2419 ออคตาเวียเป็นเหรัญญิกให้แก่สมาคมแห่งหนึ่ง ซึ่งก่อตั้งโดยมิรันดา พี่สาวคนโตของเธอ มีวัตถุประสงค์เพื่อ “กระจายความงาม” (Society for Diffusion of Beauty) โดยตั้งสโลแกนว่า “นำความงามไปให้แก่คนยากจน” (Bring Beauty Home to the Poor) มุ่งนำงานศิลปะ หนังสือ ดนตรี และพื้นที่สาธารณะ เข้าไปให้แก่ชีวิตผู้คนยากจนในเมือง สมาคมนี้ทำงานแข็งขันอยู่ไม่นาน
ก็ค่อยๆ เงียบไป แต่ได้กลายมาเป็นต้นแบบของเนชันแนลทรัสต์อีก 20 ปีต่อมา

 เมื่อวันที่ 16 พ.ย. 2436 ออคตาเวียเซอร์โรเบิร์ต ฮันเตอร์ นักกฎหมายจากสมาคมอนุรักษ์ของสามัญชน (Commons Preservation Society) และพระฮาร์ดวิค รอนสเลย์ ได้ประชุมกันที่สมาคมอนุรักษ์ของสามัญชน เพื่อก่อตั้งทรัสต์ขึ้น ออคตาเวีย เสนอให้ตั้งชื่อว่า “ทรัสต์สามัญชนและสวน” (The Commons and Gardens Trust) แต่สุดท้ายเห็นด้วยกับชื่อที่เซอร์ โรเบิร์ต ฮันเตอร์ เสนอ คือชื่อทางการว่า “เนชันแนลทรัสต์เพื่อสถานที่ที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์หรือความงามตามธรรมชาติ” (The National Trust for Places of Historic Interest or Natural Beauty) ชื่อย่อว่า เนช่ันแนลทรัสต์

ออคตาเวีย ทำงานเพื่อคนยากจนอยู่ตลอดชีวิต สร้างแรงบันดาลใจให้แก่ผู้คนทั้งในอังกฤษ สหรัฐ และยุโรป ในงานมอบภาพเหมือนของเธอ ซึ่งเขียนโดย จอห์น ซิงเกอร์ ซาร์เจนต์ เธอกล่าวว่า “เมื่อฉันจากไปฉันหวังว่าเพื่อนๆ ของฉันจะไม่พยายามทำตามระบบของฉัน หรือเดินตามรอยทางที่ฉันเดินอย่างมืดบอด สภาพแวดล้อมใหม่ต้องการความพยายามที่หลากหลาย และมันคือจิตวิญญาณ มิใช่รูปแบบที่ตายแล้ว ที่ควรทรงจำ...”

ออคตาเวีย เสียชีวิตที่บ้านในมาริย์ลโบล์ เมื่อวันที่ 13 ส.ค. 2457 ขณะอายุได้ 73 ปี มีสมาคมและสถานที่ที่ตั้งชื่อเพื่อเป็นเกียรติแก่เธอหลายแห่ง มีดอกกุหลาบสายพันธุ์ใหม่ ตั้งชื่อว่า ออคตาเวีย ฮิลล์