เทพรัตนแห่งแผ่นดิน (50)

โดย...วิมลพรรณ ปีตธวัชชัย

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงมีพระราชดำริให้รวบรวมฝีพระหัตถ์งานดนตรี บันทึกเสียงและเผยแพร่พระนิพนธ์ และพระอัจฉริยภาพทางดนตรีของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ ม.ร.ว.จักรรถ จิตรพงศ์ อดีตปลัดกระทรวงวัฒนธรรมและที่ปรึกษากระทรวงวัฒนธรรม และ ศ.เกียรติคุณ นพ.พูนพิศ อมาตยกุล ผู้เชี่ยวชาญทางประวัติศาสตร์ดนตรี เฝ้าทูลละอองพระบาทเพื่อสนองพระราชดำริ ในขณะเดียวกันก็ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้นักดนตรีทหารบก ทหารเรือ ทหารอากาศ และกรมตำรวจ สำรวจเพลงโยธวาทิต จากโน้ตเก่าที่หน่วยงาน 4 เหล่าเก็บรักษาไว้ แล้วโปรดเกล้าฯ ให้นำมาเขียนซ่อมแซมใหม่ทุกเพลงให้ชัดเจนขึ้น เนื่องจากต้นฉบับเก่าชำรุด นักดนตรีทั้ง 4 เหล่าทัพได้นำโน้ตเพลงทั้งหมดขึ้นทูลเกล้าฯ ถวาย ทรงเก็บรักษาไว้อย่างดีในห้องสมุดส่วนพระองค์ที่อาคารชัยพัฒนา สวนจิตรลดา ซึ่งเป็นเพลงโยธวาทิตของทูนกระหม่อมบริพัตร ประมาณ 30 รายการ

ในโอกาสครบ 120 ปี วันประสูติ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต ในปี 2544 สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีการบันทึกเสียงเพลงพระนิพนธ์ในทูนกระหม่อมบริพัตรขึ้นมาใหม่ เนื่องจากการบันทึกเสียงที่ทำไว้แต่เดิมไม่ได้มาตรฐาน การบันทึกเสียงเพลงพระนิพนธ์ของทูนกระหม่อมบริพัตรก็ได้เริ่มดำเนินการด้วยเทคโนโลยีการบันทึกเสียงที่ทันสมัย ด้วยความทุ่มเทตั้งใจทำงานอย่างเต็มที่ของ ศ.เกียรติคุณ นพ.พูนพิศ ม.ร.ว.จักรรถ กองดุริยางค์ 4 เหล่าทัพ ตลอดจนครูเพลงผู้มีความรู้ความสามารถที่มากด้วยประสบการณ์ และทายาทแห่งราชสกุลบริพัตร ที่มีความรู้ความสามารถทางดนตรีเป็นเยี่ยม คือ คุณสินนภา สารสาส (ธิดาในพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอินทุรัตนา) และ ร.ท.พิทูร บุณยะปานะ (หลานยายในพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพิสิฐสบสมัย) ทำให้การบันทึกเสียงเพลงพระนิพนธ์ในทูนกระหม่อมบริพัตรตามพระราชดำริของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี สำเร็จลุล่วงเป็นอย่างดี

ในโอกาสครบ 135 ปี ชาตกาลของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต ในปี 2559 นี้ กระทรวงวัฒนธรรมในฐานะหน่วยงานด้านศาสนา ศิลปะ และวัฒนธรรมของชาติ และองค์กรเครือข่ายด้านวัฒนธรรม ได้แก่ กระทรวงการต่างประเทศ มูลนิธิจุมภฏ-พันธุ์ทิพย์ กรมดุริยางค์ทหารบก กองดุริยางค์ทหารเรือ และกองสวัสดิการ (ดุริยางค์สำนักงานตำรวจแห่งชาติ) จึงได้บูรณาการความร่วมมือเพื่อสนองแนวพระราชดำริในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ด้วยจัดการแสดงดนตรีเพลงพระนิพนธ์ในทูนกระหม่อมบริพัตร ในรูปแบบวงโยธวาทิตผสม และจัดสัมมนาทางวิชาการเกี่ยวกับ “วิวัฒนาการวงโยธวาทิตในประเทศไทย” ทั้งในประเทศไทยและสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี

โดยในระหว่างวันที่ 11-21 มิ.ย. วีระ โรจน์พจนรัตน์ รมว.วัฒนธรรม และคณะที่ปรึกษา ประกอบด้วย ม.ร.ว.จักรรถ ศ.เกียรติคุณ นพ.พูนพิศ คุณสินนภา และตัวแทนมูลนิธิจุมภฏ-พันธุ์ทิพย์ ได้นำคณะวงดุริยางค์ 3 เหล่าทัพ คือ ทัพบก ทัพเรือ ตำรวจ นำนักดนตรีวงโยธวาทิตกว่า 60 ชีวิต ไปเปิดแสดง ณ สหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี เพื่อเผยแพร่พระอัจฉริยภาพทางดนตรีของสมเด็จฯ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ฯ เนื่องจากพระองค์ทรงศึกษาวิชาดนตรีจากประเทศเยอรมนี และทรงมีพระปรีชาสามารถนำเอาเพลงไทยเดิมมาประพันธ์เป็นทำนองเพลงสากลเล่นกับแตรวงของฝรั่งหรือวงโยธวาทิตอย่างไพเราะ

เป้าหมายของการไปแสดงดนตรีที่สหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนีในครั้งนี้ คือ การไปเปิดแสดงในเมืองใหญ่ๆ 4 เมืองคือ เมืองมิวนิก เบอร์ลิน ฮัมบูร์ก และเมืองบาด ฮอมบวร์ก โดยที่เมืองมิวนิก ด้วยการสนับสนุนอย่างแข็งขันเต็มที่ของคุณหญิงบาร์บาร่า ริปพิล (Khunying Barbara Riepl) กงสุลใหญ่กิตติมศักดิ์ของไทย ประจำนครมิวนิก คณะวงโยธวาทิตจากประเทศไทยได้เปิดการแสดงสองรอบ รอบแรกจัดแสดงที่ Nymphenburg Castle ท่ามกลางบรรยากาศเย็นสบายมีผู้ชมทั้งชาวเยอรมนีและคนไทยในเยอรมนีไปชมการแสดงกันอย่างคับคั่ง แม้ก่อนการแสดงจะมีแตรวงฝรั่งซึ่งเล่นโดยนักดนตรีเยอรมนีออกมาเป่าเพลงสรรเสริญพระบารมีของเราอย่างเพี้ยนๆ ไปบ้าง แต่บรรยากาศความสง่างามของงานและการแสดงในวันนั้น แตรวงฝรั่งที่เล่นเพลงสรรเสริญพระบารมีก็จะสามารถเรียกน้ำตาแห่งความตื้นตันใจให้กับบรรดาคนไทยที่ได้ไปชมการแสดงดนตรี ณ ที่นั้นโดยทั่วหน้า

สำหรับเพลงพระนิพนธ์ของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต ที่คณะวงดุริยางค์ 3 เหล่าทัพนำไปบรรเลง ณ สหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี ประกอบด้วย เพลงมาร์ชบริพัตร มาร์ชดำรง เพลงบาทสกุณี เพลงสาครลั่น เพลงครอบจักรวาล เพลงโศก เพลงประชุมพลวอลซ์ ส่วนอีก 3 เพลงคือ เพลงมาร์ชราชวัลลภ เป็นเพลงพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในรัชกาลปัจจุบันที่คุณหญิงบาร์บาร่า ริปพิล ขอให้นำไปบรรเลงเพื่อเทิดพระเกียรติ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และเพลงซัดชาตรี เป็นเพลงบรรเลงประกอบการรำซัดชาตรีของศิลปินจากกรมศิลปากรที่ทางวงดุริยางค์ 3 เหล่าทัพ ประสงค์จะเผยแพร่ศิลปะการรำไทยให้คนในต่างแดนได้ชื่นชม เช่นเดียวกับเพลง Siamese Patrol March อันเป็นเพลงมาร์ชที่นักแต่งเพลงที่มีชื่อเสียงชาวเยอรมนี แต่งขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ในโอกาสเสด็จประพาสยุโรปครั้งที่ 2 ซึ่งเพลงทั้งหมดนี้วงโยธวาทิตของไทยก็เล่นได้อย่างดีเยี่ยม