ท่องเที่ยวยั่งยืนให้ถูกทาง

การท่องเที่ยว ถือเป็นความหวังของเศรษฐกิจไทยที่กำลังขับเคลื่อนไปในทิศทางที่ดี โดย 5 เดือน (ม.ค.-พ.ค. 2559) ที่ผ่านมา มีนักท่องเที่ยวต่างชาติเดินทางเข้าประเทศไทยทั้งสิ้น 14.11 ล้านคน เพิ่มขึ้นจากช่วงเดียวกันของปีก่อน 12.58% สร้างรายได้ 7.09 แสนล้านบาท เพิ่มขึ้น 17.37%

ขณะที่คนไทยเที่ยวไทยนั้น มีข้อมูล 3 เดือนแรก พบว่า มีการท่องเที่ยว 36.1 ล้านคน/ครั้ง เพิ่มขึ้น 5.7% สร้างรายได้ 2.16 แสนล้านบาท เพิ่มขึ้น 7.7% รายได้จากนักท่องเที่ยวรวม 2 กลุ่ม สร้างรายได้ 9.25 แสนล้านบาท คิดเป็น 38% ของเป้าหมายในปีนี้ที่ 2.4 ล้านล้านบาท

แม้รายได้จากนักท่องเที่ยวต่างชาติ จะดีขึ้นตามลำดับ แต่การท่องเที่ยวในประเทศยังไม่คึกคักเท่าที่ควร กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง จึงพยายามหาสินค้าทางการท่องเที่ยวใหม่ๆ เพื่อกระตุ้นการเดินทางในประเทศ เพื่อให้เศรษฐกิจหมุนเวียนมากขึ้น โดยเฉพาะเศรษฐกิจในระดับฐานราก

เป็นที่มาของยุทธศาสตร์การท่องเที่ยวโดยชุมชนของประเทศไทยปี 2559-2563 โดยมีเป้าหมายที่จะให้การท่องเที่ยวเป็นเครื่องมือในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจในชุมชนให้ได้เพิ่มขึ้น 4-8% ช่วยให้เกิดการกระจายรายได้ในท้องถิ่นมากขึ้น สร้างสมดุลการพัฒนาทั้งภาคเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรมและสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน โดยมีเป้าหมายในปี 2560 จะพัฒนาชุมชนท่องเที่ยวกว่า 60 แห่งทั่วประเทศ จากที่มีกว่า 100 ชุมชน ที่มาขึ้นทะเบียน

ทั้งนี้ จะตั้งคณะอนุกรรมการขึ้นมาดูแลเรื่องการท่องเที่ยวชุมชนให้เกิดความยั่งยืนขึ้นมา และดึงองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเข้ามาร่วมด้วย กับหน่วยงานต่างๆ อีกไม่ต่ำกว่า 30 หน่วยงาน โดยรัฐบาลตระหนักดีว่าชุมชนท้องถิ่น คือ ทรัพยากรการท่องเที่ยวอย่างแท้จริง และการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนนั้น ผลประโยชน์จะต้องเกิดขึ้นกับคนในชุมชน

หากดูตามวัตถุประสงค์ของรัฐบาลในการพัฒนาการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน ถือว่ามีเจตนารมณ์ที่ดีที่จะพัฒนาการท่องเที่ยวไทยไปสู่เป้าหมาย “ในการพัฒนาทั้งภาคเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรมและสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน” แต่มีคำถามว่าหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยวชุมชนนั้น มีความเข้าใจมากน้อยเพียงใดในการเข้าไปพัฒนา หรือผลักดันให้ชุมชนเกิดการต่อยอดไปสู่เป้าหมายนั้น

เพราะการพัฒนาชุมชนจะยั่งยืน ต้องเกิดขึ้นภายในชุมชน เกิดจากจิตสำนึกของชุมชนในการดูแล และพัฒนาทรัพยากรท่องเที่ยวของตัวเอง คิดและพัฒนาต่อยอดวิถีชุมชนสะท้อนออกสู่ภายนอก หน่วยงานไม่ว่าจะเป็นจากส่วนกลาง หรือท้องถิ่น จะต้องเข้าใจและส่งเสริมการพัฒนาไปในทิศทางที่ถูกต้อง มิใช่ใส่เพียงเงินงบประมาณ มุ่งทำประชาสัมพันธ์ สร้างภาพลักษณ์อย่างสวยหรู แต่พอนักท่องเที่ยวเข้าไปในชุมชนนั้นๆ กลับไม่พบเสน่ห์ หรือตัวตนของชุมชนนั้นๆ เลย ในทางกลับกันอาจจะเป็นการทำลายชุมชนได้ หากก้าวเดินไปในทิศทางที่ไม่ถูกต้อง

ดังนั้น ก่อนที่จะวางยุทธศาสตร์และเร่งผลักดันการท่องเที่ยวชุมชนให้ยั่งยืนอย่างแท้จริง หน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้องจะต้องเข้าไปเรียนรู้วิถีชุมชนนั้นๆ ความเป็นมา เป็นไป เพื่อจะได้ส่งเสริมและสนับสนุนตามแนวทางของแต่ละชุมชน ปลุกจิตสำนึกของคนในชุมชน ค่อยๆ บ่มเพาะ หลอมรวมคนในชุมชน ให้มุ่งไปสู่เป้าหมายเดียวกัน อย่าเร่งรัด เร่งรีบ ผลักดันขายสินค้า (ท่องเที่ยว) หากชุมชนไม่พร้อม จะเกิดผลเสียมากกว่าและไม่คุ้มค่ากับสิ่งที่จะได้รับ